Autor: Andrzej Kozak & Maciej Kozak © Opublikowano: 27.03.2023

Seienchin to jedna z najważniejszych form w stylu Shitō-ryū i Gōju-ryū, ale spotykana też w innych stylach Karate, np. Kyokushin. Jest to forma bardzo zaawansowana i podobnie jak inne kata wywodzące się z Naha-te (m.in. Sanseiru, Kururunfa, Shisochin, Suparinpei) wymaga ona fizycznego i mentalnego poświęcenia. W zamian uczy brutalnych technik walki wręcz i zapewnia intensywny trening, zarówno ciała, jak i umysłu.

Podchwytliwa nazwa.

Seienchin najczęściej tłumaczy się jako „cisza przed burzą” lub „cisza w burzy”, co dobrze współgra z charakterystycznym tempem formy: naprzemiennie powolnym, pełnym napięcia i gwałtownym, agresywnym, szybkim. Niczym, właśnie, burzliwe niebo, co jakiś czas rozrywane piorunami.

Istnieje jednak ciekawa teoria mówiąca, że niektóre nazwy kata powstały jako niezbyt dokładne wymówienie chińskich wyrazów przez Riukiuańczyków, którym to nazwom później dopiero próbowano nadać jakiś sens. Według tej teorii „seienchin” to próba wymówienia chińskiego „zhi-yin-zhan” (kontrola-ciągnąć-starcie), co jest jedną z zasad w wewnętrznym stylu Kung-fu o nazwie Xing Yi Quan. Dokładnie takie samo tłumaczenie ma też japoński zapis „sei-yun-chin". Wystarczy jednak użyć innych ideogramów, by otrzymać nieco inne znaczenie. Tak czy inaczej, nazwa jest abstrakcyjna i daje pole do tworzenia metafor. Niektórzy mówią „cisza przed burzą”, inni „kontroluj i walcz”, jeszcze inni „chwytaj i przeciągaj w walce”.

Niejasna historia.

Najpopularniejsza teoria jest taka, że mistrz Kanryō Higashionna nauczył się formy Seienchin podczas swojego pobytu w Chinach, a potem przekazał ją swoim uczniom, m.in. Chōjunowi Miyagi (twórcy Gōju-ryū) i Kenwie Mabuniemu (twórcy Shitō-ryū).

Z drugiej strony, Chōki Motobu w swej książce „Okinawa Kenpo” (1926 r.) zalicza „Seiunchin” do form, które były znane na Okinawie „od starożytności”. Nie ma jednak żadnych dowodów na to, by takiego kata uczył ani Sōkon Matsumura (ani żaden z jego uczniów), ani Kōsaku Matsumora, ani Seishō Aragaki, ani nawet Kanryō Higashionna.

Najstarszy uczeń Higashionny, Juhatsu Kyoda, również nie miał tej formy w swym repertuarze, a z kolei wspominani już Chōjun Miyagi i Kenwa Mabuni nauczali Seienchin dopiero od połowy lat 20.. Rodzi się pytanie: czy Miyagi i Mabuni, będący bliskimi przyjaciółmi często razem trenującymi, wspólnie ułożyli tę formę? Raczej nie.

Dwie teorie.

Pierwsza mówi, że Chōjun Miyagi poznał formę Seienchin u mistrza Chōyū Motobu, starszego brata wspomnianego Chōkiego Motobu. Jest to teoria dość przekonująca, albowiem w arystokratycznej rodzinie Motobu od pokoleń przekazywano tajniki sztuki walki Udundi (zwanej też „ushu-ganashi-mē no bugei”, czyli „sztuka walki Jego Królewskiej Mości”). Ponadto Chōyū był uczniem Sōkona Matsumury i Kōsaku Matsumory. Podobno poznał 30 kata (co było wielkim osiągnięciem i ewenementem). Pod koniec życia, w latach 20. podjął wysiłki, by okinawskie sztuki walki nie uległy zapomnieniu. Uczył wielu późniejszych mistrzów m.in. Miyagiego i Mabuniego właśnie.

Druga teoria mówi krótko, że Chōjun Miyagi podczas swych podróży do Fuzhou (Chiny) trenował z mistrzami różnych stylów Kung-fu. Poznane techniki „złożył” następnie w formie Seienchin.

Niezależnie od tego, która teoria jest prawdziwa, możemy przyjąć, że decydujący wpływ na obecny kształt Seienchin miał Chōjun Miyagi. Czy włączył tu fragmenty innych form? Czy zawarł techniki stylu żurawia? Niektórzy badacze doszukują się wielu podobieństw, ale wydaje się, że poza jedną sekwencją technik wspólną z kata Suparinpei (haito-uke / kakete / nukite-zuki), Seienchin jest to forma bardzo oryginalna.

Ciężki trening, brutalna walka.

Seienchin jest formą bardzo wymagającą fizycznie. Pierwsza ścieżka w enbusen wymaga wytrenowania nóg (aby mocno trzymać grunt stabilną pozycją shiko-dachi), a także umiejętności głębokiego oddychania i pełnej kontroli przy napięciu mięśni. Do tego oczywiście dochodzi siła i szybkość wykonywanych technik. Podczas kolejnych sekwencji intensywność i zmęczenie dalej rosną. Wykonywanie kata „na lekko”, bez pełnego zaangażowania psychofizycznego, jest bezcelowe.

Praktyka bunkai i oyo, czyli zastosowania technik w treningu z partnerem, również jest bardzo wymagająca. Analiza formy odkrywa przed trenującymi szeroki wachlarz brutalnych technik walki. Mamy tu krótkie, potencjalnie nokautujące uderzenia w głowę, bezpardonowe ataki we wrażliwe części ciała, m.in. kopnięcie kolanem w krocze, wbicie palców w krtań lub w oczy. Są tu także chwyty, rzuty, dźwignie oraz sekwencje technik w bliskim dystansie, wymagające surowej siły i bezwzględnej precyzji.

Yo-Ryu-Bi?

Obok brutalności dostrzegamy w formie Seienchin również piękno oraz wewnętrzną moc. Być może pochodzi ona prosto z tanden, ośrodka energii ki, którą zaawansowani karateka kontrolują wspomnianym już głębokim oddechem i odpowiednim napięciem mięśni. Być może jest to ucieleśnienie koncepcji Kenwy Mabuniego, Yo-Ryu-Bi, mówiącej, że technika powinna być praktyczna, wykonywana z całą mocą, przy jednoczesnym zachowaniu płynności oraz... piękna, swoistej elegancji? Ta koncepcja zasługuje na osobny artykuł. A tymczasem, idziemy do dōjō, bo już pora na trening.

Autor: Andrzej Kozak © Opublikowano: 22.03.2023

Oto forma Gojūshiho, czasem nazywana też Useshi (Ūsēshī). Nazwa oznacza „54 kroki” lub po prostu „54”. Pierwsza nazwa jest japońska i dziś bardziej popularna, a druga – starsza, okinawska. Przyczyną zmiany była chyba popularność tej formy w stylach Shitō-ryū, Shōrin-ryū i Shotokan, a nawet w koreańskim Tang Soo Do i rozwój tejże formy poza Okinawą.

Historia i ewolucja.

… ginie w mrokach przeszłości, oczywiście. Wielcy mistrzowie na przełomie XIX i XX wieku uczyli się jej na Okinawie głównie od Sōkōna Matsumury oraz jego uczniów, ale źródła kata należy szukać w Chinach. Niektóre ruchy Gojūshiho znajdują się w „Bubishi”, starożytnym chińskim tekście o sztukach walki, w kontekście Pięści Czarnego Tygrysa, stylu Kung-fu z prowincji Shandong. Dlatego też nazwę kata tłumaczy się czasami jako „54 kroki czarnego tygrysa”. Innym tropem do korzeni są ruchy w najstarszych wersjach formy, przypominające zachwiania pijanego człowieka. Stąd przypuszczenie, że Gojūshiho zawiera elementy stylu, a właściwie grupy stylów Pijanej Pięści (Zui Quan ).

Znany z przywiązania do tradycji Shōshin Nagamine poznał kata Gojūshiho od Chōtoku Kyana, który był uczniem Sōkōna Matsumury w mieście Shuri, a później Kokana Oyadomari w mieście Tomari. Dziś możemy zobaczyć tę formę na starych filmach oraz (nieco zmienioną) wersję współczesną w książce Nagamine z 1970 r. Czy jest to synteza, czy wersja któregoś z nauczycieli - nie wiemy.

Każdy kolejny mistrz, a przede wszystkim Sōkōn Matsumura, odciskał na formie swoje piętno i dodawał coś od siebie. W książce Kenwy Mabuniego z 1934 r. „Karate Kenpō jako sztuka samoobrony” cytowany jest Yasuhiro Konishi: „Kata nie są stałe ani niezmienne. Podobnie jak woda, która zawsze się zmienia i przyjmuje kształt naczynia, w którym się znajduje”. Ważne słowa.

W stylu shotokan forma Gojushiho istnieje pod dwoma postaciami: Gojūshiho-shō i Gojūshiho-dai. Podobno Gichin Funakoshi, dokonał tak wielu zmian, że ostatecznie nadał formie nową nazwę – Hotaku (jap. „Dzięcioł”), ale potem porzucił ten pomysł. Sama liczba 54 nawiązuje do numerologii buddyjskiej. To połowa 108, a o 108 już się rozpisaliśmy przy w artykule o Suparinpei.

Trening.

Gojūshiho to jedna z najbardziej zaawansowanych form Karate. Jest długa i trudna, przez co też popularna na zawodach. W niektórych szkołach jednak nie wolno nawet podejmować jej praktyki przed osiągnięciem stopnia mistrzowskiego - jaki bowiem sens miałby trening ruchów, w których ćwiczący nie rozumie?

W Gojūshiho zawarte są zaawansowane techniki, jak: uwolnienia, przechwyty i dźwignie, bloki opływające, uderzenia palcami we wrażliwe punkty (atemi), a nawet rzuty. I tu wracamy do sedna tradycyjnego treningu Karate-dō – aby opanować formę, nie wystarczy zapamiętać ruchy. Potrzeba dużo czasu, wiele lat, aby udoskonalić techniki, a także zrozumieć ich zastosowanie w walce poprzez wymagającą praktykę bunkai i oyo kumite.

Autor: Andrzej Kozak & Maciej Kozak © Opublikowano: 10.04.2022

Po japońsku: Naihanchi, po okinawsku/riukiuańsku: Naifanchin, a w stylu Shotokan: Tekki – to cykl kata wykonywanych w jednej pozycji „jazdy konnej”, czyi naihanchi/naifanchin-dachi lub kiba-dachi. Dawno temu, zanim powstał cykl KATA PINAN, to od Naifanchin rozpoczynano trening Karate (nazywanego wówczas jeszcze Tode lub Toudi). Nie oznacza to jednak, że jest ona łatwa.

Nazwa.

Nie jest to słowo japońskie ani okinawskie. Zapis znakami katakana nic nam nie wyjaśnia, a wiarygodnego zapisu w kanji - brak. Zapewne najstarszą nazwą jest Naifuanchin, natomiast późniejsze Naifanchin, Naifanchi, Naihanchi to fonetyczne uproszczenia. Nazwę najczęściej tłumaczy się jako „wewnętrzny konflikt” (ang. internal divided conflict) lub „pozycja wewnętrznego napięcia” (ang. inner tension stance), natomiast nazwę Tekki obowiązującą w stylu Shotokan tłumaczy się jako „żelazny jeździec” lub „jazda na żelaznym koniu”.

Można też próbować tłumaczyć uproszczone nazwy - mistrz Masafumi Shiomitsu (Wadō-ryū) ładnie wyjaśnia, że japońskie tłumaczenie: nai (wewnątrz), han (pół), chi (energia) odsyła nas do myślenia zarówno o fizycznym, jak i mentalnym wymiarze treningu kata.

Historia.

Często twierdzi się, że oryginalna forma pochodzi od mistrza SŌKONA MATSUMURY który możliwe, że poznał ją (lub się zainspirował do jej stworzenia) podczas swojej podróży do Chin. Jednakże, wielu badaczy wskazuje źródło u innego mistrza, o podobnym nazwisku - Kōsaku Matsumora, który pobierał nauki m.in. u tajemniczego mistrza z Chin imieniem Ason, w mieście Tomari. Czyżby podobnie brzmiące nazwiska spowodowały nieporozumienie i dodatkowe zamieszanie w niejasnych kartach historii?

Kolejne pytanie: o jakim Naifuanchin właściwie mówimy? O starożytnej, oryginalnej, chińskiej formie, czy o trzyczęściowym cyklu: Naifanchin Shodan, Nidan, Sandan?

Chōki Motobu, jeden z największych budoka pierwszej połowy XX wieku oraz fan numer jeden kata Naifanchin, nauczył się jej od Kōsaku Matsumora, ale zgłębiał ją też z Sōkonem Matsumurą. Natomiast autorem cyklu trzech Naifanchin: Shodan, Nidan, Sandan jest nie kto inny jak ANKŌ ITOSU. Czy podzielił on starą formę na trzy części, czy stworzył zupełnie nowe kata? Mamy pewien trop.

Młody Kenwa Mabuni (późniejszy twórca naszego stylu SHITŌ-RYŪ) opowiadał, że pracujący u niego praktyk sztuk walki imieniem Morihiro Matayoshi nauczył go pewnej formy wykonywanej w pozycji naihanchi-dachi (kiba-dachi). Mabuni pokazał później tę formę mistrzowi Itosu i ku swojemu zaskoczeniu usłyszał, że to jest stara, oryginalna wersja, którą Itosu poznał u mistrza Sōkona Matsumury, a później zmienił ją, aby dostosować do swoich potrzeb – czyli zapewne do modernizacji Karate, o której piszemy w trzeciej części HISTORII KARATE

Technika.

W stylu Kung-fu Hsing I Chuan (Xing Yi Quan), który był popularny w epoce dynastii Qing (XVII-XX wiek), większość technik jest ćwiczona w pozycji identycznej z naifanchin-dachi (stopy ułożone równolegle, rozstawione na szerokość dwukrotnie większą niż rozstaw barków). Pozycję i niektóre techniki odnajdujemy także w Bagua (Baguazhang) i Wing Tsun. Bagua i Hsing-I to tzw. style wewnętrzne, w których ćwiczenie w pozycji przypominającej postawę jeźdźca jest kluczem do opanowania energii ki oraz osiągnięcia harmonii ciała i umysłu - nie wspominając o żelaznych mięśniach nóg...

Chōki Motobu podczas prezentacji formy Naifanchin Shodan

Mistrz Chōki Motobu mówił wprost: „jedynym kata, którego potrzebuje dobry budoka, jest Naifanchin”. Hironori Ōtsuka (twórca stylu Wadō-ryū) z kolei rozwinął myśl: „(forma) nie jest interesująca dla oka, ale jest niezwykle trudna w praktyce. Trudność Naihanchi rośnie wraz z większą ilością czasu spędzanego na ćwiczeniu, jednak jest w tym coś „głębokiego” (...) wolę to kata od każdego innego”.

Ciekawe spostrzeżenie mistrza Ōtsuki, że forma ta „nie jest interesująca dla oka”. Faktycznie, wielu nauczycieli zauważa, że uczniowie niechętnie uczą się tej formy. Jest krótka, pozornie łatwa, ale męcząca dla nóg, a bunkai jest trudne do zrozumienia, szczególnie dla początkujących karateka. No i nie jest w żaden sposób „szpanerska”, więc nie warto z nią występować na zawodach. Hmm.

Wprawne oko dostrzeże, że formy te wymagają wprawy, siły, szybkości, stabilności oraz bezwzględnego wytrenowania nóg. Kiedyś trenowano te formy, m.in. po to właśnie, żeby wypracować siłę i szybkość w dolnych kończynach – a zatem śmiało można je traktować jak tradycyjny „leg workout”.

Charakterystyczna pozycja naifanchin/naihanchi/kiba-dachi nie występuje w żadnym innym kata, stąd przypuszczenie, że jej rola jest bardziej treningowa, ogólnorozwojowa, potrzebna do wyrobienia potrzebnej siły w nogach. Wyobraźmy sobie adeptów Karate, 200 lat temu, na Okinawie, którzy przez pierwsze trzy lata praktyki trenowali po kilka godzin dziennie, codziennie, wyłącznie w tej pozycji. Myślicie, że narzekali, że im się nóżki zmęczyły?

Zastosowanie w walce.

Formy te skrywają ogromne bogactwo technik walki. Chōki Motobu nazywał je „jissen”, czyli znajdujące zastosowanie w realnej walce. Mówił: „skręcenie (bioder) w lewo lub w prawo z pozycji naifanchin da ci postawę używaną w prawdziwej konfrontacji” i dalej: „ręka blokująca musi w jednej chwili stać się ręką atakującą (…) Prawdziwe bujutsu (sztuka walki) naciska do przodu, blokuje i kontruje w tym samym ruchu”.

Mistrz Motobu daje nam wyraźne wskazówki, jak „czytać” kata. Co więcej, w niektórych wypowiedziach Motobu nie mówi o Naifanchin jako o kata, ale wręcz jako o osobnej sztuce walki. Cały system w jednej formie? To możliwe? Oczywiście, że tak! W historii było wielu  mistrzów, którzy uczyli tylko jednej formy, np. KŪSANKŪ, czy WANSHŪ

W kata mamy szereg dwuręcznych technik o bardzo szerokiej interpretacji: od uwolnień, bloków, przez uderzenia, aż po dźwignie i rzuty. I wiele, wiele innych ciekawostek, smaczków i miód na serce zaawansowanego karateka oraz... czarna dziura dla początkującego. Tak czy owak, kata Naifanchin powinni regularnie trenować wszyscy!

Autor: Andrzej Kozak © Opublikowano: 27.07.2021

Oto kolejna forma i kolejna tajemnica. Oto kata Unshū. Popularna na zawodach, lecz bardzo długa i wymagająca, złożona z wielu elementów. Zanim jednak ruszymy na trening - małe wprowadzenie.

Już na początku ogarnia nas konsternacja, albowiem pod nazwą Unshū mamy dwie zupełnie różne grupy kata. Pierwsza grupa, najbardziej znana, to formy Shitō-ryū oraz Shotokan (tam pod nazwą Unsū). Po te formy sięgają style pochodne (np. Shūkōkai, Gōsoku-ryū), a także Wadō-ryū.

Druga grupa to niektóre szkoły Shōrin-ryū (np. Shinshukan albo Kyudokan) oraz poszukiwacze wczesnych okinawskich sztuk walki (np. Koryu Uchinadi Kenpo Jutsu). Pomiędzy tymi dwiema grupami nie ma dużych podobieństw.

Powszechnie sądzi się,

że autorem kata Unshū jest peichin SEISHŌ ARAGAKI (1840-1920). Wielki mistrz i bardzo ważna postać w historii Karate. Riukuańską sztukę walki Te poznawał od dziecka, a w ciągu życia trenował też w Chinach, m.in. u Ryū Ryū Ko, słynnego mistrza stylu Białego Żurawia.

Z powrotem na Okinawie Aragaki udzielał lekcji wielu słynnym budoka, którzy później stworzyli własne style Karate (m.in. Kenwa Mabuni, Chōjun Miyagi , Kanbun Uechi, Gichin Funakoshi, Tsuyoshi Chitose). Aragaki nauczał kata Niseishi, Seisan, Sanchin, Sochin oraz Unshū właśnie.

Niektórzy twierdzą, że potem część uczniów Aragakiego rozwijała dalej styl Naha-te (później Gojū-ryū), a część wybrała bardziej ortodoksyjną linię, pod kierunkiem mistrza Chitose (w stylu Chitō-ryū). Super, to jak więc wygląda ortodoksyjne Unshū w Chitō-ryū? Tu kolejne zaskoczenie, ponieważ ta forma nie przypomina ani wersji Shitō-ryū, ani Shōrin-ryū i wygląda bardzo... „chińsko”, niczym trening Kung-fu.

A może, a może...

Aragaki wcale nie jest autorem najbardziej znanej wersji Unshū? Wszak, żeby poznać chińskie formy wcale nie trzeba było jechać do Chin. Wystarczyło odwiedzić słynne osiedle Kumemura, gdzie mieszkali chińscy kupcy, dyplomaci i inni notable, nierzadko znający chińskie sztuki walki.

Wśród nich, mistrz Wang-ji (okin. Wanshū), od 1683 r. nauczał w Tomari swej odmiany Kung-fu, a jego uczniowie przekazywali sztukę dalej, która po zaledwie 150 latach (!) dotarła do Sōkona Matsumury. I może to on właśnie ułożył kata Unshū? A może przywiózł tę formę z Chin? Wszak sporo technik z Unshū odnajdujemy w „Bubishi”. A może sam dokonał zmian? A może Aragaki ułożył zupełnie inną formę, ale czerpiąc z tego samego źródła? A może, a może... Nie wiemy. 

Co znaczy nazwa Unshū?

W kanji Unshū składa się z dwóch ideogramów 雲 手. Czytane po japońsku dają: kumo - chmura oraz te - ręka. Po chińsku znaczenie jest to samo, ale słowa inne: „yun” i „shou”. Na Okinawie szacunek dla kultury chińskiej był olbrzymi, więc czytano „un-siu” właśnie. Złożenie tych wyrazów jest tłumaczone jako „ręka w chmurze”, „ręka-chmura” ewentualnie „zachmurzona dłoń”.

Niektórzy doszukują się w kata Unshū obrazu nadchodzącej burzy. Wiatry wieją w różne kierunki, a z powoli przesuwających się chmur... czasem nagle strzeli piorun. Poezja, jak w wielu kata. Ale nie można zajmować się sztuką, nie mając wyobraźni.

Co dalej z Unshū?

Kenwa Mabuni, twórca Shitō-ryū, nauczał tej formy zarówno w dōjō na Okinawie (utworzonym w 1925 roku), jak i w samej Japonii, kiedy się do niej przeprowadził w 1929 r. W Osace właśnie nauczył kata Unshū Gigo (Yoshitaka) Funakoshi'ego - syna Gichina Funakoshi'ego. Funakoshi później włączył tę formę do stylu Shotokan jako Unsū. Przypuszcza się, że niewielkie zmiany techniczne w stosunku do pierwowzoru Mabuniego są dziełem właśnie Gigo Funakoshi'ego. Inni uczniowie Mabuniego, którzy otworzyli swoje szkoły (m.in. Ryusho Sakagami, Chōjirō Tani, Teruo Hayashi), także dokonali pewnych zmian.

Jako forma długa, trudna i efektowna, Unshū (lub Unsū) cieszy się oczywiście dużą popularnością na zawodach sportowych wśród młodych, wysoko skaczących karateka. Ale nie zapominajmy, że jest to jedna z najbardziej zaawansowanych form w Karate, łącząca wiele różnych elementów (m.in. z form Bassai/Passai, Kūshankū/Kanū, Chintō/Gankaku, Jitte/Jiin/Jion, Wanshū/Enpi).

Autor: Andrzej Kozak © Opublikowano: 21.07.2021 (aktualizacja: 30.07.2021)

Kururunfa - efektowna, wręcz poetycko piękna forma, z bardzo brutalnym bunkai. Wysoce zaawansowana, niespotykanie zróżnicowana technicznie i szczególnie wymagająca - nie tylko znajomości ruchów, ale też solidnego wytrenowania fizycznego. Nie bez powodu popularna na zawodach i wymagana na wyższe stopnie mistrzowskie. Powstanie wielu kata spowija mgła tajemnicy, lecz w przypadku Kururunfy mgła ta jest wyjątkowo gęsta.

Na ogół przyjmuje się, że Chōjun Miyagi (twórca stylu Gōjū-ryū) kontynuując dzieło swego nauczyciela Kanryō Higashionny (Higaonny), przejął od niego większość form. Według tej teorii Higashionna nauczyłby się Kururunfy w Chinach, w regionie Fuzhou od słynnego mistrza Ryū Ryū Ko (lub jego asystenta – Wai Xinxian'a). Niestety badania historyczne tego nie potwierdzają. Większość form Naha-te (riukiuańskiego pra-stylu Karate) była nauczana jeszcze zanim Kanryō Higashionna wyruszył do Chin. Nie było jednak wśród nich formy Kururunfa. Także starszy uczeń Higashionny – Juhatsu Kyoda (twórca Tōon-ryū) nie miał jej w swoim repertuarze. To by oznaczało, że Kururunfa pojawiła się w Karate dość późno, po śmierci Higaonny i po powrocie Chōjuna Miyagi'ego z Chin.

Tej tezy nie podważa istnienie formy Nunfa oraz Hanashiro no Kururunfa (niektórzy twierdzą, że to dwie nazwy tej samej formy) praktykowanej w Shubukan (jednej ze szkół stylu Shōrin-ryū). To wcale nie musi być jakaś starsza forma, lecz wersja stworzona na podstawie wspólnych treningów instruktorów Shuri-te z Chōjunem Miyagim.

Wyobraźmy sobie taki scenariusz.

W 1915 r. Chōjun Miyagi odbywa dwie podróże do Fuzhou w Chinach. Odwiedza kilka szkół sztuk walki, gdzie poznaje techniki później wykorzystane w kata Tensho, ale też ogólne zarysy innej tajemniczej formy - być może pochodzącej ze stylu Pięści Smoka. Po powrocie pokazuje je przyjaciołom z parku MATSUYAMA w Naha, nieopodal słynnego osiedla Kumemura, gdzie przez wiele lat spotykali się i wspólnie ćwiczyli liczni mistrzowie sztuki walki, m.in. właśnie Chōjun Miyagi i Kenwa Mabuni (bliscy przyjaciele, późniejsi twórcy stylów Gōjū-ryū i Shitō-ryū). Być może to właśnie dzięki tym spotkaniom i wspólnym treningom powstał pierwszy "prototyp" formy Kururunfa, do którego później dodano rozmaite techniki ćwiczone na Okinawie, a także charakterystyczny, symetryczny układ przemieszczania (embusen).

Na marginesie.

Park Matsuyama (Matsuyama Koen) przez wiele, wiele lat był miejscem spotkań entuzjastów sztuk walki, gdzie wymieniano się doświadczeniami i wiedzą, m.in. na temat kata właśnie. Tylko nieliczni Riukiuańczycy (Okinawańczycy) mieli możliwość podróżowania do Chin i czerpania nauk u źródła. Powszechną praktyką było zatem, że ci nieliczni "przywozili wiedzę" z Chin, a następnie dzielili się nią, często w parku Matsuyama właśnie. Istnieje teoria, że to właśnie tam, na podstawie wspólnych studiów, uformowało się wiele kata, m.in. Suparinpei, Sanseru, czy Kururunfa właśnie.

Podsumowując.

Jedna cieniutka nitka prowadzi do prawie zapomnianej dziś formy Nunfa/Hanashiro-no Kururunfa w stylu Shōrin-ryū i związanego z nim mistrza Chōmo Hanashiro. Druga nitka, grubsza, prowadzi do wersji stylu Gōjū-ryū oraz Shitō-ryū.

No właśnie. Analiza składu kata.

Dociekając kto jest autorem tej zróżnicowanej i oryginalnej formy, pewnym śladem może być to techniczne zróżnicowanie i oryginalność właśnie. W technikach widzimy bowiem syntezę wielu źródeł Karate:

• Kenpo nauczane w Kumemura na Okinawie,
• style Kung-fu: Biały Żuraw, Modliszka, Pięść Smoka,
• Naha-te od mistrzów Seishō Aragaki'ego i Kanryō Higashionny,
• Shuri-te i jego charakterystyczne szybkie, twarde ruchy.

Powolne, pełne napięcia ruchy w sanchin-dachi mieszają się tu z technikami szybkimi, dynamicznymi i bardzo brutalnymi. Mamy tai-sabaki, co można przetłumaczyć jako „przestawianie ciała” lub „ruch całego ciała”, termin znany doskonale chociażby w Judo. Mamy różne rodzaje kopnięć i uderzeń, mamy łamanie rąk i nóg przeciwników, uwalnianie się z chwytów (m.in. z podwójnego nelsona), jest nawet uderzenie głową!

W Kururunfie - jak wspomniałem powyżej - znajdujemy techniki oryginalne, których próżno szukać w innych kata, ale są też ciekawe podobieństwa i nawiązania do innych form. Przykładowo, charakterystyczne ułożenie dłoni przed splotem oraz dźwignia na łokieć występuje w kata Seipai. Sekwencja mae-geri i mae-hiji-ate jest też w kata Sanseru. 

Nazwa - w teorii.

Język japoński z jednej strony jest bardzo homonimiczny, z drugiej zaś jeden zapis można interpretować na wiele sposobów. Nic dziwnego, że zarówno zapisów nazwy „Kururunfa” oraz interpretacji znaczenia jest wiele.

W najpopularniejszym zapisie kanji 久留頓破 wygląda to następująco:

• ku - długo/zawsze
• ru - czekać/bezruch
• run - nagle
• fa - przełamać/przerwać

Czyli - "długo czekaj, nagle przełam" albo "zawsze w bezruchu, nagle przerwij"...

Inny zapis - 来留破 - kuru-ru-fa - również sugeruje, by w tej walce zachować spokój, powstrzymać (lub przeczekać) atak przeciwnika, a następnie wrócić z niszczącym kontratakiem.

Jeszcze inne spojrzenie na nazwę Kururunfa przedstawił Kenei Mabuni, syn Kenwy, w swojej książce "Pusta Ręka: Esencja Budō Karate" (Empty Hand: the Essence of Budō Karate). Według niego Kururunfa oznacza liczbę 17. Tłumaczy: 17 to święta liczba w Taoizmie, ponieważ wszystko składa się z ciemności oraz jasności (yin-yang). Najwyższa liczba ciemności to 8 (gūsū), a najwyższa liczba jasności to 9 (kisū). Suma 8 i 9 daje 17 właśnie. Mistrz Kenei zaznaczył, że czasem tłumaczenie nazw na liczby, może dać zupełnie nie-religijne wyniki i oznaczać jedynie ilość technik w danym kata. Zaznaczył też jednak, że takie proste wytłumaczenie może być zwodnicze, wszak formy zawierają też techniki ukryte, zatem obliczenie ich ilości może być podchwytliwe. 

Nazwa - w praktyce.

Najprawdopodobniej nazwa Kururunfa jest uproszczeniem nazwy starszej. Niektórzy badacze (np. Akio Kinjo) wskazują, że w stylu Smoka (Long Quan) uprawianym w chińskiej prowincji Fukien jest forma Gorunfa (w dialekcie mandaryńskim - Palongfa) co oznacza „Kłamliwe prawo smoka”. Nie ma jednak jednoznacznych dowodów na to, że Chōjun Miyagi uczył się tego stylu. Całkiem możliwe, że widział on pokaz walki w stylu Smoka, zapytał o nazwę formy lub stylu, lecz niedokładnie ją zapamiętał i/lub uprościł według własnego uznania.

Jednakże analiza (bunkai) Kururunfy wskazuje, że są tam techniki charakterystyczne dla stylu Smoka. Niektórzy instruktorzy tłumaczą wręcz: „smok rozkłada skrzydła”, „smok wzbija się do lotu”, „smok chwyta ofiarę zębami”, „smok rzuca ofiarą o ziemię”... Poznajesz, który to moment?

Piękno tajemnicy.

Omawiając pochodzenie i nazwę kata Kururunfa, wielokrotnie używałem słowa „może”. Tak - spekulujemy, domyślamy się. Nie mamy dokumentów, zapisów historycznych, ani nawet jednoznacznych rozstrzygnięć ze strony autorytetów, badaczy historycznych i mistrzów. Ale to kolejny urok praktyki kata i praktyki Karate w ogóle. Wszak wielu mistrzów mawiało: „Karate to kata, a kata to Karate”.

Autor: Andrzej Kozak © Opublikowano: 05.05.2021

W wielu stylach Karate uchodzi za najbardziej zaawansowaną i najtrudniejszą formę. Niektórzy wręcz mówią: „ostateczne kata”. Niebezpodstawnie.

Zacznijmy od nazwy.

Suparinpei (壱百零八, Su-pa-rin-pai). Jak w przypadku wielu innych nazw kata jest to liczba - 108 - równie wyjątkowa jak sama forma. Jednocześnie z nazwy można wywieść tezę, że Suparinpei to ukoronowanie, podsumowanie praktyki innych kata: Sanchin (3 starcia), Seisan (13), Seipai (18), Sanseiru (36), Useishi (54). Podwojone 18 to 36, a potrojone 36 to 108. W buddyzmie mamy 108 pragnień, namiętności, których człowiek musi się pozbyć. Ale także 108 doskonałych cech Buddy, 108 tradycyjnych pokłonów. A w japońskich świątyniach buddyjskich na Nowy Rok gong uderza 108 razy. Trop buddyjski ma sens. Wymienione formy prawdopodobnie wywodzą się z klasztoru Shaolin, a potem ewoluowały, m.in. w stylu Białego Żurawia. Istnieje też paralela z inną słynną formą - Useishi (Gojushiho) to 54, tak jak 54 litery alfabetu sanskryckiego, a każda ma dwa aspekty, czyli w sumie 108...

Liczba 108 jest wyjątkowa.

W Chinach istnieje legenda o bandzie 108 wojowników, którzy w XVII wieku okradali bogatych i dzielili się łupem z biednymi, niczym Robin Hood lub Janosik. Na tym nie koniec. W „Bubishi” jest mowa o 108 punktach wrażliwych na ciele człowieka. Na Dalekim Wschodzie i w Indiach 108 to „liczba doskonała”, szczęśliwa i magiczna. W hinduizmie Kriszna miał 108 wyznawczyń gopi. Opiekunów Sziwy było 108, więc do modlitwy i medytacji używa się malów ze 108 koralików... 108 to także wyjątkowa liczba w samej matematyce. Iloczyn trzech pierwszych liczb naturalnych podniesionych każda do potęgi własnej (jeden do pierwszej razy dwa do drugiej razy trzy do trzeciej) daje 108... W jedenastu „trojkach pitagorejskich” znajdziemy 108. Uff...

Przejdźmy do historii.

Wydaje się, że kilka systemów chińskich miało w swym kanonie formę o magicznej nazwie 108. Jedną z nich KANRYŌ HIGASHIONNA (1853-1915) poznał od słynnego mistrza RYŪ RYŪ KO podczas swojego pobytu na kontynencie w latach 1873-1879. Obok innych słynnych form (Sanchin, Seisan, Sanseiru). Istnieje jednak przekaz, że już kilka lat wcześniej, w marcu lub kwietniu 1867 r. na Okinawie odbył się duży pokaz sztuk walki oraz sztuk pięknych San-Ru-Chu Narabini Shogei Bangumi z okazji pożegnania ostatniego chińskiego konsula (sappushi). Otóż niejaki Peichin Chikudundon Tomimura (przypuszczalnie uczeń Seisho Aragaki'ego) wykonał na tym pokazie kata Suparinpei. Stąd wniosek, że być może Aragaki wcześniej będący uczniem Ryū Ryū Ko znał tę formę.

Ale to nie koniec tajemnicy.

Podobno jeszcze wcześniej w chińskim osiedlu Kumemura na Okinawie praktykowana była forma Pechurin (108) o trzech stopniach trudności zwanych jodan, chudan, gedan (jap. górny, średni, dolny). Syntezą wszystkich trzech ma być wielka forma Suparinpei albo też przetrwała tylko najwyższa, a pozostałe zaginęły w pomroce dziejów. Zapewne Kanryo Higashionna wprowadził wiele autorskich zmian. Przede wszystkim zamienił otwarte dłonie na okinawskie pięści. Ale w Suparinpei widzimy też fragmenty znane z kata Sanchin, Seienchin, Seisan, Sanseiru. Rodowód z Shaolin jest widoczny: ślady Białego Żurawia, Stylu Tygrysa, własna kreacja Higashionny także.

Kata = styl walki?

Mówiąc o chińskim rodowodzie kata, często zapominamy o jednej ważnej sprawie. Pojęcie kata (formy) jest w zasadzie czysto japońskie. Wskazywanie na chińskie pierwowzory nie jest do końca słuszne. W dawnym Kung-fu nie było takich pojęć, jak „forma” i „styl”, a właściwie oba te pojęcia były splecione. Uczyć formy znaczyło uczyć stylu, ponieważ dany styl miał jedną formę. Z kolei nauka walki oznaczała naukę Quan-fa (Sztuki Pięści). W formie (hsing) zawarta była idea Quan-fa. Niezależnie więc od chińskich wzorów możemy śmiało przypisywać autorstwo kata konkretnym mistrzom Karate.

Suparinpei to przede wszystkim kata stylów Gōjū-ryū i »Shitō-ryū« (oraz szkół pochodnych). Różnice wersji są bardzo niewielkie. No cóż, obaj założyciele stylów, Chōun Miyagi i Kenwa Mabuni, byli uczniami Higashionny w tym samym okresie. Byli też bliskimi przyjaciółmi i często razem trenowali. A skoro już o tym mowa, to i my ruszamy na trening.