Autor: Maciej Kozak © Opublikowano: 25.07.2021

Prawidłowe zawiązanie pasa to jedno z pierwszych wyzwań, które czeka nas na Drodze Karate. Nic trudnego, ale wymaga trochę praktyki. Spokojnie, pomożemy.

Pierwszy kontakt.

Gdy zakładamy pas (jap. obi) po raz pierwszy w życiu, szybko się okazuje, że węzeł na kokardkę trochę niezbyt pasuje, a prawidłowy węzeł wydaje się niewykonalny. Nie ma problemu. Pomożemy. Inni karateka w szatni również chętnie pomogą.

Za pierwszym razem ktoś pewnie zawiąże cały pas za nas, lecz nie przyzwyczajajmy się - swój pas trzeba umieć zawiązać samemu. Wymaga to zapamiętania właściwego sposobu i przetrenowania kilka(naście) razy. Nie ma się czego bać. Zawiązanie obi to jedna z łatwiejszych rzeczy, jakich nauczymy się na Karate.

Sposobów na zawiązanie pasa jest kilka. Poniżej prezentujemy najprostszy i najbardziej powszechny.

Autor: Andrzej Kozak & Maciej Kozak © Opublikowano: 27.03.2023

Seienchin to jedna z najważniejszych form w stylu Shitō-ryū i Gōju-ryū, ale spotykana też w innych stylach Karate, np. Kyokushin. Jest to forma bardzo zaawansowana i podobnie jak inne kata wywodzące się z Naha-te (m.in. Sanseiru, Kururunfa, Shisochin, Suparinpei) wymaga ona fizycznego i mentalnego poświęcenia. W zamian uczy brutalnych technik walki wręcz i zapewnia intensywny trening, zarówno ciała, jak i umysłu.

Podchwytliwa nazwa.

Seienchin najczęściej tłumaczy się jako „cisza przed burzą” lub „cisza w burzy”, co dobrze współgra z charakterystycznym tempem formy: naprzemiennie powolnym, pełnym napięcia i gwałtownym, agresywnym, szybkim. Niczym, właśnie, burzliwe niebo, co jakiś czas rozrywane piorunami.

Istnieje jednak ciekawa teoria mówiąca, że niektóre nazwy kata powstały jako niezbyt dokładne wymówienie chińskich wyrazów przez Riukiuańczyków, którym to nazwom później dopiero próbowano nadać jakiś sens. Według tej teorii „seienchin” to próba wymówienia chińskiego „zhi-yin-zhan” (kontrola-ciągnąć-starcie), co jest jedną z zasad w wewnętrznym stylu Kung-fu o nazwie Xing Yi Quan. Dokładnie takie samo tłumaczenie ma też japoński zapis „sei-yun-chin". Wystarczy jednak użyć innych ideogramów, by otrzymać nieco inne znaczenie. Tak czy inaczej, nazwa jest abstrakcyjna i daje pole do tworzenia metafor. Niektórzy mówią „cisza przed burzą”, inni „kontroluj i walcz”, jeszcze inni „chwytaj i przeciągaj w walce”.

Niejasna historia.

Najpopularniejsza teoria jest taka, że mistrz Kanryō Higashionna nauczył się formy Seienchin podczas swojego pobytu w Chinach, a potem przekazał ją swoim uczniom, m.in. Chōjunowi Miyagi (twórcy Gōju-ryū) i Kenwie Mabuniemu (twórcy Shitō-ryū).

Z drugiej strony, Chōki Motobu w swej książce „Okinawa Kenpo” (1926 r.) zalicza „Seiunchin” do form, które były znane na Okinawie „od starożytności”. Nie ma jednak żadnych dowodów na to, by takiego kata uczył ani Sōkon Matsumura (ani żaden z jego uczniów), ani Kōsaku Matsumora, ani Seishō Aragaki, ani nawet Kanryō Higashionna.

Najstarszy uczeń Higashionny, Juhatsu Kyoda, również nie miał tej formy w swym repertuarze, a z kolei wspominani już Chōjun Miyagi i Kenwa Mabuni nauczali Seienchin dopiero od połowy lat 20.. Rodzi się pytanie: czy Miyagi i Mabuni, będący bliskimi przyjaciółmi często razem trenującymi, wspólnie ułożyli tę formę? Raczej nie.

Dwie teorie.

Pierwsza mówi, że Chōjun Miyagi poznał formę Seienchin u mistrza Chōyū Motobu, starszego brata wspomnianego Chōkiego Motobu. Jest to teoria dość przekonująca, albowiem w arystokratycznej rodzinie Motobu od pokoleń przekazywano tajniki sztuki walki Udundi (zwanej też „ushu-ganashi-mē no bugei”, czyli „sztuka walki Jego Królewskiej Mości”). Ponadto Chōyū był uczniem Sōkona Matsumury i Kōsaku Matsumory. Podobno poznał 30 kata (co było wielkim osiągnięciem i ewenementem). Pod koniec życia, w latach 20. podjął wysiłki, by okinawskie sztuki walki nie uległy zapomnieniu. Uczył wielu późniejszych mistrzów m.in. Miyagiego i Mabuniego właśnie.

Druga teoria mówi krótko, że Chōjun Miyagi podczas swych podróży do Fuzhou (Chiny) trenował z mistrzami różnych stylów Kung-fu. Poznane techniki „złożył” następnie w formie Seienchin.

Niezależnie od tego, która teoria jest prawdziwa, możemy przyjąć, że decydujący wpływ na obecny kształt Seienchin miał Chōjun Miyagi. Czy włączył tu fragmenty innych form? Czy zawarł techniki stylu żurawia? Niektórzy badacze doszukują się wielu podobieństw, ale wydaje się, że poza jedną sekwencją technik wspólną z kata Suparinpei (haito-uke / kakete / nukite-zuki), Seienchin jest to forma bardzo oryginalna.

Ciężki trening, brutalna walka.

Seienchin jest formą bardzo wymagającą fizycznie. Pierwsza ścieżka w enbusen wymaga wytrenowania nóg (aby mocno trzymać grunt stabilną pozycją shiko-dachi), a także umiejętności głębokiego oddychania i pełnej kontroli przy napięciu mięśni. Do tego oczywiście dochodzi siła i szybkość wykonywanych technik. Podczas kolejnych sekwencji intensywność i zmęczenie dalej rosną. Wykonywanie kata „na lekko”, bez pełnego zaangażowania psychofizycznego, jest bezcelowe.

Praktyka bunkai i oyo, czyli zastosowania technik w treningu z partnerem, również jest bardzo wymagająca. Analiza formy odkrywa przed trenującymi szeroki wachlarz brutalnych technik walki. Mamy tu krótkie, potencjalnie nokautujące uderzenia w głowę, bezpardonowe ataki we wrażliwe części ciała, m.in. kopnięcie kolanem w krocze, wbicie palców w krtań lub w oczy. Są tu także chwyty, rzuty, dźwignie oraz sekwencje technik w bliskim dystansie, wymagające surowej siły i bezwzględnej precyzji.

Yo-Ryu-Bi?

Obok brutalności dostrzegamy w formie Seienchin również piękno oraz wewnętrzną moc. Być może pochodzi ona prosto z tanden, ośrodka energii ki, którą zaawansowani karateka kontrolują wspomnianym już głębokim oddechem i odpowiednim napięciem mięśni. Być może jest to ucieleśnienie koncepcji Kenwy Mabuniego, Yo-Ryu-Bi, mówiącej, że technika powinna być praktyczna, wykonywana z całą mocą, przy jednoczesnym zachowaniu płynności oraz... piękna, swoistej elegancji? Ta koncepcja zasługuje na osobny artykuł. A tymczasem, idziemy do dōjō, bo już pora na trening.

Autor: Andrzej Kozak © Opublikowano: 22.03.2023

Oto forma Gojūshiho, czasem nazywana też Useshi (Ūsēshī). Nazwa oznacza „54 kroki” lub po prostu „54”. Pierwsza nazwa jest japońska i dziś bardziej popularna, a druga – starsza, okinawska. Przyczyną zmiany była chyba popularność tej formy w stylach Shitō-ryū, Shōrin-ryū i Shotokan, a nawet w koreańskim Tang Soo Do i rozwój tejże formy poza Okinawą.

Historia i ewolucja.

… ginie w mrokach przeszłości, oczywiście. Wielcy mistrzowie na przełomie XIX i XX wieku uczyli się jej na Okinawie głównie od Sōkōna Matsumury oraz jego uczniów, ale źródła kata należy szukać w Chinach. Niektóre ruchy Gojūshiho znajdują się w „Bubishi”, starożytnym chińskim tekście o sztukach walki, w kontekście Pięści Czarnego Tygrysa, stylu Kung-fu z prowincji Shandong. Dlatego też nazwę kata tłumaczy się czasami jako „54 kroki czarnego tygrysa”. Innym tropem do korzeni są ruchy w najstarszych wersjach formy, przypominające zachwiania pijanego człowieka. Stąd przypuszczenie, że Gojūshiho zawiera elementy stylu, a właściwie grupy stylów Pijanej Pięści (Zui Quan ).

Znany z przywiązania do tradycji Shōshin Nagamine poznał kata Gojūshiho od Chōtoku Kyana, który był uczniem Sōkōna Matsumury w mieście Shuri, a później Kokana Oyadomari w mieście Tomari. Dziś możemy zobaczyć tę formę na starych filmach oraz (nieco zmienioną) wersję współczesną w książce Nagamine z 1970 r. Czy jest to synteza, czy wersja któregoś z nauczycieli - nie wiemy.

Każdy kolejny mistrz, a przede wszystkim Sōkōn Matsumura, odciskał na formie swoje piętno i dodawał coś od siebie. W książce Kenwy Mabuniego z 1934 r. „Karate Kenpō jako sztuka samoobrony” cytowany jest Yasuhiro Konishi: „Kata nie są stałe ani niezmienne. Podobnie jak woda, która zawsze się zmienia i przyjmuje kształt naczynia, w którym się znajduje”. Ważne słowa.

W stylu shotokan forma Gojushiho istnieje pod dwoma postaciami: Gojūshiho-shō i Gojūshiho-dai. Podobno Gichin Funakoshi, dokonał tak wielu zmian, że ostatecznie nadał formie nową nazwę – Hotaku (jap. „Dzięcioł”), ale potem porzucił ten pomysł. Sama liczba 54 nawiązuje do numerologii buddyjskiej. To połowa 108, a o 108 już się rozpisaliśmy przy w artykule o Suparinpei.

Trening.

Gojūshiho to jedna z najbardziej zaawansowanych form Karate. Jest długa i trudna, przez co też popularna na zawodach. W niektórych szkołach jednak nie wolno nawet podejmować jej praktyki przed osiągnięciem stopnia mistrzowskiego - jaki bowiem sens miałby trening ruchów, w których ćwiczący nie rozumie?

W Gojūshiho zawarte są zaawansowane techniki, jak: uwolnienia, przechwyty i dźwignie, bloki opływające, uderzenia palcami we wrażliwe punkty (atemi), a nawet rzuty. I tu wracamy do sedna tradycyjnego treningu Karate-dō – aby opanować formę, nie wystarczy zapamiętać ruchy. Potrzeba dużo czasu, wiele lat, aby udoskonalić techniki, a także zrozumieć ich zastosowanie w walce poprzez wymagającą praktykę bunkai i oyo kumite.

Autor: Maciej Kozak © Opublikowano: 20.10.2022

Shu-ha-ri jest to japońska koncepcja procesu nauki – drogi od poziomu uczniowskiego, do mistrzowskiego. Same słowa „shu-ha-ri” można tłumaczyć na różne sposoby, a ich sens jest głęboko filozoficzny. Oto próba prostego wyjaśnienia.

Choć sama koncepcja jest stara, a jej źródła nie są znane (niektórzy doszukują się ich w tradycyjnej ceremonii parzenia herbaty chanoyu), to jest szeroko stosowana we współczesnym świecie, w różnych wariacjach, przez szkoleniowców, coachów, pedagogów, którzy interpretują ją na rozmaite sposoby. My skupiamy się na jej zastosowaniu w sztukach walki. A więc po kolei.

SHU

jap. tradycja / słuchanie / uczenie się – to początkowy etap nauki, kiedy uczeń słucha nauczyciela, poznaje zasady, uczy się technik i koncepcji. Na tym etapie uczeń uczy się podstaw, wykonuje ćwiczenia i techniki dokładnie według instrukcji nauczyciela. Początkujący uczeń nie uczy się wszystkich niuansów, czy odmian danej techniki, najczęściej skupia się na jednym, najprostszym aspekcie. Dopiero po opanowaniu podstaw uczeń zaczyna zgłębiać temat i ucząc się kolejnych technik, powoli poznaje różne sposoby na wykonanie danego zadanie.

Przykładem może być nauka prostego, frontalnego kopnięcia mae-geri, gdzie na samym początku problemem może być samo utrzymanie równowagi na jednej nodze. Dopiero później przychodzi czas naukę odmian tego kopnięcia (np. keage, kekomi, fumikomi), na różne wysokości, różnymi częściami stopy. 

HA

jap. rozwój / odłączenie / błądzenie – dużo późniejszy etap, kiedy uczeń jest już zaawansowany, zna techniki oraz różne koncepcje i już nie tylko słucha nauczyciela, lecz również sam się rozwija, eksperymentuje, zadaje pytania i poszukuje odpowiedzi. Na tym etapie uczeń „błądzi”, ponieważ nie wszystkie poszukiwania przynoszą dobre rezultaty i nie wszystkie nowe pomysły są trafione. Jest to czas na eksperymentowanie, szukanie własnej ścieżki, sprawdzanie co działa, a co nie. Uczeń konsultuje się ze swoim nauczycielem, przyjmuje od niego porady i pomysły, a sam nauczyciel nie prowadzi już go za rękę, tak jak na początkowym etapie. 

RI

jap. natura / opuszczenie / transcendencja – to ostatni etap, kiedy uczeń staje się mistrzem. Po wielu latach treningu techniki stają się naturalne, mistrz doskonale zna i rozumie ich zasady – może on je naginać, a nawet łamać – jednakże nie wynika to z braku z szacunku do zasad, lecz z ich dogłębnego zrozumienia właśnie.

Mistrz również tworzy reguły, koncepcje, techniki, ponieważ wie, gdzie są granice – wie co ma sens, które pomysły są trafione, a które nie, ponieważ na swojej drodze przeszedł przez wszystkie etapy nauki, w tym również popełnił wiele błędów i wyciągnął z nich odpowiednie wnioski. Mistrz nie odrzuca tradycji, ani nauk swoich nauczycieli. Nie wymyśla sztuki od nowa, lecz ją rozwija, aktualizuje, a to czego się nauczył przekazuje następnemu pokoleniu. I tak koło się zamyka.

Autor: Maciej Kozak © Opublikowano: 20.04.2022

Forma Wanshū (Wansu) jest jedną z najstarszych i występuje prawie we wszystkich stylach Karate. Wywodzi się ze stylu Białego Żurawia, jest rasowa, treściwa i wymagająca wprawy. Ale od początku.

Historia

ginie w mrokach przeszłości, oczywiście. Poznawanie historii kata, a przez to Karate w ogóle, to trudne zadanie. Pierwsze zapiski, fotografie pojawiają się dopiero na początku XX wieku. Wcześniej, przez 500 lat ewolucji Karate, mało co dokumentowano, a wszystko opierało się na przekazie ustnym. Jeżeli dany mistrz sztuki walki nie miał ucznia i nie przekazał swojej wiedzy, była ona stracona na zawsze. Dzisiaj historycy mozolnie wygrzebują skrawki historii, lecz jest to mrówcza praca. A im starsza forma, tym trudniejsze zadanie.

Forma Wanshū jest bardzo stara.

Ze strzępów dokumentów wiemy, że w 1683 roku na Okinawę (wtedy jeszcze będącą niezależnym Królestwem Riukiu) przybył pewien chiński dyplomata imieniem Wanshū (chin. Wang-ji lub Wan-ji) i zamieszkał on w mieście Tomari. Był on oczywiście praktykiem sztuk walki, konkretnie szaolińskiego stylu Białego Żurawia, a swoją wiedzą w tej dziedzinie dzielił się z lokalnymi entuzjastami tematu. Nauki mistrza Wanga na terenie Tomari i ich wpływ na lokalne sztuki walki były fundamentem do rozwinięcia się pra-stylu Karate - Tomari-te, który później dalej ewoluował w style Karate praktykowane dzisiaj (m.in. Shōrin-ryū, Wadō-ryū). Wspominamy o tym w drugim artykule z cyklu HISTORIA KARATE

Wracając do kata,

nie jest pewne, czy to sam mistrz Wanshū ułożył omawianą formę, czy zrobili to jego uczniowie, na podstawie jego nauk (tak jak to było m.in. w przypadku KŪSHANKŪ). Wiemy na pewno, że na przestrzeni ponad 200 lat po śmierci pana Wang-ji jego uczniowie (i ich uczniowie) interpretowali jego nauki na kilka sposobów, ale o tym później.

Nazwa formy

jest różnie tłumaczona, szczególnie na Wikipedii. Prawda jest taka, że oryginalnie „Wang-shū” oznacza po prostu „Forma Wang'a”, od imienia mistrza, które z kolei można dalej tłumaczyć (z mandaryńskiego) na poetycko brzmiące: „doskonałe nadgarstki”.

Zaiste, w formie tej mamy m.in. charakterystyczne techniki kake-te (angażujące nadgarstki w celu przechwytywania ciosów), a także uwalnianie się z chwytu za nadgarstek i inne, „około-nadgarstkowe” techniki. Jednakże trzeba być bardzo ostrożnym przy tłumaczeniu dalekowschodnich języków, słów i imion, które potrafią oznaczać przeróżne rzeczy, zależnie od dialektu, czy konkretnej metody zapisu.

W stylu Karate Shotokan, Gichin Funakoshi zmienił nazwę formy na Enpi (lub Empi), co oznacza „lecąca jaskółka” lub „lot jaskółki”. Jeśli wierzyć legendom, mistrz Wang-ji stosował egzotyczne techniki z wyskoku, co być może zainspirowało mistrza Funakoshi do wymyślenia takiej nazwy właśnie, 250 lat później. 

Bazowo, istnieją dwie wersje tej formy.

Tomari-no Wanshū to forma pochodząca z przekazu mistrza Kōsaku Matsumora, który z kolei poznał ją u swojego nauczyciela imieniem Kishin Teruya, który żył na Okinawie w pierwszej połowie XIX wieku i dziś jest uważany za pra-ojca stylu Tomari-te. 

Itosu-no Wanshū, jak się łato domyślić, to wersja mistrza ANKŌ ITOSU który pierwotną formę poznał u swojego nauczyciela imieniem Gusukuma, w mieście Tomari rzecz jasna.

Wersja mistrza Itosu wyraźnie różni się od wersji Tomari. Jest o wiele krótsza - może dlatego, że mistrz Itosu, na potrzeby swojego programu nauczania, chciał wyciągnąć esencję ze starej formy i przetłumaczyć ją na współczesny (ówcześnie) język nauczania form Karate w szkołach. Wiele technik zostało ukrytych - do późniejszego odkrycia przez zaawansowanych karateka, na drodze pogłębionego treningu. Więcej o tym piszemy w artykule poświęconym mistrzowi Itosu

Technika walki.

W obu wersjach widać wyraźne podobieństwa, te same techniki, nawet jeśli ich kolejność jest poprzestawiana. W formach Wanshū spotykamy szeroki zakres technik, od wspomnianych „doskonałych nadgarstków” (bloki, przechwycenia, dźwignie), poprzez walkę w zwarciu (w bliskim dystansie), aż po efektowne wysoki i rzuty - szczególnie w wersji Tomari - długa, złożona i efektowna forma jest popularna na zawodach Karate.

Zarówno krótsza wersja Itosu, jak i dłuższa Tomari są uznawane za kata zaawansowane, wymagające wprawy i znajomości bardziej skomplikowanych ruchów oraz koncepcji walki. Również bunkai i oyo (analiza i zastosowanie w walce) to ciężki trening, w którym osoba początkująca mogłaby pogubić. Niezależnie od stopnia jednak, trzeba trenować.

Autor: Andrzej Kozak & Maciej Kozak © Opublikowano: 10.04.2022

Po japońsku: Naihanchi, po okinawsku/riukiuańsku: Naifanchin, a w stylu Shotokan: Tekki – to cykl kata wykonywanych w jednej pozycji „jazdy konnej”, czyi naihanchi/naifanchin-dachi lub kiba-dachi. Dawno temu, zanim powstał cykl KATA PINAN, to od Naifanchin rozpoczynano trening Karate (nazywanego wówczas jeszcze Tode lub Toudi). Nie oznacza to jednak, że jest ona łatwa.

Nazwa.

Nie jest to słowo japońskie ani okinawskie. Zapis znakami katakana nic nam nie wyjaśnia, a wiarygodnego zapisu w kanji - brak. Zapewne najstarszą nazwą jest Naifuanchin, natomiast późniejsze Naifanchin, Naifanchi, Naihanchi to fonetyczne uproszczenia. Nazwę najczęściej tłumaczy się jako „wewnętrzny konflikt” (ang. internal divided conflict) lub „pozycja wewnętrznego napięcia” (ang. inner tension stance), natomiast nazwę Tekki obowiązującą w stylu Shotokan tłumaczy się jako „żelazny jeździec” lub „jazda na żelaznym koniu”.

Można też próbować tłumaczyć uproszczone nazwy - mistrz Masafumi Shiomitsu (Wadō-ryū) ładnie wyjaśnia, że japońskie tłumaczenie: nai (wewnątrz), han (pół), chi (energia) odsyła nas do myślenia zarówno o fizycznym, jak i mentalnym wymiarze treningu kata.

Historia.

Często twierdzi się, że oryginalna forma pochodzi od mistrza SŌKONA MATSUMURY który możliwe, że poznał ją (lub się zainspirował do jej stworzenia) podczas swojej podróży do Chin. Jednakże, wielu badaczy wskazuje źródło u innego mistrza, o podobnym nazwisku - Kōsaku Matsumora, który pobierał nauki m.in. u tajemniczego mistrza z Chin imieniem Ason, w mieście Tomari. Czyżby podobnie brzmiące nazwiska spowodowały nieporozumienie i dodatkowe zamieszanie w niejasnych kartach historii?

Kolejne pytanie: o jakim Naifuanchin właściwie mówimy? O starożytnej, oryginalnej, chińskiej formie, czy o trzyczęściowym cyklu: Naifanchin Shodan, Nidan, Sandan?

Chōki Motobu, jeden z największych budoka pierwszej połowy XX wieku oraz fan numer jeden kata Naifanchin, nauczył się jej od Kōsaku Matsumora, ale zgłębiał ją też z Sōkonem Matsumurą. Natomiast autorem cyklu trzech Naifanchin: Shodan, Nidan, Sandan jest nie kto inny jak ANKŌ ITOSU. Czy podzielił on starą formę na trzy części, czy stworzył zupełnie nowe kata? Mamy pewien trop.

Młody Kenwa Mabuni (późniejszy twórca naszego stylu SHITŌ-RYŪ) opowiadał, że pracujący u niego praktyk sztuk walki imieniem Morihiro Matayoshi nauczył go pewnej formy wykonywanej w pozycji naihanchi-dachi (kiba-dachi). Mabuni pokazał później tę formę mistrzowi Itosu i ku swojemu zaskoczeniu usłyszał, że to jest stara, oryginalna wersja, którą Itosu poznał u mistrza Sōkona Matsumury, a później zmienił ją, aby dostosować do swoich potrzeb – czyli zapewne do modernizacji Karate, o której piszemy w trzeciej części HISTORII KARATE

Technika.

W stylu Kung-fu Hsing I Chuan (Xing Yi Quan), który był popularny w epoce dynastii Qing (XVII-XX wiek), większość technik jest ćwiczona w pozycji identycznej z naifanchin-dachi (stopy ułożone równolegle, rozstawione na szerokość dwukrotnie większą niż rozstaw barków). Pozycję i niektóre techniki odnajdujemy także w Bagua (Baguazhang) i Wing Tsun. Bagua i Hsing-I to tzw. style wewnętrzne, w których ćwiczenie w pozycji przypominającej postawę jeźdźca jest kluczem do opanowania energii ki oraz osiągnięcia harmonii ciała i umysłu - nie wspominając o żelaznych mięśniach nóg...

Chōki Motobu podczas prezentacji formy Naifanchin Shodan

Mistrz Chōki Motobu mówił wprost: „jedynym kata, którego potrzebuje dobry budoka, jest Naifanchin”. Hironori Ōtsuka (twórca stylu Wadō-ryū) z kolei rozwinął myśl: „(forma) nie jest interesująca dla oka, ale jest niezwykle trudna w praktyce. Trudność Naihanchi rośnie wraz z większą ilością czasu spędzanego na ćwiczeniu, jednak jest w tym coś „głębokiego” (...) wolę to kata od każdego innego”.

Ciekawe spostrzeżenie mistrza Ōtsuki, że forma ta „nie jest interesująca dla oka”. Faktycznie, wielu nauczycieli zauważa, że uczniowie niechętnie uczą się tej formy. Jest krótka, pozornie łatwa, ale męcząca dla nóg, a bunkai jest trudne do zrozumienia, szczególnie dla początkujących karateka. No i nie jest w żaden sposób „szpanerska”, więc nie warto z nią występować na zawodach. Hmm.

Wprawne oko dostrzeże, że formy te wymagają wprawy, siły, szybkości, stabilności oraz bezwzględnego wytrenowania nóg. Kiedyś trenowano te formy, m.in. po to właśnie, żeby wypracować siłę i szybkość w dolnych kończynach – a zatem śmiało można je traktować jak tradycyjny „leg workout”.

Charakterystyczna pozycja naifanchin/naihanchi/kiba-dachi nie występuje w żadnym innym kata, stąd przypuszczenie, że jej rola jest bardziej treningowa, ogólnorozwojowa, potrzebna do wyrobienia potrzebnej siły w nogach. Wyobraźmy sobie adeptów Karate, 200 lat temu, na Okinawie, którzy przez pierwsze trzy lata praktyki trenowali po kilka godzin dziennie, codziennie, wyłącznie w tej pozycji. Myślicie, że narzekali, że im się nóżki zmęczyły?

Zastosowanie w walce.

Formy te skrywają ogromne bogactwo technik walki. Chōki Motobu nazywał je „jissen”, czyli znajdujące zastosowanie w realnej walce. Mówił: „skręcenie (bioder) w lewo lub w prawo z pozycji naifanchin da ci postawę używaną w prawdziwej konfrontacji” i dalej: „ręka blokująca musi w jednej chwili stać się ręką atakującą (…) Prawdziwe bujutsu (sztuka walki) naciska do przodu, blokuje i kontruje w tym samym ruchu”.

Mistrz Motobu daje nam wyraźne wskazówki, jak „czytać” kata. Co więcej, w niektórych wypowiedziach Motobu nie mówi o Naifanchin jako o kata, ale wręcz jako o osobnej sztuce walki. Cały system w jednej formie? To możliwe? Oczywiście, że tak! W historii było wielu  mistrzów, którzy uczyli tylko jednej formy, np. KŪSANKŪ, czy WANSHŪ

W kata mamy szereg dwuręcznych technik o bardzo szerokiej interpretacji: od uwolnień, bloków, przez uderzenia, aż po dźwignie i rzuty. I wiele, wiele innych ciekawostek, smaczków i miód na serce zaawansowanego karateka oraz... czarna dziura dla początkującego. Tak czy owak, kata Naifanchin powinni regularnie trenować wszyscy!

Autor: Andrzej Kozak © Opublikowano: 27.07.2021

Oto kolejna forma i kolejna tajemnica. Oto kata Unshū. Popularna na zawodach, lecz bardzo długa i wymagająca, złożona z wielu elementów. Zanim jednak ruszymy na trening - małe wprowadzenie.

Już na początku ogarnia nas konsternacja, albowiem pod nazwą Unshū mamy dwie zupełnie różne grupy kata. Pierwsza grupa, najbardziej znana, to formy Shitō-ryū oraz Shotokan (tam pod nazwą Unsū). Po te formy sięgają style pochodne (np. Shūkōkai, Gōsoku-ryū), a także Wadō-ryū.

Druga grupa to niektóre szkoły Shōrin-ryū (np. Shinshukan albo Kyudokan) oraz poszukiwacze wczesnych okinawskich sztuk walki (np. Koryu Uchinadi Kenpo Jutsu). Pomiędzy tymi dwiema grupami nie ma dużych podobieństw.

Powszechnie sądzi się,

że autorem kata Unshū jest peichin SEISHŌ ARAGAKI (1840-1920). Wielki mistrz i bardzo ważna postać w historii Karate. Riukuańską sztukę walki Te poznawał od dziecka, a w ciągu życia trenował też w Chinach, m.in. u Ryū Ryū Ko, słynnego mistrza stylu Białego Żurawia.

Z powrotem na Okinawie Aragaki udzielał lekcji wielu słynnym budoka, którzy później stworzyli własne style Karate (m.in. Kenwa Mabuni, Chōjun Miyagi , Kanbun Uechi, Gichin Funakoshi, Tsuyoshi Chitose). Aragaki nauczał kata Niseishi, Seisan, Sanchin, Sochin oraz Unshū właśnie.

Niektórzy twierdzą, że potem część uczniów Aragakiego rozwijała dalej styl Naha-te (później Gojū-ryū), a część wybrała bardziej ortodoksyjną linię, pod kierunkiem mistrza Chitose (w stylu Chitō-ryū). Super, to jak więc wygląda ortodoksyjne Unshū w Chitō-ryū? Tu kolejne zaskoczenie, ponieważ ta forma nie przypomina ani wersji Shitō-ryū, ani Shōrin-ryū i wygląda bardzo... „chińsko”, niczym trening Kung-fu.

A może, a może...

Aragaki wcale nie jest autorem najbardziej znanej wersji Unshū? Wszak, żeby poznać chińskie formy wcale nie trzeba było jechać do Chin. Wystarczyło odwiedzić słynne osiedle Kumemura, gdzie mieszkali chińscy kupcy, dyplomaci i inni notable, nierzadko znający chińskie sztuki walki.

Wśród nich, mistrz Wang-ji (okin. Wanshū), od 1683 r. nauczał w Tomari swej odmiany Kung-fu, a jego uczniowie przekazywali sztukę dalej, która po zaledwie 150 latach (!) dotarła do Sōkona Matsumury. I może to on właśnie ułożył kata Unshū? A może przywiózł tę formę z Chin? Wszak sporo technik z Unshū odnajdujemy w „Bubishi”. A może sam dokonał zmian? A może Aragaki ułożył zupełnie inną formę, ale czerpiąc z tego samego źródła? A może, a może... Nie wiemy. 

Co znaczy nazwa Unshū?

W kanji Unshū składa się z dwóch ideogramów 雲 手. Czytane po japońsku dają: kumo - chmura oraz te - ręka. Po chińsku znaczenie jest to samo, ale słowa inne: „yun” i „shou”. Na Okinawie szacunek dla kultury chińskiej był olbrzymi, więc czytano „un-siu” właśnie. Złożenie tych wyrazów jest tłumaczone jako „ręka w chmurze”, „ręka-chmura” ewentualnie „zachmurzona dłoń”.

Niektórzy doszukują się w kata Unshū obrazu nadchodzącej burzy. Wiatry wieją w różne kierunki, a z powoli przesuwających się chmur... czasem nagle strzeli piorun. Poezja, jak w wielu kata. Ale nie można zajmować się sztuką, nie mając wyobraźni.

Co dalej z Unshū?

Kenwa Mabuni, twórca Shitō-ryū, nauczał tej formy zarówno w dōjō na Okinawie (utworzonym w 1925 roku), jak i w samej Japonii, kiedy się do niej przeprowadził w 1929 r. W Osace właśnie nauczył kata Unshū Gigo (Yoshitaka) Funakoshi'ego - syna Gichina Funakoshi'ego. Funakoshi później włączył tę formę do stylu Shotokan jako Unsū. Przypuszcza się, że niewielkie zmiany techniczne w stosunku do pierwowzoru Mabuniego są dziełem właśnie Gigo Funakoshi'ego. Inni uczniowie Mabuniego, którzy otworzyli swoje szkoły (m.in. Ryusho Sakagami, Chōjirō Tani, Teruo Hayashi), także dokonali pewnych zmian.

Jako forma długa, trudna i efektowna, Unshū (lub Unsū) cieszy się oczywiście dużą popularnością na zawodach sportowych wśród młodych, wysoko skaczących karateka. Ale nie zapominajmy, że jest to jedna z najbardziej zaawansowanych form w Karate, łącząca wiele różnych elementów (m.in. z form Bassai/Passai, Kūshankū/Kanū, Chintō/Gankaku, Jitte/Jiin/Jion, Wanshū/Enpi).