Autor: Maciej Kozak © Opublikowano: 23.05.2022 (aktualizacja: 01.07.2022)

---

Jeden z największych ekspertów sztuk walki swoich czasów i najważniejszych postaci w rozwoju współczesnego Karate. Powszechnie szanowany, podziwiany za swą wiedzę i umiejętności. Niedościgniony znawca kata. Prawdziwy būdoka, artysta sztuk walki, dżentelmen, wszechstronny człowiek i wizjoner. Oto twórca stylu Shitō-ryū. Oto Kenwa Mabuni.

---

Życie na Okinawie.

Kenwa Mabuni urodził się 14 listopada 1889 roku, w Shuri, na Okinawie. Wywodził się z arystokracji - był 17. potomkiem słynnego samuraja Oni (Demon) Ōgusuku, legendarnego mistrza szermierki i generała armii cesarza Shō Taikyū. Imię Kenwa oznacza “mądry i harmonijny”.

Od najmłodszych lat był pod wielkim wrażeniem heroicznych opowieści o swoim słynnym przodku. Z Karate (wtedy jeszcze nazywanym Toudi lub Tode) zetknął się mając 10 lat i rozpoczął trening, dzięki któremu później stał się jednym z najbardziej poważanych ekspertów sztuk walki na Okinawie, a potem w Japonii.

---

Gdy miał 13 lat poznał słynnego mistrza Ankō Itosu (1831-1915) i pod jego okiem trenował wytrwale przez 7 lat - codzienne, z pełnym poświęceniem. Mabuni nie opuścił ani jednej lekcji i ostatecznie poznał wszystkie 23 kata (formy) starego stylu Shuri-te, nauczane przez mistrza Itosu. W tamtym okresie Mabuni trenował m.in. z Chomō Hanashiro i Chōjunem Miyagi, uczniami Itosu i późniejszymi wielkimi autorytetami w dziedzinie Karate, z którymi Mabuni pozostał w wielkiej przyjaźni i współpracował na rzecz rozwoju Karate.

W roku 1909, zgodnie z zaleceniem mistrza Itosu i dzięki wstawiennictwu Chōjuna Miyagiego, Mabuni równolegle rozpoczął trening u innego nauczyciela - legendarnego Kanryō Higashionna (1853-1915), mistrza stylu Naha-te, od którego Mabuni uczył się z równie wielkim zaangażowaniem.

Ankō Itosu i Kanryō Higashionna umarli w tym samym, 1915 roku. Mimo, że Kenwa Mabuni czerpał wiedzę z wielu źródeł i w ciągu życia miał wielu nauczycieli, to jednak jego dwaj pierwsi mistrzowie: Itosu i Higashionna pozostali najdrożsi jego sercu i to im złożył później hołd, nazywając swoją szkołę Shitō-ryū, z połączenia nazwisk Itosu i Higashionna, ale o tym później.

---

Na marginesie,

po śmierci Ankō Itosu, Mabuni codziennie przez rok przychodził na grób swojego mistrza i trenował kata.

---

Zawodowo Mabuni pracował jako nauczyciel od 1907 roku, a w 1909 został powołany do służby wojskowej w Japonii (w prefekturze Kumamoto). W 1912 wstąpił do policji, a 3 lata później został inspektorem w mieście Naha. Jego praca wiązała się z częstymi podróżami po całej wyspie, co Mabuni wykorzystywał do nawiązywania znajomości w środowisku budō i nauki rozmaitych sztuk walki - poznawał Kendō, Jūdō, Kobudō oraz odmiany Kung-fu

Pobierał nauki m.in od mistrza Seishō Aragaki - słynnego eksperta stylu Naha-te, sztuki walki tradycyjną bronią Kobudō, a także starego szaolińskiego stylu Luohan quan. Mabuni, nie zaniedbując oczywiście treningu Karate rozwinął zainteresowanie sztuką Kung-fu i poznał styl Białego Żurawia (chin. Bai he quan, jap. Hakutsuru) u legendarnego mistrza Go Kenki (chin. Wu Xiangui; 1886-1940), który mieszkał na Okinawie po roku 1912.

---

Stowarzyszenie mistrzów.

Dzięki ekstensywnemu treningowi, już w roku 1918, mimo stosunkowo młodego wieku (29 lat) Mabuni był znaną i cenioną postacią w środowisku sztuk walki. Szczególnie podziwiana była jego znajomość kata, ale do tego tematu jeszcze wrócimy. W lutym 1918 roku urodził się jego pierwszy syn, Kenei (który wiele lat później przejął rolę przywódcy stylu). Wtedy też, w mieście Shuri (ośrodku stylu Shuri-te), Kenwa Mabuni wraz z przyjaciółmi (mistrzami Karate) założył Karate Kenkyū-kai (Stowarzyszenie Karate), którego celem były wspólne treningi, wymiana informacji i uczenie się od siebie nawzajem.

Spotkania odbywały się w domu Mabuniego, a treningi w jego ogrodzie. Kilka lat później, w roku 1924/1925 Mabuni otworzył swoje domowe dōjō również dla nowych, początkujących uczniów, nie tylko dla wtajemniczonych mistrzów. Dom Mabuniego stał się znany w całym środowisku sztuk walki. Kenei Mabuni w swojej książce wspomina: “wszyscy wiedzieli, że dom Mabuniego to mekka dla praktyków Karate-dō”.

---

---

W podobnym czasie, w mieście Naha powstało stowarzyszenie, które z kolei gromadziło mistrzów szkół Naha-te i Tomari-te, na podobnych zasadach co Karate Kenkyū-kai Mabuniego w Shuri. Jako, że wszyscy mistrzowie na Okinawie dobrze się znali, bardzo szybko doszło do fuzji i tak powstało stowarzyszenie Ryukyu Tode-jutsu Kenkyū-kai (nazywane też Okinawa Karate Kenkyū Kurabu – w obu wypadkach oznaczało to Stowarzyszenie Okinawskiego/Riukiańskiego Karate), do którego należeli praktycy różnych szkół Karate (Shuri-te, Naha-te, Tomari-te) oraz innych sztuk walki (np. odmian Kung-fu). Głównymi nauczycielami byli Chōjun Miyagi i Kenwa Mabuni, lecz treningi prowadzili na zmianę różni nauczyciele różnych stylów walki, aby dzielić się swą wiedzą.

---

Pokaz Karate dla Jigorō Kanō.

Ważnym wydarzeniem była wizyta Jigorō Kanō, twórcy Jūdō, znanego w całej Japonii ogromnego autorytetu w dziedzinie sztuk walki, który w 1927 roku odwiedził Okinawę z okazji otwarcia dōjō okinawskiego stowarzyszenia czarnych pasów Jūdō (Okinawa-ken Jūdō Yūdanshakai). Przy tej okazji Kenwa Mabuni i Chōjun Miyagi zaprezentowali przed Jigorō Kanō różne formy Karate.

Mistrz Kanō był zachwycony pokazem. Powiedział, że “takie umiejętności z miejsca zasługują na 4. dan (stopień mistrzowski) w Jūdō”. Stwierdził też, że Karate to “uniwersalna sztuka walki, zarówno do ataku, jak i obrony” i dodał, że to “tak idealna sztuka powinna być rozpowszechniona w całej Japonii”. Słowa mistrza były dla Mabuniego olbrzymią inspiracją i zachętą do dalszej popularyzacji Karate na terenie całej Japonii.

---

Przeprowadzka do Japonii.

W celu popularyzacji Karate Mabuni odwiedzał Japonię wielokrotnie, już od roku 1917. W tamtym czasie mistrzowie z Okinawy coraz częściej przybywali do Japonii. W 1928 Mabuni zamieszkał w Tokio. Przez 10 miesięcy pozostawał u mistrza Yasuhiro Konishi, który aktywnie wspierał przybywających z Okinawy nauczycieli „nowej sztuki walki” Tode/Karate i pomagał w jej popularyzacji. Kiedy przyjął pod swój dach Mabuniego, panowie szybko się zaprzyjaźnili, często razem trenowali. Ułożyli nawet razem formę (kata) o nazwie Shinpa.

W roku 1929 natomiast Mabuni przeprowadził się do Osaki. Tam uczył Karate na uniwersytetach i akademiach policyjnych, m.in. w nowo utworzonym klubie Karate na Uniwersytecie Kansai (Kansai Daigaku Karatebu).

---

---

Ekspert ds. kata.

Kenwa Mabuni był podziwiany za swoją ogromną wiedzę na temat kata, którą określano jako “encyklopedyczną”. Poznawał rozmaite formy przez całe swoje życie. Już za młodu, na Okinawie, jako uczeń mistrza Itosu oraz Higashionny, jego poświęcenie poznawaniu form było wyjątkowe. Gichin Funakoshi (twórca Karate Shotokan) powiedział dosadnie: “jeśli chcesz się uczyć kata, zapytaj Kenwę Mabuniego”. Z resztą Funakoshi sam szlifował formy pod okiem Mabuniego (jeszcze za życia Ankō Itosu) oraz przysyłał do niego swych czołowych uczniów (w tym syna Gigō) na ich naukę i doskonalenie.

Mimo, iż sam ostatecznie znał ponad 90 form, Mabuni wyraźnie zaznaczał, że w treningu kata ważniejsza jest jakość, a nie ilość: “zakres, nieważne jak szeroki, bez głębi niewiele znaczy”. Ponadto, Mabuni uważał, że kata musi być praktykowane jednocześnie z kumite, szczególnie z bunkai i oyo (analizą oraz praktycznym zastosowaniem w realnej walce). Zalecał przeznaczanie 50% czasu treningowego na kata, a pozostały czas na trening kumite oraz inne, dodatkowe ćwiczenia (kihon, makiwara, hojo undō, etc.).

---

Uliczny wojownik.

No właśnie, druga strona pięknych, poetyckich form to ich realne, brutalnie skuteczne zastosowanie w walce wręcz. Mabuni poznawał wszystkie aspekty Karate i to nie tylko na treningach w dōjō, czy konferencjach, ale również... w ciemnych alejkach, na zapleczach sklepów i barów, gdzie entuzjaści walki wyzywali się na pojedynki, nazywane „kakedameshi” czyli „wymiana technik”.

Głównym celem takich spotkań była nauka i porównywanie technik, nie zaś wyładowywanie agresji. Z powodu swojej renomy jako „eksperta ds. kata”, Mabuni często był wyzywany na takie pojedynki – z reguły podejmował rękawice, a następnie wygrywał walkę. Jego technika w starciu była podziwiana przez wielu. Słynny mistrz Chōki Motobu wręcz nazywał Mabuniego "technikiem". Według Mabuniego nie można poznawać form, bez dodatkowego treningu kumite. Dlatego eksperymentował on z różnymi formami treningu walki, m.in. wdrażał sparringi w ochraniaczach bōgu.

---

---

Kobudō.

Oprócz Karate mistrz Mabuni rozpowszechniał również sztukę walki tradycyjną bronią Kobudō, którą uważał za nieodłączną część sztuki Karate-dō. Kobudō poznał jeszcze na Okinawie, u wspomnianego już mistrza Seishō Aragaki. Mabuniego uczył również słynny mistrz Chinen Sanda (ok. 1846-1928), wraz ze swoim najbardziej prominentnym uczniem imieniem Moden Yabiku (1882-1945). Inni nauczyciele Kobudō, którzy wywarli wpływ na Mabuniego to Tawada Shimbuku (1851-1920) oraz Sueyoshi Jino (1846-1920).

Po przeprowadzce do Japonii, równolegle do Karate Mabuni nauczał Kobudō, a jego najsłynniejszym uczniem w tejże sztuce był Shinken Taira (1897-1970), który później został największym autorytetem w dziedzinie tradycyjnej broni, a w 1955 roku, założył organizację Ryūkyū Kobudo Hozon Shinkokai, dziś będącą najstarszą organizacją Kobudō na świecie.

---

Dobre maniery.

Kenwa Mabuni cały czas nawiązywał znajomości. Jego dobre maniery i pozytywne nastawienie sprawiły, że był lubiany praktycznie przez wszystkich. Zawsze szukał wspólnego języka i pola do współpracy, nigdy do rywalizacji. Nie tylko ogromna wiedza i umiejętności w sztukach walki, ale też kultura osobista i otwarty umysł otworzyły Mabuniemu wiele drzwi i możliwości.

Hironori Ōtsuka (twórca stylu Karate Wadō-ryū) powiedział o Mabunim: "mógłby on zostać bogaczem kilka razy, gdyby tylko chciał spieniężyć własną popularność. Był lubiany przez wszystkich, być może niektórzy mu zazdrościli, lecz nikt go nie nienawidził".

Słynne motto Mabuniego brzmiało: "Kunshi no Ken”. „Kunshi” oznacza po japońsku „dżentelmen”, „człowiek z zasadami” lub „mędrzec”. Z kolei słowo „Ken” oznacza „pięść” lub „miecz”. Najczęściej tłumaczy się to razem jako „pięść dżentelmena” lub „pięść mędrca”. Według Mabuniego osoba trenująca Karate nigdy nie powinna używać swych umiejętności, by krzywdzić innych ludzi lub się głupio popisywać. Dyscyplina wynikająca z treningu sztuki walki powinna przekładać się na dobre maniery, szacunek wobec innych oraz przestrzeganie obowiązujących zasad.

---

Mimo, że Mabuni wiele czasu spędzał na nauczaniu innych, nigdy nie zaniedbał własnego treningu. Cały czas spotykał się z innymi mistrzami sztuk walki by sie uczyć i rozwijać - regularnie trenował ze wspomnianymi już wcześniej Yasuhiro Konishim i Hironori Ōtsuką, a także... twórcą Aikidō - słynnym Morihei Ueshibą oraz mistrzem Ninjutsu imieniem Seikō Fujita. Dzięki tym treningom, Mabuni poznawał rozmaite japońskie systemy walki, gromadził wiedzę, która z kolei miała wpływ na ukształtowanie jego własnego stylu, ale o tym później.

---

Książki o Karate.

Nigdy wcześniej nie pisano książek o Karate, ani tym bardziej podręczników. W historii Karate mało co było dokumentowane, a same nauki były z reguły tajne i przekazywane ustnie. Z tego powodu wiele informacji przepadło, wiele kata zostało zapomnianych.

Kenwa Mabuni wiedział, że opracowanie materiałów szkoleniowych jest kluczowe dla zachowania wiedzy od zapomnienia i dla ułatwienia nauczania Karate w powiększającym się gronie adeptów. Napisał cztery książki: “Karate-jutsu” (“Technika Karate”, 1933 r.), “Kobō Jizai Goshinjutsu Karate Kenpō” (“Metoda Pięści Karate jako sztuka samoobrony”, 1934 r.), “Seipai no Kenkyū” (“Studium formy Seipai”, 1934 r.). Oprócz tego, wspólnie z mistrzem Genwa Nakasone napisał książkę “Karate-Dō Nyūmon” (“Wprowadzenie do Karate-Dō”, 1935 r.).

Mabuni napisał też wiele artykułów do gazet oraz rozdziałów do zbiorowych prac, m.in. do „Karate-Dō Kenkyū” (1934 r.) oraz „Karate-Dō Taikan” (1938 r.). Najważniejsze teksty napisanego przez Mabuniego to “Kata wa Tadashiku Renshū Seyo” (“Jak poprawnie trenować kata”) oraz “Kumite no Kenkyū” (“Studium/badanie kumite”). Niektóre artykuły można znaleźć bez większego problemu w internecie, nawet po angielsku. Naprawdę warto.

---

Oficjalne powstanie Shitō-ryū.

W 1934 roku Kenwa Mabuni otworzył w Osace dōjō, które nazwał “Yōshūkan” co można przetłumaczyć jako “Szkoła Doskonalenia” albo “Szkoła Ciągłego Rozwoju”. Na przestrzeni lat wyszkolił wielu budōka, a wśród nich wiele przyszłych autorytetów, uznanych ekspertów, założycieli znanych organizacji sztuk walki.

W latach 30. na terenie Japonii zaczęło działać wiele dōjō, w których nauczano różnych odmian Karate. Rządowa organizacja do spraw sztuk walki (Dai Nippon Butoku Kai, w skrócie: DNBK) chciała formalnie uporządkować sytuację i żeby szkoły te odróżniały się od siebie, poproszono, żeby nauczyciele nazwali swoje style Karate. Do tej pory mistrzowie nie rozważali dzielenia Karate na poszczególne style i nie zależało im, by ich szkoły wyraźnie się różniły. Sztukę walki Tode (nazywaną już wówczas Karate) traktowano jako całość, a mistrzowie często podkreślali, że “Karate jest jedno”. Rządowe warunki były jednak twardo postawione.

Kenwa Mabuni pierwotnie chciał nazwać swój styl Hankō-ryū, czyli “styl pół-twardy”. Co ciekawe, dokładnie tak samo miał nazwać swój styl przyjaciel Mabuniego - Chōjun Miyagi, który ostatecznie zdecydował się na nazwę Gōjū-ryū (podobno, po rozmowach z Mabunim właśnie).

Mabuni z kolei postanowił uhonorować swoich pierwszych i najważniejszych nauczycieli, Ankō Itosu i Kanryō Higashionna, których połączone nauki ukształtowały go, jako karateka. Pierwszy znak kanji w nazwisku Itosu (ito) można również odczytać jako “shi”, a pierwszy znak nazwiska Higashionna (higa) można też odczytać jako “tō”. “Ryū” oznacza “styl” lub “szkoła”. Razem otrzymujemy zapis “shi-tō-ryū” i to pod nazwą Shitō-ryū właśnie styl Mabuniego został zarejestrowany w DNBK, w marcu 1939. Kilka miesięcy poźniej Mabuni oficjalnie założył organizację Dai Nippon Karate-Dō Kai (Nihon Karate-Dō Kai).

W programie swego stylu Mabuni zawarł techniki i kata wywodzące się zarówno ze stylu Shuri-te (przekazane przez mistrza Itosu), jak i formy Naha-te (od mistrza Higashionna). Shuri-te charakteryzuje się szybkimi, twardymi i potężnymi technikami o dalekim zasięgu, które znajdziejmy np. w formach Bassai-dai/sho, Naifanchin, Kosokun-dai/sho. Naha-te z kolei skupia się ruchach miękko-twardych, stosowanych w bliższym zwarciu, jak np. w kata Kururunfa, czy Suparinpei. Syllabus Shitō-ryū zawiera też oczywiście formy Tomari-te oraz Białego Żurawia, a także kata ułożone przez samego Mabuniego (Jūroku, Aoyagi, Shimpa).

---

Dziedzictwo mistrza Mabuni.

Dalszy rozwój organizacyjny sztuk walki w Japonii został brutalnie przerwany przez wybuch II wojny światowej, podczas której zginęło około 3 milionów Japończyków, w tym wielu praktyków i mistrzów Karate. Po jej zakończeniu natomiast w całym kraju panował głęboki kryzys i nędza, która dotknęła również Mabuniego i jego rodzinę. Szkoły sztuk walki zaczęły się ponownie otwierać dopiero kilka lat po wojnie i wtedy Kenwa Mabuni wraz z synem Keneiem zaczęli pracować nad odbudową organizacji Shitō-ryū.

Kenwa Mabuni umarł przedwcześnie, 23 maja 1952 roku, pozostawiając schedę swoim dwóm synom: wspomnianemu już Keneiowi (mającemu wówczas 34 lata) oraz młodszemu Kenzo (urodzonemu w 1927 roku, mającemu wtedy 25 lat).

Kenei Mebuni, jako najstarszy syn, został uznany za oficjalnego spadkobiercę stylu i przez następne lata rozwijał organizację wraz z mistrzem Manzo Iwatą, który był jednym z topowych uczniów Kenwy Mabuniego. Ich organizacja Shitō-ryū przekształcała się i ewoluowała przez kolejne dekady, ostatecznie stając się światową federacją World Karate-do Federation Shito-kai. Dzisiaj jest to największa organizacja Shitō-ryū na świecie, a aktualnym sōke jest syn Keneia, wnuk Kenwy - Kenyu Mabuni.

---

---

Młodszy syn, Kenzo, również ogłosił się spadkobiercą stylu i rozpoczął niezależną działalność pod szyldem Nihon Karate-Dō Kai, na stosunkowo małą skalę, nigdy nie szukając rozgłosu. Jego organizacja stała się bardziej znana dopiero po 1993 roku, kiedy Kenzo zaczął odwiedzać inne kraje, w celu nauczania swojej wersji stylu, którą określał jako “Seito Shito-ryu”, czyli “czystą”, wierną tradycyjnemu przekazowi. Kenzo Mabuni umarł w 2005 roku, a następczynią została jego córka - Tsukasa Mabuni.

---

Kenwa Mabuni miał wielu wybitnych uczniów, którzy później zakładali własne organizacje, m.in. Ryūshō Sakagami (Itosu-kai), Chōjirō Tani (Shūkōkai), Shōgō Kuniba (Motobu-ha Seishinkai), czy Eiji Ogasahara (Kenshukai). Z kolei ich najlepsi uczniowie też później zakładali organizacje. Podsumowując, od II wojny światowej Shitō-ryū dynamicznie się rozwijało i dzisiaj jest jednym z czterech największych stylów Karate na świecie. Na przestrzeni tych lat działało wielu wybitnych nauczycieli i powstało wiele organizacji.

Reprezentanci stylu Shitō-ryū od lat dominują na największych zawodach sportowych, szczególnie w kategorii kata... Największe nazwiska na tej długiej liście to m.in. Yukimitsu Hasegawa, legendarna Rika Usami, czy srebrna medalistka na olimpiadzie w Tokio Kiyou Shimizu - nota bene, podopieczna Kenyu Mabuniego.

---

Ostatni wiersz.

Kenwa Mabuni był również filozofem i poetą. Swój pogląd na praktykę Karate zawarł w wierszu, napisanym w tradycyjnej, japońskiej formie tanka. Ze względu na abstrakcyjną charakterystykę, wiersze te można tłumaczyć na wiele sposobów. Oto jeden z możliwych przekładów, na akuratne zakończenie artykułu:

---

Ze szczerym sercem

Oddając się tylko temu i niczemu więcej

Jest dla mnie szczęściem wiosłowanie

Ku wyspie Karate-dō.

---

Autor: Maciej Kozak © Opublikowano: 01.05.2021 (aktualizacja: 22.03.2023)

---

Sōkon Matsumura był prawdopodobnie największym ekspertem sztuk walki swoich czasów. Miał on ogromny wkład w ewolucję Karate, w czasach gdy jeszcze nie było tak nawet nazywane. Wielu uznaje go za pra-ojca Karate. Uważany jest za twórcę stylu Shuri-te, który później ewoluował w styl Shōrin-ryū. Przypisuje mu się autorstwo wielu fundamentalnych kata. Nazywano go „Bushi”, czyli Wojownik. Nie bez przyczyny.

---

Matsumura żył w latach 1809-1899 - przynajmniej według dat na jego nagrobku. Jednakże, różne źródła podają różne lata, np. 1798-1890, 1800-1896, czy 1809-1901. Nie ma pewności. Wiemy natomiast, że urodził się w wiosce Yamagawa, w Shuri. Pochodził z rodziny szlacheckiej i pierwotnie miał nadane imię Sōkon Kiyo. Sztuki walki poznawał od najmłodszych lat - jego pierwszym nauczycielem był ojciec Sofuku Kiyo. Przez to, że historia Karate nie była wtedy dokumentowana, nie znamy wszystkich jego nauczycieli - dominującą teorią jest, że na ucznia przyjął go legendarny mistrz Kanga "Tode" Sakugawa, będący wtedy już u schyłku życia. Jednakże, stary mistrz nie od razu zgodził się szkolić małego, krnąbrnego Sōkona - uczynił to dopiero na prośbę jego ojca. Zależnie od przyjętych dat, Sōkon mógł mieć wtedy zaledwie 6 lat. Do jego nauczycieli zalicza się też legendarnego Kūshankū (Kōsōkun).

---

Matsumura przeszedł do historii jako wszechstronny, niepokonany wojownik. Szybkość jego technik była legendarna. Trenował codziennie. Wysoki, o srogim spojrzeniu i niebagatelnych umiejętnościach, już jako dwudziestolatek miał renomę na całej wyspie. Gichin Funakoshi (jeden z jego uczniów, późniejszy twórca Karate Shotokan) napisał w swej książce, że Matsumura miał przerażającą prezencję. Z tych powodów zapewne, mimo młodego wieku, w 1827 roku Sōkon Matsumura został osobistym ochroniarzem siedemnastego króla Riukiu - Shō Kō. Funkcję te pełnił również za panowania dwóch kolejnych królów, aż do samego końca Królestwa Riukiu (kiedy to wyspa stała się japońską prefekturą Okinawa). Był też głównym nauczycielem walki na królewskim dworze i wojskowym dowódcą tytułowanym Bucho.

---

Na marginesie...

Matsumura pewnego dnia dostał polecenie, by rozwiązać problem ze złodziejem - rozbitkiem, który po katastrofie swego statku zamieszkał w jaskini u wybrzeży Okinawy i okradał miejscową ludność, aby przetrwać. Rozbitek ten nosił imię Chintō, a według innych źródeł - Annan. Mistrz Matsumura miał renomę niepokonanego wojownika, lecz w konfrontacji z rzezimieszkiem okazało się jednak, że żaden nie mógł osiągnąć przewagi. Matsumura postanowił wykorzystać tę okazję i zaoferował Chintō pomoc w powrocie do domu, w zamian za wspólny trening technik walki. Taka oto legenda stoi za powstaniem kata Chintō (w stylu Shotokan nazywanej Gankaku).

---

Sztuki walki poznawał przez całe życie. W ramach królewskiej służby odbył dwie podróże do Chin oraz dwie do Japonii (w ramach kilkuletnich misji dyplomatycznych). Podczas nich pobierał na miejscu nauki sztuk walki, zarówno dwa lata w Fujian (chińska prowincja, gdzie podobno znajdował się tzw. Drugi Klasztor Shaolin), jak i pięć lat w Stasumie (prowincja w Japonii należąca do samurajskiego klanu Shimazu, który w tamtym czasie sprawował dużą kontrolę nad Riukiu). Tam właśnie Matsumura poznał sztukę miecza Jigen-ryū.

---

Ten wątek jest bardzo ciekawy. Otóż samurajowie klanu Shimazu budzili powszechny respekt swoim agresywnym stylem walki, opartym na jednym, niezwykle szybkim i śmiertelnie skutecznym ataku. Podobno właśnie wtedy Matsumura ukształtował swoją koncepcję sztuki walki. Jego istotą była szybkość, siła, uderzenie w punkt witalny. Ale w Bushidō, Drodze Wojownika, nie chodziło tylko o skuteczność w walce. Nieodłącznym elementem był też prawy charakter, kręgosłup moralny, etos. Swą doktrynę mistrz Matsumura wyłożył w swym słynnym liście.

---

---

Potrójna Droga.

Zaadresowany do jego ucznia Ryōsei Kuwae, list Sōkona Matsumury z 13 maja 1882 roku,  stanowi jeden z niewielu istniejących dokumentów w historii Karate i jednocześnie jeden z najważniejszych. Matsumura sformułował w nim filozofię uprawiania sztuki walki, według której budō należało postrzegać jako sztukę. Koncepcja ta zwana jest “Potrójną Drogą Matsumury" i dowodzi, że Karate (wtedy jeszcze nazywane Toudi lub Tode) od początku było nie tylko nauką walki, ale również drogą doskonalenia się, stawiającą bardzo wysokie wymagania moralne.

---

Według Matsumury, ten kto zatrzyma się na fizycznym etapie treningu (wyćwiczy ciało, pozna techniki walki) może być nadal agresywny, pozbawiony kontroli, niemoralny, groźny siebie i dla otoczenia. Dlatego konieczny jest element zwany Budō no Bugei: zakaz umyślnej przemocy, promocja szlachetności, spokoju społecznego, zgody wśród ludzi, stwarzanie warunków do rozwoju... Trudno jest w kilku akapitach streścić cały list mistrza i oddać jego głęboki sens. Dlatego warto zapoznać się z pełną treścią listu oraz „Potrójną Drogą” mistrza Matsumury w osobnym artykule (wkrótce na naszym blogu).

---

Dziedzictwo.

Nauki mistrza Matsumury przetrwały do dziś. Oprócz przekazu filozoficznego zawdzięczamy mu również przekazanie fundamentalnych form kata, m.in. Kūshankū, Passai (Bassai), Seisan (Hangetsu), Naihanchi (Naifanchi/Tekki), Chintō (Gankaku), Gojūshiho.

---

Wśród uczniów Sōkona Matsumury, oprócz wspomnianego już Ryōsei Kuwae, był też jego wnuk Name Matsumura, a także Gichin Funakoshi, Chōki Motobu wraz ze swoim starszym bratem Chōyū, Kentsū Yabu, Ankō Azato oraz... Ankō Itosu - człowiek, bez którego nie było by współczesnego Karate.

Autor: Maciej Kozak © Opublikowano: 06.01.2021 

---

Ankō Itosu był jednym z najwybitniejszych mistrzów Karate w historii. Uważany jest za pioniera nowoczesnego Karate, ponieważ to za jego zasługą sztuka Karate, dotychczas hermetycznie zamknięta na Okinawie, rozpoczęła swą reformację, wyruszyła do Japonii, a później w świat.

---

O prywatnym życiu mistrza Itosu nie wiele wiadomo. Urodził się w 1831 roku w Shuri, w Królestwie Riukiu (jeszcze nie Okinawie), w szlacheckiej rodzinie. Odebrał surowe wychowanie i staranne wykształcenie, dzięki któremu potem pracował jako sekretarz na dworze królewskim (za panowania Drugiej Dynastii Shō). Jako dziecko był mikry, nieśmiały, leniwy i chorowity. Aby to zmienić, od 16 roku życia zaczął trenować sztuki walki - wpierw u mistrza Nagahamy, później u mistrza Gusukumy oraz u Sōkona "Bushi" Matsumury.

---

Dzięki treningowi Itosu budził powszechny respekt. Niewysoki, lecz potężnie zbudowany, o niesłychanie silnych ramionach i groźnym, przenikliwym spojrzeniu. Wiele jest podań i opowieści o niespotykanej sile uderzeń Itosu. Podobno mistrz Matsumura, sam cieszący się renomą niepokonanego, uważał Itosu za najsilniejszego budo-ka na Okinawie.

---

---

Na marginesie. Kwestia zdjęcia.

Do dziś nie jesteśmy pewni, jak naprawdę wyglądał Ankō Itosu. Przez lata mieliśmy do dyspozycji jego rysunkową podobiznę - niewiadomego pochodzenia, którą to możecie podziwiać na początku tego artykułu. 28 lutego 2006 roku, na łamach gazety Okinawa Times zostało opublikowane zdjęcie - bardzo stare, przedstawiające grupę adeptów sztuki walki, a wśród nich - starszego pana z mocarnym wąsem. Autor artykułu twierdził, że to właśnie jest mistrz Ankō Itosu. I tak się przyjęło. W następnych latach odkryto kolejne dwa zdjęcia, na których rzekomo widać wąsatego Ankō Itosu - ich dalsza analiza jednak wykazała, że nie zgadzają się pewne fakty i daty. Ostatecznie, 1 marca 2019 roku „pan z wąsem” został zidentyfikowany jako MIYAKE SANGO, instruktor szermierki (Kendo) z Okinawy. Znajdujący się na zdjęciu adepci faktycznie mają na sobie charakterystyczne napierśniki, co by się zgadzało. Nie zostaliśmy jednak zupełnie bez niczego, ponieważ na jednym z tych zdjęć widać innego starszego człowieka, z siwą brodą, w odpowiednim wieku (wyglądającego na 74 lata). Powstała teza, że to właśnie jest mistrz Itosu - na zdjęciu z zakończenia roku szkolnego w liceum, gdzie właśnie zaczął nauczać To-de. Czy to prawda? Czas pokaże.

---

Wracając.

W 1879 roku Japonia zaanektowała Riukiu.

Królestwo zostało zmienione w Prefekturę Okinawa, a panowanie dynastii królewskiej dobiegło końca. Wielu urzędników pracujących na królewskim dworze zostało bez pracy i środków do życia, z Ankō Itosu włącznie. Nie wiemy co robił przez następne lata. Wiemy natomiast, że w roku 1892 (inne źródła podają rok 1901) na Okinawę przybył Shintaro Ogawa – kurator oświaty (konkretnie pełnomocnik ds. edukacji) z Japonii. Zorganizowano dla niego pokaz sztuki walki, który przeprowadził Ankō Itosu wraz ze swoimi uczniami. Mistrz miał wtedy 61-70 lat. Pokaz zrobił tak dobre wrażenie, że pan Shintaro, w sprawozdaniu dla Ministerstwa Edukacji, mocno zarekomendował włączenie treningów Toudi do programu szkół na Okinawie. Japońskie Ministerstwo się zgodziło.

---

W międzyczasie.

Zainteresowanie armii Japonii.

Około roku 1891 okinawską sztuką walki To-de zainteresowała się japońska armia. Podobno wojskowi rekruterzy zauważyli, że ludzie na Okinawie byli ponadprzeciętnie silni i sprawni, a zapytani o to - mówili, że to dzięki treningowi ich lokalnej sztuki walki. Jednakże, szybko okazało się, że wieloletniego treningu nie da się "skompresować" do dwumiesięcznego szkolenia rekrutów, dlatego wojsko wycofało się wtedy z całego pomysłu. Być może jednak już wtedy mistrz Itosu opracowywał ćwiczenia w kolumnie i rozważał stworzenie form (kata) możliwych do nauki w grupie dla początkujących.

---

Pamiętajmy.

Do tej pory Karate (wtedy jeszcze nazywane Toudi lub Tode, czyli Chińska Ręka) było trenowane w tajemnicy, w bardzo wąskim, zaufanym gronie. Nauczyciel miał najczęściej jednego, góra kilku uczniów. Treningi często odbywały się w nocy, w domu lub ogrodzie nauczyciela. Nie było szkół walki, grup treningowych, programów nauczania, podręczników etc. Wszystko opierało się na przekazie ustnym i wiele faktów przepadło - dlatego też tak trudno jest dziś badać historię Karate.

---

Mając zgodę władz, Itosu zaczął nauczać Toudi w szkole podstawowej Shuri Jinjo. Opracowywał program szkoleniowy. W latach 1904-1907 (niektóre źródła podają 1901-1904), na potrzeby nauki w szkołach, Itosu uprościł starą formę KOSOKUN i na jej podstawie stworzył cykl pięciu kata Pinan. Rozpoczęła się rewolucja.

---

---

Czy to znaczyło, że Toudi - trochę tajemnicza, właściwie nielegalna, nastawiona na śmiertelną skuteczność sztuka walki teraz była przekazywana dzieciom w podstawówce? Nie, spokojnie. Mistrz Itosu wiedział co robi.

---

W podejściu do treningu zaszła zasadnicza zmiana. Formy kata były nauczane w zmienionej, uproszczonej formie (wspomniana już piątka Pinan oraz 25 innych układów, m.in. Naifanchin Shodan/Nidan/Sandan). Niebezpieczne techniki zostały ukryte w taki sposób, że bez pomocy nauczyciela uczeń nie znał prawdziwego znaczenia i zastosowania kata. Stąd mamy tzw. BUNKAI i OYO – zaawansowaną analizę technik w kata i zastosowanie ich w realnej walce. Dzięki temu trening był bezpieczny dla „casualowych” adeptów, nie wyjawiał strasznych, śmiercionośnych sekretów osobom początkującym.

---

Jednocześnie mistrzowi Itosu bardzo zależało na zachowaniu oryginalnego przekazu i uratowaniu od zapomnienia starych form. Jego najwięksi uczniowie, m.in. Kenwa Mabuni, CHŌSHIN CHIBANA, GICHIN FUNAKOSHI, doskonale rozumieli intencje swojego mistrza i również zachowywali „sekretne nauki” tylko dla zaufanych uczniów.

---

Itosu zmienił też sposób prowadzenia samych treningów – upodobnił je do musztry wojskowej (z pomocą swych uczniów, m.in. CHŌMO HANASHIRO oraz KENTSŪ YABU, oficera armii japońskiej, którego uczniowie nazywali "sierżant"). Pojawiło się zatem ustawienie grupy w szeregach i kolumnach, odliczanie powtórzeń danego ćwiczenia, system komend (yoi, hajime, yame).

---

---

Ekspansja sztuki Toudi trwała. Itosu zaczął jej nauczanie w szkole podstawowej, lecz w następnych latach zaczął też działać w liceum, a także w kolegium nauczycielskim, żeby kolejne pokolenie szkolnych nauczycieli mogło przekazywać nauki dalej.

---

Rozpowszechniwszy Toudi na Okinawie, Ankō Itosu wziął na cel samą Japonię. Pragnął, by „chińska ręka” nie pozostała zamknięta na rodzimej wyspie, lecz by znalazła kolejne, jeszcze szersze grono odbiorców. Sprawa jednak była trudna o tyle, że japońskie władze były bardzo wyczulone na wszelkie wpływy Chin. W tamtym czasie relacje między Japonią, a Chinami były napięte, a dodatkowo w Japonii panowały silne tendencje patriotyczne, mówiąc delikatnie.

---

Ponownie, Ankō Itosu wykazał się mądrością.

---

Wiedział, że musi przekonać japońskie władze o pożyteczności trenowania Toudi (Tode). W październiku 1908 roku napisał list do japońskiego Ministerstwa Edukacji i Ministerstwa Wojny (według innych źródeł list ten był adresowany do Departamentu Szkolnictwa Prefektury Okinawa, lecz potem został on przekazany japońskim Ministerstwom).

---

---

Rozpoczął list słowami: „Tode nie wywodzi się ani z buddyzmu ani z konfucjanizmu”, od razu odpierając ew. zarzut o religijne konotacje. W dalszej części listu zawarł 10 ZASAD UPRAWIANIA TODE (jap. TODE JUKUN). Wyraźnie w nich zaznaczył, że Tode nie służy do ataku, ani agresji, tylko do ochrony siebie i bliskich. Potem wykazał liczne korzyści płynące z treningu, m.in. rozwój fizyczny, wzmocnienie zdrowia, kształtowanie charakteru. Na koniec zwrócił uwagę, że dobrze wytrenowani adepci (tzn. zdrowi, silni, cechujący się dobrym charakterem i postawą moralną) stanowiliby dużą korzyść dla społeczeństwa, a także wojska. List ten jest dziś uważany, za jeden z najważniejszych dokumentów w historii Karate.

---

Ankō Itosu umarł w 1915 roku, mając 84 lata. Jego najwybitniejsi uczniowie (Gichin Funakoshi, Chōshin Chibana, Kentsū Yabu, Chōmo Hanashiro, Chōki Motobu, Kanken Tōyama oraz Kenwa Mabuni) kontynuowali dzieło swojego nauczyciela - nauczali i popularyzowali Tode/Toudi (w międzyczasie coraz częściej już nazywane KARATE) na terenie Japonii, otwierali własne szkoły, pisali książki. W roku 1917, w Shuri, w domu Kenwy Mabuniego zostało założone pierwsze stowarzyszenie Karate o nazwie KARATE KENKYU KAI. W 1936, w Naha, odbyła się słynna konferencja mistrzów, na której oficjalnie ustanowiono nazwę KARATE i wyznaczono kierunek dalszego rozwoju.

---

Efekty dzieła mistrza Ankō Itosu oraz ogromnej pracy jego uczniów trwają do dziś. Karate jest praktykowane przez ponad 100 milionów ludzi na całym świecie (dane WKF) i jest znane wszędzie. Nic, tylko trenować! Dziękujemy Ci, mistrzu Itosu!

Autor: Maciej Kozak © Opublikowano: 04.01.2021 (aktualizacja: 28.07.2021)

---

Nazwa KARATE została użyta po raz pierwszy w 1905 roku przez mistrza CHŌMO HANASHIRO, w jednym z jego listów. Zanim jednak została ona oficjalnie przyjęta, musiało upłynąć ponad 30 lat i dojść do słynnej konferencji mistrzów 25 października 1936 roku.

---

Skąd w ogóle to słowo „karate”?

W pisowni kanji, na oznaczenie pojęcia „chiński" (Tou, To) używano ideogramu oznaczającego dynastię Tang, który może być także wymawiany jako kara – co po japońsku oznacza „pusty”. Natomiast „te” oznaczało „ręka”, tak. Co by się zgadzało - walka wręcz, bez broni, pustymi rękoma właśnie. Niby semantyka, ale tak oto „chińska ręka” stała się „pusta”.

---

Wiele dōjō powstających w Japonii do nazwy KARATE dodawało również końcówkę „DŌ” (jap. droga), aby zaakcentować rozwój wewnętrzny, jaki zapewniała nauka Karate.

---

W poprzedniej części doszliśmy do momentu, gdy sztuka Toudi (Tode) wyszła z podziemia i zaczęła być propagowana na Okinawie, nauczana w szkołach. Pierwsze kroki w kierunku popularyzacji na terenie samej Japonii już zostały podjęte przez mistrza Ankō Itosu. Był to jednak proces wymagający czasu.

---

Mistrz Itosu umarł w 1915 roku i nie doczekał rozkwitu nowej ery, którą sam zapoczątkował. Jego uczniowie (Gichin Funakoshi, Kenwa Mabuni, Chōshin Chibana , Chōki Motobu i wielu innych) kontynuowali dzieło swego nauczyciela i w pierwszych dekadach XX wieku propagowali w Japonii sztukę walki z Okinawy. Wykonali olbrzymią pracę. Opracowywali nowe kata, rozwijali nomenklaturę, pisali książki. Coraz częściej używali też nowej nazwy - KARATE.

---

Karate zyskiwało sympatyków również spoza dōjō. Wśród nich znalazł się GENWA NAKASONE - działacz polityczny, dziennikarz, autor książek, wydawca gazety „Ryukyu Shinposha”. Pod jego redakcją ukazały się dwa podręczniki Karate: „Kobo Kenpo Karate-do Nyumon” oraz „Karatedo Taikan”. To właśnie ten człowiek postanowił zorganizować konferencję mającą na celu analizę aktualnej sytuacji Karate, możliwości unifikacji oraz dyskusję nad kierunkiem dalszego rozwoju.

---

25 października 1936 roku.

Tego właśnie dnia na Okinawie, w mieście Naha, spotkali się zaproszeni goście. Wśród nich oczywiście mistrzowie Karate: Chōmo Hanashiro, Chōshin Chibana , Chōki Motobu, Shinpan Gusukuma (Shiroma), Chōtoku Kyan, Juhatsu Kyoda i Chōjun Miyagi. W spotkaniu udział wzięli również kierownicy wydziałów edukacji, przedstawiciele służb bezpieczeństwa, policji i wojska oraz dziennikarze.

---

Tak, zabrakło kilku ważnych osób. W spotkaniu tym nie wzięli udziału m.in. Gichin Funakoshi, Hironori Ōthsuka, Kanken Tōyama, Shinken Taira, Kenwa Mabuni - wybitni mistrzowie, twórcy największych szkół i stylów. Nie wiadomo dlaczego, ale spokojnie - przyczyną nie była żadna drama, ani polityczne gierki. Tak jak napisałem wcześniej, mistrzowie cały czas byli ze sobą w kontakcie, współpracowali, uczyli się od siebie nawzajem, a do spotkań w większym gronie dochodziło regularnie.

---

Wracając do konferencji 25 października 1936 roku, wpierw przedyskutowano kwestię nazwy. Z szacunkiem do dotychczasowego określenia (Toudi, Tode, lub po prostu Te), mistrzowie zgodzili się, że należy zacząć używać nowej nazwy, KARATE, która i tak już była w obiegu, szczególnie na terenie Japonii.

---

---

W następnej kolejności, zgodzono się, że potrzebne jest zjednoczenie wszystkich szkół Karate, niezależnie od różnic stylowych między Naha-te i Shuri-te. W celu unifikacji należało stworzyć wspólną nomenklaturę opisującą znane kata oraz same techniki, a także ułożyć zupełnie nowe kata, a wszystko to w języku japońskim. Oczywiście, nie oznaczało to, że stare kata miały być zapomniane – wręcz przeciwnie, ich kultywacja była kluczowa dla zachowania tradycji sztuki. Oprócz tego, trzeba było też ustandaryzować strój treningowy (keikogi, karategi), na wzór innych sztuk walki.

---

Zwrócono również uwagę na rywalizację sportową, jako ważny czynnik zachęcający do uprawiania Karate. W Japonii zawody sztuk walki były bardzo ważne, toteż i w Karate nie powinna być ta dziedzina pominięta. Oczywiście, przepisy musiały być wpierw uważnie przedyskutowane. Podobnie zresztą jak wymagania i zasady zdawania egzaminów na stopnie mistrzowskie dan.

---

Spotkanie zakończyło się pełną zgodą i silnym postanowieniem, że powinna zostać utworzona oficjalna organizacja (shinkokai), która zjednoczy poszczególne szkoły Karate, sformalizuje poruszone kwestie oraz będzie badało możliwości dalszego rozwoju, przy współpracy nie tylko mistrzów Karate, ale też osób z zewnątrz.

---

Jak już wspomniałem, to nie było jedyne takie spotkanie. Mistrzowie spotykali się i naradzali przy różnych okazjach. Jednak to właśnie ta konferencja została uznana za najważniejszą w historii. W 2005 roku, władze Okinawy ustanowiły 25 października Światowym Dniem Karate (jap. Karate no Hi), oddając hołd temu właśnie spotkaniu z 1936 roku.

---

To jeszcze jednak nie koniec historii Karate. Czeka ją jeszcze jeden, dramatyczny zakręt.

---

Czytaj ciąg dalszy »

Autor: Maciej Kozak © Opublikowano: 03.01.2021 (aktualizacja 28.07.2021)

---

Jeszcze pod koniec XIX wieku japońskie władze niechętnie patrzyły na nauczanie sztuk walki na Okinawie. Karate, a właściwie jeszcze Toudi (lub Tode), uprawiano w tajemnicy, nocami, w domu mistrza. Uczniów było zazwyczaj tylko kilku i musieli być zaufani, z polecenia. To się jednak zmieniło na przełomie XX wieku, za sprawą mistrza Ankō Itosu.

---

Legendarny mistrz, uważany za twórcę Karate we współczesnym rozumieniu tego słowa, ANKŌ ITOSU jako dziecko był chorowity, słaby i leniwy. Trening sztuki walki to zmienił. Itosu jako dorosły był potężnie zbudowany, a jego siła była wręcz legendarna. Był uczniem Sōkona Matsumury, o którym wspomnieliśmy w poprzedniej części historii.

---

Około roku 1900 (jedne źródła podają 1892, a inne 1901) Ankō Itosu został zaproszony przez kuratora oświaty Shintaro Ogawę na zebranie z dyrektorami szkół, gdzie wraz ze swoimi uczniami dał pokaz sztuki Toudi. Władze oświatowe doceniły jej zalety i pozwoliły na włączenie jej do programu szkół wyższych na Okinawie.

---

Na potrzeby nauki w szkołach ułożył cykl pięciu kata Pinan o rosnącym poziomie trudności. Z pomocą swych uczniów (m.in. CHŌMO HANASHIRO oraz KENTSŪ YABU, oficera armii japońskiej) treningi w większej grupie upodobnił do musztry wojskowej – stąd m.in. ustawianie w szeregach i kolumnach oraz stałe, uporządkowane etapy treningu. Teraz nauczyciel stawał przed dużą grupą, pokazywał ćwiczenie i odliczał powtórzenia. Pojawił się też system komend (yoi, hajime, yame...). W takiej też formie trenujemy do dziś.

---

---

W ten sposób sztuka walki Toudi wyszła z podziemia, choć musiała się zmienić. Wcześniej trenowano przecież w zupełnie innych warunkach. Zamiast codziennej, wielogodzinnej praktyki pojawiły się „lekcje” po kilka razy w tygodniu. Itosu stanął też przed dylematem - czy zachować elitarny charakter praktyki, czy pójść w stronę popularyzacji nowej dyscypliny sportu? Wybrał to drugie. Nie zapomniał jednak o ideach przekazywanych przez poprzednich nauczycieli i nie zamierzał odciąć głębi przekazu, filozofii, która czyni Karate tak fascynującą sztuką.

---

Ale.

---

W tamtym czasie (tzn. od 1879 roku) wyspa była już pod jurysdykcją Japonii, jako prefektura Okinawa, a japońskie władze były nieprzychylne propagowaniu Toudi. Uważano ją za niebezpieczną sztukę walki o niejasnym pochodzeniu, a wszelkie wpływy chińskie były w tamtym czasie bardzo źle widziane w Japonii. Itosu wiedział, że w takich warunkach nie da się spopularyzować Toudi (Tode) na głównych wyspach.

---

---

W październiku 1908 roku Ankō Itosu napisał słynny list adresowany do japońskiego Ministerstwa Edukacji i Ministerstwa Wojny (według innych źródeł list ten był adresowany do Departamentu Szkolnictwa Prefektury Okinawa, lecz potem został on przekazany japońskim Ministerstwom). Itosu chciał w nim przekonać władze, że Toudi (Tode) jest bezpieczne w nauce i pożyteczne dla społeczeństwa.

---

Sprytnie rozpoczął list słowami „Tode nie wywodzi się ani z buddyzmu ani z konfucjanizmu”, od razu odpierając ew. zarzut o religijne konotacje. W dalszej części listu zawarł swoje słynne TODE JUKUN, czyli „10 zasad Tode” (wciąż jeszcze nie „Karate”). W liście tym wskazał liczne korzyści płynące z treningu, m.in. wzmocnienie zdrowia, nauka samoobrony, kształtowanie silnego charakteru. List ten jest jednym z najważniejszych dokumentów w historii Karate. Dzięki niemu postrzeganie sztuki walki z Okinawy przez Japończyków zaczęło się zmieniać - na lepsze.

---

Życiu Ankō Itosu i jego genialnej pracy poświęciliśmy osobny artykuł.

---

Wśród uczniów Ankō Itosu mamy m.in. takie nazwiska jak Gichin Funakoshi, Chōshin Chibana, Chōki Motobu, Kanken Tōyama i Kenwa Mabuni, którzy w kolejnych latach sami nauczali, i popularyzowali Toudi w Japonii (już coraz częściej pod nazwą Karate). Każdy z tych mistrzów miał podobny „rodowód” w sztuce Toudi, ale też i własne inspiracje oraz sposoby na syntezę nauk odebranych od swych nauczycieli. Nie zawsze się ze sobą zgadzali, a w skrajnych przypadkach dochodziło do otwartych konfliktów (np. między Gichinem Funakoshi, a Chōki Motobu). Jednakże warto pamiętać, że mimo okazjonalnych sprzeczek, między mistrzami i ich szkołami dominowała współpraca i wspólna nauka.

---

Na marginesie...

Mistrzom, których dziś uważamy za twórców poszczególnych stylów nie zawsze zależało na specjalnej odrębności, czy unikalności ich szkół. Owszem, mieli różne podejścia i pomysły, ale dużo ze sobą współpracowali - założeniem było, że sztuka Toudi jest jedna. Nazwy ich szkół często powstawały z powodów urzędowych, politycznych, marketingowych, a czasem nawet przypadkowych! Przykładowo Gichin Funakoshi nie wymyślił nazwy Shotokan. To jego uczniowie nazwali w ten sposób jego pierwsze dōjō, zawieszając szyld z napisem "shōtō-kan", czyli "Szkoła Pana Shōtō" (Shōtō to był pseudonim literacki mistrza Funakoshi). I tak się przyjęło!

---

Niestety do nauczania "nowego Toudi" zaczęli się też brać ludzie bez przygotowania i wieloletniego treningu, samozwańczy mistrzowie, których główną motywacją był zarobek i uznanie. Można by ich nazwać prekursorami tzw. "McDojo"...

---

Był początek XX wieku. Toudi (Tode) zmieniało się w szybkim tempie, podobnie jak świat wokół. Współczesne problemy wymagały współczesnych rozwiązań. Nową rzeczywistość trzeba było uporządkować.

---

Czytaj ciąg dalszy »

Autor: Maciej Kozak © Opublikowano: 02.01.2021 (aktualizacja: 28.07.2021)

---

Historia Karate nie jest udokumentowana. Fakty ustępują miejsca teoriom - czasem sprzecznym. Zdarza się, że jedyne źródło informacji to 500 letni przekaz ustny. Wiele faktów i tajemnic zostało na przestrzeni lat zabrane do grobu i przepadło na zawsze. Dlatego po dziś dzień zadajemy pytania: kto kogo naprawdę uczył? Kto stworzył daną formę kata? Którzy mistrzowie się znali i "porównywali notatki"? Historia jest zawiła i zdradliwa, dlatego poznając ją, patrzmy pod nogi.

---

Jest rok 1683. Chiński konsul imieniem WANG-JI (Wanshū) przybywa na Riukiu (Okinawę), z misją dyplomatyczną i zamieszkuje w TOMARI (będącym wtedy oddzielnym miastem-portem, dziś będącym częścią regionu Naha). Wang-ji jest mistrzem stylu Białego Żurawia z Shaolin, toteż zaczyna nauczać tej sztuki walki i ułożonej przez siebie formy. W tym okresie do Tomari sprowadza się wielu dyplomatów, wojskowych, urzędników z Chin, z czego niektórzy są mistrzami chińskich sztuk walki. Z kolejnymi latami kształtuje się w ten sposób nieformalny styl TOMARI-TE, który 200 lat później rozsławi CHŌKI MOTOBU.

---

W Naha też się dzieje. Wielu adeptów Te, po lekcjach chińskiego Quan fa, podróżuje do Chin, by ćwiczyć u źródeł. Między innymi, KANRYŌ "KENSEI" HIGASHIONNA, który po 13 latach studiowania chińskich sztuk walki formułuje styl NAHA-TE. Później, na początku XX wieku, przyczyni się on do powstania znanych dziś stylów GŌJŪ-RYŪ oraz Shitō-ryū.

---

Tymczasem... Jest rok 1761. Chiński ambasador dynastii Qing na Okinawie daje pokaz sztuki walki. Jest to mistrz imieniem Kwang Shang Fu, a po japońsku Kūsankū. Postać owiana legendami i tak ważna w historii Karate, że poświęciliśmy jej osobny artykuł. To właśnie u mistrza Kūsankū najprawdopodobniej trenował SHUNGO (KANGA) „TODE” SAKUGAWA - człowiek uznawany dziś przez za prekursora Karate-dō.

---

Sakugawa wcześniej trenował rdzenną, okinawską sztukę walki Te.  Jego nauczyciel, mistrz TAKAHARA, u schyłku życia zalecił mu trening u wspomnianego przed chwilą mistrza » Kūsankū właśnie. Pod jego okiem, Sakugawa trenował 6 lat. Rok po słynnym pokazie na Okinawie, w 1762 mistrz Kūsankū umarł, lecz Sakugawa kontynuował nauczanie na terenie wyspy. Tak oto dochodzi do fuzji okinawskiego Te z szaolińskim Quan Fa.

---

Na marginesie...

Mistrz Kūsankū nie stworzył formy (kata) nazwanej jego imieniem. Historycy uważają, że to SAKUGAWA, opierając się na przekazie swego mistrza, ułożył formę Sakugawa No Kusanku, która później została zrekonfigurowana i podzielona na dwie formy: Kusanku Dai oraz Kusanku Sho (najprawdopodobniej przez mistrza Ankō Itosu).

---

W tej historii występuje też inna tajemnicza postać - mistrz CHATAN YARA (nazywanym też YARA GUWA). Wiemy, że znał zarówno mistrza Takaharę (którego uczył) oraz mistrza Kūsankū, od którego sam się uczył, a może tylko „porównywał notatki”. Nie wiemy na 100% jaką rolę dokładnie odegrał wówczas Yara Guwa. Wiemy natomiast, że dzisiaj wszyscy karateka znają lub widzieli na YouTube popularną formę Chatan Yara Kusanku – uznawanej przez niektórych za najstarszą zachowaną formę Kusanku, najbardziej zbliżoną do oryginalnych nauk mistrza Kūsankū. To co jednak pokazują zawodnicy na turniejach, nie ma już wiele wspólnego z oryginalnymi naukami „Pana Yara z wioski Chatan”.

---

Podsumowując.

Kanga Sakugawa wpierw trenował riukiuańskie Te (u mistrza Takahary), potem poznał chińskie sztuki walki (u mistrza Kūsankū). Synteza tych "prądów" była podstawą do dalszego rozwoju sztuki Tode (Toudi), dziś nazywanej Karate-dō.

Po śmierci Kūsankū, Kanga Sakugawa kontynuował nauczanie swojej sztuki na terenie Okinawy. Gdy był on już bardzo stary, zgodził się przyjąć na ucznia pewnego młodzieńca, który w dużym skrócie lubił się bić i stwarzać problemy. Ów młodzieniec to nie kto inny, jak Sōkon Matsumura człowiek, który później rozwinął styl Shuri-te i wywarł olbrzymi wpływ na formujące się później kolejne style Karate, m.in. Shōrin-ryū, Shotokan, Shitō-ryū. 

---

Ale nie uprzedzajmy faktów. Sōkon Matsumura trenował u mistrza Sakugawy pięć lat. Mówimy tu oczywiście o old-old-old-school'owym treningu, dzień po dniu, przez wiele godzin. Dlatego te pięć lat to naprawdę dużo. W roku 1836 został zrekrutowany do służby na królewskim dworze, u Drugiej Dynastii Shō. Zrobił tam błyskotliwą karierę. Był nauczycielem sztuk walki i osobistym ochroniarzem siedemnastego króla Shō Kō oraz jego następców: syna Shō Iku i wnuka Shō Tai - ostatnich królów Riukiu.

---

Streszczając, w ramach służby Matsumura podróżował do Chin, a potem do Japonii i przez cały czas uczył się sztuk walki. Zdobytą wiedzę przywoził na Okinawę, gdzie miał wielu uczniów. Wśród nich takie nazwiska jak Ankō Itosu, Ankō Azatō, Chōki Motobu, Kentsū Yabu, Gichin Funakoshi. Życiu i naukom mistrza Matsumury poświęciliśmy osobny artykuł.

---

Póki co jednak, Karate to jeszcze nie Karate.

Na razie chińskie sztuki walki mieszają się z okinawską (a właściwie jeszcze riukiuańską) rdzenną sztuką walki Te, formując sztukę walki Tode (Toudi) - swoisty prototyp konstrukcji, jaką dziś jest Karate-dō. Już mamy rozstaje na tej drodze, ponieważ pojawiają się kolejni uczniowie - późniejsi mistrzowie, a więc i kolejne koncepcje, interpretacje, a potem szkoły, style.

---

Czytaj ciąg dalszy »