Autor: Maciej Kozak © Opublikowano: 23.05.2022 (aktualizacja: 01.07.2022)

---

Jeden z największych ekspertów sztuk walki swoich czasów i najważniejszych postaci w rozwoju współczesnego Karate. Powszechnie szanowany, podziwiany za swą wiedzę i umiejętności. Niedościgniony znawca kata. Prawdziwy būdoka, artysta sztuk walki, dżentelmen, wszechstronny człowiek i wizjoner. Oto twórca stylu Shitō-ryū. Oto Kenwa Mabuni.

---

Życie na Okinawie.

Kenwa Mabuni urodził się 14 listopada 1889 roku, w Shuri, na Okinawie. Wywodził się z arystokracji - był 17. potomkiem słynnego samuraja Oni (Demon) Ōgusuku, legendarnego mistrza szermierki i generała armii cesarza Shō Taikyū. Imię Kenwa oznacza “mądry i harmonijny”.

Od najmłodszych lat był pod wielkim wrażeniem heroicznych opowieści o swoim słynnym przodku. Z Karate (wtedy jeszcze nazywanym Toudi lub Tode) zetknął się mając 10 lat i rozpoczął trening, dzięki któremu później stał się jednym z najbardziej poważanych ekspertów sztuk walki na Okinawie, a potem w Japonii.

---

Gdy miał 13 lat poznał słynnego mistrza Ankō Itosu (1831-1915) i pod jego okiem trenował wytrwale przez 7 lat - codzienne, z pełnym poświęceniem. Mabuni nie opuścił ani jednej lekcji i ostatecznie poznał wszystkie 23 kata (formy) starego stylu Shuri-te, nauczane przez mistrza Itosu. W tamtym okresie Mabuni trenował m.in. z Chomō Hanashiro i Chōjunem Miyagi, uczniami Itosu i późniejszymi wielkimi autorytetami w dziedzinie Karate, z którymi Mabuni pozostał w wielkiej przyjaźni i współpracował na rzecz rozwoju Karate.

W roku 1909, zgodnie z zaleceniem mistrza Itosu i dzięki wstawiennictwu Chōjuna Miyagiego, Mabuni równolegle rozpoczął trening u innego nauczyciela - legendarnego Kanryō Higashionna (1853-1915), mistrza stylu Naha-te, od którego Mabuni uczył się z równie wielkim zaangażowaniem.

Ankō Itosu i Kanryō Higashionna umarli w tym samym, 1915 roku. Mimo, że Kenwa Mabuni czerpał wiedzę z wielu źródeł i w ciągu życia miał wielu nauczycieli, to jednak jego dwaj pierwsi mistrzowie: Itosu i Higashionna pozostali najdrożsi jego sercu i to im złożył później hołd, nazywając swoją szkołę Shitō-ryū, z połączenia nazwisk Itosu i Higashionna, ale o tym później.

---

Na marginesie,

po śmierci Ankō Itosu, Mabuni codziennie przez rok przychodził na grób swojego mistrza i trenował kata.

---

Zawodowo Mabuni pracował jako nauczyciel od 1907 roku, a w 1909 został powołany do służby wojskowej w Japonii (w prefekturze Kumamoto). W 1912 wstąpił do policji, a 3 lata później został inspektorem w mieście Naha. Jego praca wiązała się z częstymi podróżami po całej wyspie, co Mabuni wykorzystywał do nawiązywania znajomości w środowisku budō i nauki rozmaitych sztuk walki - poznawał Kendō, Jūdō, Kobudō oraz odmiany Kung-fu

Pobierał nauki m.in od mistrza Seishō Aragaki - słynnego eksperta stylu Naha-te, sztuki walki tradycyjną bronią Kobudō, a także starego szaolińskiego stylu Luohan quan. Mabuni, nie zaniedbując oczywiście treningu Karate rozwinął zainteresowanie sztuką Kung-fu i poznał styl Białego Żurawia (chin. Bai he quan, jap. Hakutsuru) u legendarnego mistrza Go Kenki (chin. Wu Xiangui; 1886-1940), który mieszkał na Okinawie po roku 1912.

---

Stowarzyszenie mistrzów.

Dzięki ekstensywnemu treningowi, już w roku 1918, mimo stosunkowo młodego wieku (29 lat) Mabuni był znaną i cenioną postacią w środowisku sztuk walki. Szczególnie podziwiana była jego znajomość kata, ale do tego tematu jeszcze wrócimy. W lutym 1918 roku urodził się jego pierwszy syn, Kenei (który wiele lat później przejął rolę przywódcy stylu). Wtedy też, w mieście Shuri (ośrodku stylu Shuri-te), Kenwa Mabuni wraz z przyjaciółmi (mistrzami Karate) założył Karate Kenkyū-kai (Stowarzyszenie Karate), którego celem były wspólne treningi, wymiana informacji i uczenie się od siebie nawzajem.

Spotkania odbywały się w domu Mabuniego, a treningi w jego ogrodzie. Kilka lat później, w roku 1924/1925 Mabuni otworzył swoje domowe dōjō również dla nowych, początkujących uczniów, nie tylko dla wtajemniczonych mistrzów. Dom Mabuniego stał się znany w całym środowisku sztuk walki. Kenei Mabuni w swojej książce wspomina: “wszyscy wiedzieli, że dom Mabuniego to mekka dla praktyków Karate-dō”.

---

---

W podobnym czasie, w mieście Naha powstało stowarzyszenie, które z kolei gromadziło mistrzów szkół Naha-te i Tomari-te, na podobnych zasadach co Karate Kenkyū-kai Mabuniego w Shuri. Jako, że wszyscy mistrzowie na Okinawie dobrze się znali, bardzo szybko doszło do fuzji i tak powstało stowarzyszenie Ryukyu Tode-jutsu Kenkyū-kai (nazywane też Okinawa Karate Kenkyū Kurabu – w obu wypadkach oznaczało to Stowarzyszenie Okinawskiego/Riukiańskiego Karate), do którego należeli praktycy różnych szkół Karate (Shuri-te, Naha-te, Tomari-te) oraz innych sztuk walki (np. odmian Kung-fu). Głównymi nauczycielami byli Chōjun Miyagi i Kenwa Mabuni, lecz treningi prowadzili na zmianę różni nauczyciele różnych stylów walki, aby dzielić się swą wiedzą.

---

Pokaz Karate dla Jigorō Kanō.

Ważnym wydarzeniem była wizyta Jigorō Kanō, twórcy Jūdō, znanego w całej Japonii ogromnego autorytetu w dziedzinie sztuk walki, który w 1927 roku odwiedził Okinawę z okazji otwarcia dōjō okinawskiego stowarzyszenia czarnych pasów Jūdō (Okinawa-ken Jūdō Yūdanshakai). Przy tej okazji Kenwa Mabuni i Chōjun Miyagi zaprezentowali przed Jigorō Kanō różne formy Karate.

Mistrz Kanō był zachwycony pokazem. Powiedział, że “takie umiejętności z miejsca zasługują na 4. dan (stopień mistrzowski) w Jūdō”. Stwierdził też, że Karate to “uniwersalna sztuka walki, zarówno do ataku, jak i obrony” i dodał, że to “tak idealna sztuka powinna być rozpowszechniona w całej Japonii”. Słowa mistrza były dla Mabuniego olbrzymią inspiracją i zachętą do dalszej popularyzacji Karate na terenie całej Japonii.

---

Przeprowadzka do Japonii.

W celu popularyzacji Karate Mabuni odwiedzał Japonię wielokrotnie, już od roku 1917. W tamtym czasie mistrzowie z Okinawy coraz częściej przybywali do Japonii. W 1928 Mabuni zamieszkał w Tokio. Przez 10 miesięcy pozostawał u mistrza Yasuhiro Konishi, który aktywnie wspierał przybywających z Okinawy nauczycieli „nowej sztuki walki” Tode/Karate i pomagał w jej popularyzacji. Kiedy przyjął pod swój dach Mabuniego, panowie szybko się zaprzyjaźnili, często razem trenowali. Ułożyli nawet razem formę (kata) o nazwie Shinpa.

W roku 1929 natomiast Mabuni przeprowadził się do Osaki. Tam uczył Karate na uniwersytetach i akademiach policyjnych, m.in. w nowo utworzonym klubie Karate na Uniwersytecie Kansai (Kansai Daigaku Karatebu).

---

---

Ekspert ds. kata.

Kenwa Mabuni był podziwiany za swoją ogromną wiedzę na temat kata, którą określano jako “encyklopedyczną”. Poznawał rozmaite formy przez całe swoje życie. Już za młodu, na Okinawie, jako uczeń mistrza Itosu oraz Higashionny, jego poświęcenie poznawaniu form było wyjątkowe. Gichin Funakoshi (twórca Karate Shotokan) powiedział dosadnie: “jeśli chcesz się uczyć kata, zapytaj Kenwę Mabuniego”. Z resztą Funakoshi sam szlifował formy pod okiem Mabuniego (jeszcze za życia Ankō Itosu) oraz przysyłał do niego swych czołowych uczniów (w tym syna Gigō) na ich naukę i doskonalenie.

Mimo, iż sam ostatecznie znał ponad 90 form, Mabuni wyraźnie zaznaczał, że w treningu kata ważniejsza jest jakość, a nie ilość: “zakres, nieważne jak szeroki, bez głębi niewiele znaczy”. Ponadto, Mabuni uważał, że kata musi być praktykowane jednocześnie z kumite, szczególnie z bunkai i oyo (analizą oraz praktycznym zastosowaniem w realnej walce). Zalecał przeznaczanie 50% czasu treningowego na kata, a pozostały czas na trening kumite oraz inne, dodatkowe ćwiczenia (kihon, makiwara, hojo undō, etc.).

---

Uliczny wojownik.

No właśnie, druga strona pięknych, poetyckich form to ich realne, brutalnie skuteczne zastosowanie w walce wręcz. Mabuni poznawał wszystkie aspekty Karate i to nie tylko na treningach w dōjō, czy konferencjach, ale również... w ciemnych alejkach, na zapleczach sklepów i barów, gdzie entuzjaści walki wyzywali się na pojedynki, nazywane „kakedameshi” czyli „wymiana technik”.

Głównym celem takich spotkań była nauka i porównywanie technik, nie zaś wyładowywanie agresji. Z powodu swojej renomy jako „eksperta ds. kata”, Mabuni często był wyzywany na takie pojedynki – z reguły podejmował rękawice, a następnie wygrywał walkę. Jego technika w starciu była podziwiana przez wielu. Słynny mistrz Chōki Motobu wręcz nazywał Mabuniego "technikiem". Według Mabuniego nie można poznawać form, bez dodatkowego treningu kumite. Dlatego eksperymentował on z różnymi formami treningu walki, m.in. wdrażał sparringi w ochraniaczach bōgu.

---

---

Kobudō.

Oprócz Karate mistrz Mabuni rozpowszechniał również sztukę walki tradycyjną bronią Kobudō, którą uważał za nieodłączną część sztuki Karate-dō. Kobudō poznał jeszcze na Okinawie, u wspomnianego już mistrza Seishō Aragaki. Mabuniego uczył również słynny mistrz Chinen Sanda (ok. 1846-1928), wraz ze swoim najbardziej prominentnym uczniem imieniem Moden Yabiku (1882-1945). Inni nauczyciele Kobudō, którzy wywarli wpływ na Mabuniego to Tawada Shimbuku (1851-1920) oraz Sueyoshi Jino (1846-1920).

Po przeprowadzce do Japonii, równolegle do Karate Mabuni nauczał Kobudō, a jego najsłynniejszym uczniem w tejże sztuce był Shinken Taira (1897-1970), który później został największym autorytetem w dziedzinie tradycyjnej broni, a w 1955 roku, założył organizację Ryūkyū Kobudo Hozon Shinkokai, dziś będącą najstarszą organizacją Kobudō na świecie.

---

Dobre maniery.

Kenwa Mabuni cały czas nawiązywał znajomości. Jego dobre maniery i pozytywne nastawienie sprawiły, że był lubiany praktycznie przez wszystkich. Zawsze szukał wspólnego języka i pola do współpracy, nigdy do rywalizacji. Nie tylko ogromna wiedza i umiejętności w sztukach walki, ale też kultura osobista i otwarty umysł otworzyły Mabuniemu wiele drzwi i możliwości.

Hironori Ōtsuka (twórca stylu Karate Wadō-ryū) powiedział o Mabunim: "mógłby on zostać bogaczem kilka razy, gdyby tylko chciał spieniężyć własną popularność. Był lubiany przez wszystkich, być może niektórzy mu zazdrościli, lecz nikt go nie nienawidził".

Słynne motto Mabuniego brzmiało: "Kunshi no Ken”. „Kunshi” oznacza po japońsku „dżentelmen”, „człowiek z zasadami” lub „mędrzec”. Z kolei słowo „Ken” oznacza „pięść” lub „miecz”. Najczęściej tłumaczy się to razem jako „pięść dżentelmena” lub „pięść mędrca”. Według Mabuniego osoba trenująca Karate nigdy nie powinna używać swych umiejętności, by krzywdzić innych ludzi lub się głupio popisywać. Dyscyplina wynikająca z treningu sztuki walki powinna przekładać się na dobre maniery, szacunek wobec innych oraz przestrzeganie obowiązujących zasad.

---

Mimo, że Mabuni wiele czasu spędzał na nauczaniu innych, nigdy nie zaniedbał własnego treningu. Cały czas spotykał się z innymi mistrzami sztuk walki by sie uczyć i rozwijać - regularnie trenował ze wspomnianymi już wcześniej Yasuhiro Konishim i Hironori Ōtsuką, a także... twórcą Aikidō - słynnym Morihei Ueshibą oraz mistrzem Ninjutsu imieniem Seikō Fujita. Dzięki tym treningom, Mabuni poznawał rozmaite japońskie systemy walki, gromadził wiedzę, która z kolei miała wpływ na ukształtowanie jego własnego stylu, ale o tym później.

---

Książki o Karate.

Nigdy wcześniej nie pisano książek o Karate, ani tym bardziej podręczników. W historii Karate mało co było dokumentowane, a same nauki były z reguły tajne i przekazywane ustnie. Z tego powodu wiele informacji przepadło, wiele kata zostało zapomnianych.

Kenwa Mabuni wiedział, że opracowanie materiałów szkoleniowych jest kluczowe dla zachowania wiedzy od zapomnienia i dla ułatwienia nauczania Karate w powiększającym się gronie adeptów. Napisał cztery książki: “Karate-jutsu” (“Technika Karate”, 1933 r.), “Kobō Jizai Goshinjutsu Karate Kenpō” (“Metoda Pięści Karate jako sztuka samoobrony”, 1934 r.), “Seipai no Kenkyū” (“Studium formy Seipai”, 1934 r.). Oprócz tego, wspólnie z mistrzem Genwa Nakasone napisał książkę “Karate-Dō Nyūmon” (“Wprowadzenie do Karate-Dō”, 1935 r.).

Mabuni napisał też wiele artykułów do gazet oraz rozdziałów do zbiorowych prac, m.in. do „Karate-Dō Kenkyū” (1934 r.) oraz „Karate-Dō Taikan” (1938 r.). Najważniejsze teksty napisanego przez Mabuniego to “Kata wa Tadashiku Renshū Seyo” (“Jak poprawnie trenować kata”) oraz “Kumite no Kenkyū” (“Studium/badanie kumite”). Niektóre artykuły można znaleźć bez większego problemu w internecie, nawet po angielsku. Naprawdę warto.

---

Oficjalne powstanie Shitō-ryū.

W 1934 roku Kenwa Mabuni otworzył w Osace dōjō, które nazwał “Yōshūkan” co można przetłumaczyć jako “Szkoła Doskonalenia” albo “Szkoła Ciągłego Rozwoju”. Na przestrzeni lat wyszkolił wielu budōka, a wśród nich wiele przyszłych autorytetów, uznanych ekspertów, założycieli znanych organizacji sztuk walki.

W latach 30. na terenie Japonii zaczęło działać wiele dōjō, w których nauczano różnych odmian Karate. Rządowa organizacja do spraw sztuk walki (Dai Nippon Butoku Kai, w skrócie: DNBK) chciała formalnie uporządkować sytuację i żeby szkoły te odróżniały się od siebie, poproszono, żeby nauczyciele nazwali swoje style Karate. Do tej pory mistrzowie nie rozważali dzielenia Karate na poszczególne style i nie zależało im, by ich szkoły wyraźnie się różniły. Sztukę walki Tode (nazywaną już wówczas Karate) traktowano jako całość, a mistrzowie często podkreślali, że “Karate jest jedno”. Rządowe warunki były jednak twardo postawione.

Kenwa Mabuni pierwotnie chciał nazwać swój styl Hankō-ryū, czyli “styl pół-twardy”. Co ciekawe, dokładnie tak samo miał nazwać swój styl przyjaciel Mabuniego - Chōjun Miyagi, który ostatecznie zdecydował się na nazwę Gōjū-ryū (podobno, po rozmowach z Mabunim właśnie).

Mabuni z kolei postanowił uhonorować swoich pierwszych i najważniejszych nauczycieli, Ankō Itosu i Kanryō Higashionna, których połączone nauki ukształtowały go, jako karateka. Pierwszy znak kanji w nazwisku Itosu (ito) można również odczytać jako “shi”, a pierwszy znak nazwiska Higashionna (higa) można też odczytać jako “tō”. “Ryū” oznacza “styl” lub “szkoła”. Razem otrzymujemy zapis “shi-tō-ryū” i to pod nazwą Shitō-ryū właśnie styl Mabuniego został zarejestrowany w DNBK, w marcu 1939. Kilka miesięcy poźniej Mabuni oficjalnie założył organizację Dai Nippon Karate-Dō Kai (Nihon Karate-Dō Kai).

W programie swego stylu Mabuni zawarł techniki i kata wywodzące się zarówno ze stylu Shuri-te (przekazane przez mistrza Itosu), jak i formy Naha-te (od mistrza Higashionna). Shuri-te charakteryzuje się szybkimi, twardymi i potężnymi technikami o dalekim zasięgu, które znajdziejmy np. w formach Bassai-dai/sho, Naifanchin, Kosokun-dai/sho. Naha-te z kolei skupia się ruchach miękko-twardych, stosowanych w bliższym zwarciu, jak np. w kata Kururunfa, czy Suparinpei. Syllabus Shitō-ryū zawiera też oczywiście formy Tomari-te oraz Białego Żurawia, a także kata ułożone przez samego Mabuniego (Jūroku, Aoyagi, Shimpa).

---

Dziedzictwo mistrza Mabuni.

Dalszy rozwój organizacyjny sztuk walki w Japonii został brutalnie przerwany przez wybuch II wojny światowej, podczas której zginęło około 3 milionów Japończyków, w tym wielu praktyków i mistrzów Karate. Po jej zakończeniu natomiast w całym kraju panował głęboki kryzys i nędza, która dotknęła również Mabuniego i jego rodzinę. Szkoły sztuk walki zaczęły się ponownie otwierać dopiero kilka lat po wojnie i wtedy Kenwa Mabuni wraz z synem Keneiem zaczęli pracować nad odbudową organizacji Shitō-ryū.

Kenwa Mabuni umarł przedwcześnie, 23 maja 1952 roku, pozostawiając schedę swoim dwóm synom: wspomnianemu już Keneiowi (mającemu wówczas 34 lata) oraz młodszemu Kenzo (urodzonemu w 1927 roku, mającemu wtedy 25 lat).

Kenei Mebuni, jako najstarszy syn, został uznany za oficjalnego spadkobiercę stylu i przez następne lata rozwijał organizację wraz z mistrzem Manzo Iwatą, który był jednym z topowych uczniów Kenwy Mabuniego. Ich organizacja Shitō-ryū przekształcała się i ewoluowała przez kolejne dekady, ostatecznie stając się światową federacją World Karate-do Federation Shito-kai. Dzisiaj jest to największa organizacja Shitō-ryū na świecie, a aktualnym sōke jest syn Keneia, wnuk Kenwy - Kenyu Mabuni.

---

---

Młodszy syn, Kenzo, również ogłosił się spadkobiercą stylu i rozpoczął niezależną działalność pod szyldem Nihon Karate-Dō Kai, na stosunkowo małą skalę, nigdy nie szukając rozgłosu. Jego organizacja stała się bardziej znana dopiero po 1993 roku, kiedy Kenzo zaczął odwiedzać inne kraje, w celu nauczania swojej wersji stylu, którą określał jako “Seito Shito-ryu”, czyli “czystą”, wierną tradycyjnemu przekazowi. Kenzo Mabuni umarł w 2005 roku, a następczynią została jego córka - Tsukasa Mabuni.

---

Kenwa Mabuni miał wielu wybitnych uczniów, którzy później zakładali własne organizacje, m.in. Ryūshō Sakagami (Itosu-kai), Chōjirō Tani (Shūkōkai), Shōgō Kuniba (Motobu-ha Seishinkai), czy Eiji Ogasahara (Kenshukai). Z kolei ich najlepsi uczniowie też później zakładali organizacje. Podsumowując, od II wojny światowej Shitō-ryū dynamicznie się rozwijało i dzisiaj jest jednym z czterech największych stylów Karate na świecie. Na przestrzeni tych lat działało wielu wybitnych nauczycieli i powstało wiele organizacji.

Reprezentanci stylu Shitō-ryū od lat dominują na największych zawodach sportowych, szczególnie w kategorii kata... Największe nazwiska na tej długiej liście to m.in. Yukimitsu Hasegawa, legendarna Rika Usami, czy srebrna medalistka na olimpiadzie w Tokio Kiyou Shimizu - nota bene, podopieczna Kenyu Mabuniego.

---

Ostatni wiersz.

Kenwa Mabuni był również filozofem i poetą. Swój pogląd na praktykę Karate zawarł w wierszu, napisanym w tradycyjnej, japońskiej formie tanka. Ze względu na abstrakcyjną charakterystykę, wiersze te można tłumaczyć na wiele sposobów. Oto jeden z możliwych przekładów, na akuratne zakończenie artykułu:

---

Ze szczerym sercem

Oddając się tylko temu i niczemu więcej

Jest dla mnie szczęściem wiosłowanie

Ku wyspie Karate-dō.

---

 

Autor: Andrzej Kozak © Opublikowano: 27.05.2021 (aktualizacja: 30.07.2021)

---

Przystępując do opisu kata Sanchin, jest się na straconej pozycji. Na pewno coś się pominie albo napisze coś kontrowersyjnego, z czym ktoś się nie zgodzi. Ale też Sanchin to forma wyjątkowa. O ile Suparinpei jest nazywane „królową kata” lub "koroną", to Sanchin niektórzy nazywają „matką kata” lub "fundamentem".

---

Zacznijmy od nazwy.

„Sanchin” tłumaczy się jako „Trzy starcia”. Ideogram san 三(trzy) jest oczywisty. Chin natomiast można zapisać na dwa sposoby: 戦 (wojna, walka) lub 鎮 (stłumić, opanować). Zazwyczaj używa się tego pierwszego zapisu. Czemu „trzy starcia”? Interpretacja jest taka, że chodzi poszukiwanie harmonii w sferze SHIN-GI-TAI (duch, technika, ciało) oraz sferze pozycja-mięśnie-oddech.

---

Ta pierwsza triada, shin-gi-tai to istota Karate-dō. Ani sama psychika, ani same umiejętności, ani wytrenowane mięśnie nie prowadzą do mistrzostwa w sztuce walki. Konieczna jest ich harmonia, połączenie.

---

W drugiej triadzie (pozycja-mięśnie-oddech) ćwiczący stacza ze sobą trzy walki: opanowując stabilność pozycji, napięcie mięśni oraz technikę oddychania (związaną z gospodarowaniem energią). Wielu uważa, że właśnie to jest kluczem do praktyki kata, a zatem opanowania Karate. Forma Sanchin, mimo że krótka i pozornie łatwa to nauczenia, jest niezwykle trudna do udoskonalenia i trzeba jej poświęcić wiele lat.

---

Mistrz Tatsuo Shimabukuro, założyciel stylu Isschin-ryū, powiedział: „Sanchin jest fundamentem Karate. Bez Sanchin, Karate nie byłoby Karate. Sanchin przynosi zdrowie i siłę, a bez tego nie moglibyśmy ćwiczyć Karate”. Twórca Uechi-ryū, Kanbun Uechi mawiał jeszcze dosadniej: „W Sanchin jest wszystko”. Do omówienia treningu Sanchin jeszcze wrócimy.

---

Teraz historia.

I kolejny problem. Niektórzy uważają Sanchin za jedną z najstarszych form sztuk walki, a jej genezy szukają w klasztorze Shaolin. Najpierw w VI wieku „ojciec zen” Bodhidharma miał opracować ćwiczenia oddechowe skorelowane z napinaniem mięśni. Później ponoć dodano ruchy będące technikami walki. Ale to są domysły oparte na mglistych przesłankach. Podobne ruchy zawierały także stare ćwiczenia Tai Chi Chuan (Taijiquan) i wielu innych stylów.

---

Kolejne wzmianki pochodzą z czasów dynastii Qing, a ściślej – z XVII wieku, kiedy to PODOBNO istniał tzw. Drugi Shaolin, w prowincji Fujian. W okolicach Fuzhou (stolicy) ćwiczono formę San Chien (San Chan) w sztuce walki zwanej Pięść Pięciu Przodków (Wuzuquan). Kata o tej nazwie istnieje zresztą do dziś i jest praktykowane z wielką estymą, także w stylu tygrysa i żurawia. Oczywiście jedna nazwa nie oznacza takich samych ruchów. Niektórzy doliczają się KILKUDZIESIĘCIU wersji tej formy... No właśnie. Czy to nadal jest ta sama forma?

---

Nas, karateka, najbardziej interesuje Sanchin na Okinawie. Wydaje się, że jako pierwszy przywiózł ją z Fuzhou w 1870 r. Seisho Aragaki (1840-1918). Być może znał ją też Sōkon Matsumura, który już w 1828 r. praktykował w Fuzhou i przywiózł kata Seisan, ale nie nauczał Sanchin jako osobnej formy. Zresztą, ta pierwsza forma Sanchin na Okinawie zapewne niewiele ma wspólnego z obecnie ćwiczoną.

---

Drugi i najbardziej znany transfer Sanchin na Okinawę jest dziełem Kanryo Higashionny (okin. Higaonna) (1853-1915). Wprawdzie Higashionna, jako uczeń Aragaki'ego, znał już Sanchin, ale podczas swojego pobytu w Chinach (a był tam kilkakrotnie) poznał inną wersję i pogłębił wiedzę o tej formie. Jego nauczycielem był zapewne Xie Zhongxiang znany jako Ryū Ryū Ko. Ale on nie uczył Sanchin (Saam Chien). Forma taka obecna jest jednak w kilku innych szkołach pokrewnych wobec stylu żurawia (np. Pięść Mnicha). Kiedy Higashionna wrócił na Okinawę ok. 1879 roku i zaczął nauczać, kata Sanchin stała się podstawą jego stylu. Ponoć w Naha-te (Shōrei-ryū) przez pewien czas uczono tylko dwóch form - Sanchin i drugiej, dostosowanej do predyspozycji ucznia. Kanryo Higashionna ustalił przemieszczanie: trzy kroki do przodu, obrót, cztery kroki, obrót, krok w przód i krok w tył. Dłonie otwarte. Taką formę przejął najstarszy uczeń - Juhatsu Kyoda (późniejszy założyciel Tōon-ryū). Sukcesor Higashionny - Chōjun Miyagi - uczynił z niej bazową formę stylu Gōjū-ryū, ale zapewne dokonał istotnych zmian: przede wszystkim wprowadził pięści zamiast otwartych dłoni, zmienił ilość kroków i położył nacisk na pracę mięśni.

---

Na tym nie koniec.

Do „źródła” w Fuzhou w 1897 r. powędrował kolejny Riukiuańczyk - Kanbun Uechi (1877-1948). 19-letni Kanbun chciał uniknąć poboru do japońskiej armii i zrealizować marzenie o uprawianiu sztuk walki. W Chinach przebywał kilkanaście lat. Początkowo trafił do słynnego kojo-dōjō, gdzie... wyśmiewano go za powolność ruchów i powolność w myśleniu. Dalszy trening odbywał zatem w szkole stylu tygrysa i żurawia, prawdopodobnie u mistrza Zheng Xianji.

---

Na marginesie.

Po powrocie na Okinawę Kanbun Uechi nie chciał nauczać sztuk walki - mimo licznych próśb. Przyczyną było to, że w czasie pobytu w Chinach w 1906 r. Uechi założył szkołę walki, a jeden z jego uczniów zabił sąsiada w bójce, ciosem poznanym w szkole. Dopiero wiele lat później, już mieszkając w Japonii, przyciśnięty przez biedę zgodził się otworzyć szkołę, którą nazwał Pangai-noon. Ideogramy tej nazwy można tłumaczyć jako „pół-twardo, pół-miękko”, lecz sam Uechi twierdził, że nazwa ma wyrażać szybkość wykonywanych form. Kenwa Mabuni (który przeprowadzał wywiad z Uechim do artykułu o historii Kenpō) zasugerował mu jednak zmianę nazwy i tak Uechi-ryū stał się jednym z okinawskich stylów karate.

---

Sanchin jest absolutnie fundamentalną formą w Uechi-ryū. Kanbun Uechi nie uczył żadnej innej formy zanim uczniowie nie opanowali tejże właśnie. Wydaje się, że wersja ta zachowała najwięcej ze swej pierwotnej surowości - przede wszystkim otwarte dłonie i cztery kierunki. Ale to drugie niekoniecznie świadczy o jakimś dawnym pierwowzorze. Niektórzy twierdzą, że najstarsze ćwiczenia, te wywodzące się z północnego Shaolin, wykonywane były w miejscu, bez jakiegokolwiek przemieszczania.

---

Dziś najbardziej znana jest wersja Sanchin opracowana przez twórcę stylu Gōjū-ryū - Chōjuna Miyagi'ego. Bardzo podobnie ćwiczy się też w Shitō-ryū, Tōon-ryū i w Kyokushin (oraz pochodnych). Trochę inna, ale w istocie podobna jest wersja Isshin-ryū. Z kolei najdłuższe (aż 5-minutowe) Sanchin jest w Chitō-ryū - łączy w sobie elementy z wersji Gōjū-ryū i Uechi-ryū oraz dodaje techniki znane z kata Tensho. Bardzo podobne ćwiczenie pojawia się w niektórych szkołach Shōrin-ryū, ale nie jest traktowane jako osobne kata.

---

Zaskakujący

wydaje się brak formy Sanchin w stylach Shotokan i Wadō-ryū, a także w Shōrin-ryū (spadkobiercy stylu Shuri-te). Wydaje się, że Gichin Funakoshi skupiał się na formach przekazanych mu przez mistrzów Azato i Itosu. Te kata przekazał Hironori Ōtsuce. Wśród nich są formy pochodzące z Naha-te i spełniające funkcje, jakie ma Sanchin. Te formy to Hagetsu (Seisan) i Sochin w Shotokan, oraz Seishan (Seisan) w Wadō-ryū.

---

Czyżby Anko Itosu nie znał Sanchin?

Wątpliwe.

Sensowna wydaje się teoria, według której przyczyną „zniknięcia” Sanchin z Shuri-te jest wprowadzenie Karate do programu szkół na początku XX wieku. Władze szkolne miały wątpliwości, czy praktyka Sanchin jest bezpieczna dla zdrowia. Obawiano się, czy osoby mające problemy z pracą serca i z ciśnieniem nie powinny wykonywać takiego ćwiczenia. Itosu chciał uniknąć problemów i po prostu skreślił Sanchin z listy, co nie znaczy, że ją zapomniał.

---

Także współcześnie na ogół unika się Sanchin na wczesnym etapie praktyki. Ta forma podnosi tętno, uruchamia płuca i krążenie krwi. Taki trening jest to dobry dla serca, tętnic, skóry, układu limfatycznego. Niektórzy też nazywają Sanchin "bodybuilding kata" (dosłownie "forma kulturystyczna"). Ale nieumiejętne ćwiczenie może być ryzykowne, szczególnie dla osób z wadą serca lub na zbyt niskim poziomie technicznym. Dobry instruktor powinien wiedzieć, czego uczyć jakich uczniów. Chōjun Miyagi uważał podobnie i dlatego nie uczył Sanchin osób początkujących.

---

Pozytywny efekt Sanchin odnosi się też do sfery psychicznej. Trening tej formy pobudza pamięć, reguluje oddech, uspokaja, uczy koncentracji, oczyszcza umysł. To są pierwotne funkcje kata.

---

A co z bunkai?

Niektórzy szukają bunkai (interpretacji) formy Sanchin w walce. To błąd. Tytułowe „trzy walki” odbywają się bowiem wewnątrz naszego ciała i umysłu. Celem Sanchin nie jest nauka technik obrony, lecz pobudzenie naszego tenden, środka ciała, miejsca gromadzenia się energii ki oraz inne efekty opisane wcześniej. Jeśli się zastanowimy, dojdziemy do wniosku, że układają się one w uniwersalną receptę na osiągnięcie prawdziwego celu sztuki walki.

---

Trenujemy.

Po pierwsze - nogi. Siła ciosu (lub bloku) opiera się na wsparciu pozycji nóg. Po drugie - prawidłowa praca całego ciała zapewnia stabilność, równowagę. Po trzecie - mięśnie odpowiedzialne za szybkość i skuteczność techniki. Po czwarte - praca przepony i oddychanie pozwalające na uruchomienie naszej wewnętrznej energii oraz wykorzystanie pełnego potencjału naszej kondycji. Po piąte - opanowanie umysłu, kontrola emocji. Czegóż chcieć więcej?

---

Kata Sanchin ćwiczy się w charakterystycznej dla Naha-te pozycji sanchin-dachi. To wysoka pozycja zapewniająca wszechstronną stabilność. Najpierw uczymy się pozycji nóg, kontrolujemy opuszczone barki, potem napinamy mięśnie (brzuch, ręce, nogi, pośladki). Ćwiczymy ZANSHIN - czujność, uważność. Oddychanie zwane IBUKI pomaga w osiągnięciu harmonii ciała i umysłu, uczy gospodarowania tlenem i energią. Aby pokazać ruch przepony i mięśni brzucha, formę Sanchin często wykonuje się bez górnej części gi (stroju). Przemieszczanie następuje krokiem suri-ashi - stopa przesuwa się łukiem, niemal jedynie gładząc podłoże.

---

„Oklep”.

Często mylnie utożsamiany z wyrabianiem twardości, odporności na ciosy. Wyjaśniam. Niektóre style stosują ćwiczenie SHIME, co w wolnym tłumaczeniu znaczy „dokręcanie śruby”. Podczas gdy uczeń wykonuje ćwiczenie, instruktor w kontrolowany sposób uderza go w wybrane mięśnie, lekko popycha i pociąga w różne strony. Nie chodzi o żaden „test twardości” - to nieporozumienie. Chodzi o sprawdzenie napięcia mięśni, siły, oddychania i stabilności. Dobry nauczyciel nie zrobi uczniowi krzywdy, nawet podczas tak wymagającego ćwiczenia. A oporności na ciosy nie da się wyćwiczyć poprzez ich częste przyjmowanie. Mówi się, że nie ma przeciwników odpornych na ciosy, a są jedynie źle trafieni.

---

Podsumowując.

Sanchin to krótkie kata, a ruchy można zapamiętać na jednym treningu. W praktyce jednak, mamy tu mnóstwo elementów, których nie dostrzega się na początku. Zrozumienie ich, opanowanie, a następnie zsynchronizowanie - zajmuje lata i to jest najbardziej fascynujący aspekt treningu tej formy. Opanowanie ruchów to dopiero początek drogi, którą budoka musi przejść sam. Poznając Karate i siebie samego.

---

 

Autor: Maciej Kozak © Opublikowano: 01.05.2021 (aktualizacja: 22.03.2023)

---

Sōkon Matsumura był prawdopodobnie największym ekspertem sztuk walki swoich czasów. Miał on ogromny wkład w ewolucję Karate, w czasach gdy jeszcze nie było tak nawet nazywane. Wielu uznaje go za pra-ojca Karate. Uważany jest za twórcę stylu Shuri-te, który później ewoluował w styl Shōrin-ryū. Przypisuje mu się autorstwo wielu fundamentalnych kata. Nazywano go „Bushi”, czyli Wojownik. Nie bez przyczyny.

---

Matsumura żył w latach 1809-1899 - przynajmniej według dat na jego nagrobku. Jednakże, różne źródła podają różne lata, np. 1798-1890, 1800-1896, czy 1809-1901. Nie ma pewności. Wiemy natomiast, że urodził się w wiosce Yamagawa, w Shuri. Pochodził z rodziny szlacheckiej i pierwotnie miał nadane imię Sōkon Kiyo. Sztuki walki poznawał od najmłodszych lat - jego pierwszym nauczycielem był ojciec Sofuku Kiyo. Przez to, że historia Karate nie była wtedy dokumentowana, nie znamy wszystkich jego nauczycieli - dominującą teorią jest, że na ucznia przyjął go legendarny mistrz Kanga "Tode" Sakugawa, będący wtedy już u schyłku życia. Jednakże, stary mistrz nie od razu zgodził się szkolić małego, krnąbrnego Sōkona - uczynił to dopiero na prośbę jego ojca. Zależnie od przyjętych dat, Sōkon mógł mieć wtedy zaledwie 6 lat. Do jego nauczycieli zalicza się też legendarnego Kūshankū (Kōsōkun).

---

Matsumura przeszedł do historii jako wszechstronny, niepokonany wojownik. Szybkość jego technik była legendarna. Trenował codziennie. Wysoki, o srogim spojrzeniu i niebagatelnych umiejętnościach, już jako dwudziestolatek miał renomę na całej wyspie. Gichin Funakoshi (jeden z jego uczniów, późniejszy twórca Karate Shotokan) napisał w swej książce, że Matsumura miał przerażającą prezencję. Z tych powodów zapewne, mimo młodego wieku, w 1827 roku Sōkon Matsumura został osobistym ochroniarzem siedemnastego króla Riukiu - Shō Kō. Funkcję te pełnił również za panowania dwóch kolejnych królów, aż do samego końca Królestwa Riukiu (kiedy to wyspa stała się japońską prefekturą Okinawa). Był też głównym nauczycielem walki na królewskim dworze i wojskowym dowódcą tytułowanym Bucho.

---

Na marginesie...

Matsumura pewnego dnia dostał polecenie, by rozwiązać problem ze złodziejem - rozbitkiem, który po katastrofie swego statku zamieszkał w jaskini u wybrzeży Okinawy i okradał miejscową ludność, aby przetrwać. Rozbitek ten nosił imię Chintō, a według innych źródeł - Annan. Mistrz Matsumura miał renomę niepokonanego wojownika, lecz w konfrontacji z rzezimieszkiem okazało się jednak, że żaden nie mógł osiągnąć przewagi. Matsumura postanowił wykorzystać tę okazję i zaoferował Chintō pomoc w powrocie do domu, w zamian za wspólny trening technik walki. Taka oto legenda stoi za powstaniem kata Chintō (w stylu Shotokan nazywanej Gankaku).

---

Sztuki walki poznawał przez całe życie. W ramach królewskiej służby odbył dwie podróże do Chin oraz dwie do Japonii (w ramach kilkuletnich misji dyplomatycznych). Podczas nich pobierał na miejscu nauki sztuk walki, zarówno dwa lata w Fujian (chińska prowincja, gdzie podobno znajdował się tzw. Drugi Klasztor Shaolin), jak i pięć lat w Stasumie (prowincja w Japonii należąca do samurajskiego klanu Shimazu, który w tamtym czasie sprawował dużą kontrolę nad Riukiu). Tam właśnie Matsumura poznał sztukę miecza Jigen-ryū.

---

Ten wątek jest bardzo ciekawy. Otóż samurajowie klanu Shimazu budzili powszechny respekt swoim agresywnym stylem walki, opartym na jednym, niezwykle szybkim i śmiertelnie skutecznym ataku. Podobno właśnie wtedy Matsumura ukształtował swoją koncepcję sztuki walki. Jego istotą była szybkość, siła, uderzenie w punkt witalny. Ale w Bushidō, Drodze Wojownika, nie chodziło tylko o skuteczność w walce. Nieodłącznym elementem był też prawy charakter, kręgosłup moralny, etos. Swą doktrynę mistrz Matsumura wyłożył w swym słynnym liście.

---

---

Potrójna Droga.

Zaadresowany do jego ucznia Ryōsei Kuwae, list Sōkona Matsumury z 13 maja 1882 roku,  stanowi jeden z niewielu istniejących dokumentów w historii Karate i jednocześnie jeden z najważniejszych. Matsumura sformułował w nim filozofię uprawiania sztuki walki, według której budō należało postrzegać jako sztukę. Koncepcja ta zwana jest “Potrójną Drogą Matsumury" i dowodzi, że Karate (wtedy jeszcze nazywane Toudi lub Tode) od początku było nie tylko nauką walki, ale również drogą doskonalenia się, stawiającą bardzo wysokie wymagania moralne.

---

Według Matsumury, ten kto zatrzyma się na fizycznym etapie treningu (wyćwiczy ciało, pozna techniki walki) może być nadal agresywny, pozbawiony kontroli, niemoralny, groźny siebie i dla otoczenia. Dlatego konieczny jest element zwany Budō no Bugei: zakaz umyślnej przemocy, promocja szlachetności, spokoju społecznego, zgody wśród ludzi, stwarzanie warunków do rozwoju... Trudno jest w kilku akapitach streścić cały list mistrza i oddać jego głęboki sens. Dlatego warto zapoznać się z pełną treścią listu oraz „Potrójną Drogą” mistrza Matsumury w osobnym artykule (wkrótce na naszym blogu).

---

Dziedzictwo.

Nauki mistrza Matsumury przetrwały do dziś. Oprócz przekazu filozoficznego zawdzięczamy mu również przekazanie fundamentalnych form kata, m.in. Kūshankū, Passai (Bassai), Seisan (Hangetsu), Naihanchi (Naifanchi/Tekki), Chintō (Gankaku), Gojūshiho.

---

Wśród uczniów Sōkona Matsumury, oprócz wspomnianego już Ryōsei Kuwae, był też jego wnuk Name Matsumura, a także Gichin Funakoshi, Chōki Motobu wraz ze swoim starszym bratem Chōyū, Kentsū Yabu, Ankō Azato oraz... Ankō Itosu - człowiek, bez którego nie było by współczesnego Karate.

 

Autor: Andrzej Kozak & Maciej Kozak © Opublikowano: 21.01.2021 (aktualizacja: 24.01.2022)

---

Pięć form Pinan (w stylu Shotokan nazywanych Heian) zwykle otwiera naukę Karate. Nazwa „Pinan” oznacza „stan pokoju” lub „bycie spokojnym i bezpiecznym” i sugeruje, iż po poznaniu tych pięciu form karateka osiąga spokój wewnętrzny i pozbywa się pierwszych niepewności. Coś w tym jest, lecz to zaledwie wierzchołek góry lodowej.

---

Kto, co i jak?

Kata Pinan ułożył Ankō Itosu, na samym początku XX wieku, w latach 1904-1907 (wg innych źródeł: 1901-1904), na potrzeby nauczania Karate (jeszcze pod nazwą Tode lub Toudi) w okinawskich szkołach jako lekcji wychowania fizycznego. Mistrz Itosu położył gigantyczne zasługi dla popularyzacji tej sztuki, zarówno na wyspie Okinawa, jak i w samej Japonii. Jego dążenia w tym zakresie stanowią istotne tło dla naszej historii o powstaniu pięciu kata Pinan – a o mistrzu Itosu i jego genialnej pracy napisaliśmy w osobnym artykule.

---

Wracając do nazwy.

Pinan (平安) to dwa ideogramy „pi” oraz „nan”. Nazwa jest okinawska, ale spójrzmy okiem Chińczyka. Przecież w tamtych czasach Karate nazywano Tode (lub Toudi), czyli „Chińska Ręka”. Otóż zapisane dokładnie tymi znakami „Pingan” to popularne powiedzenie „bądź bezpieczny” - „chroń się przed niebezpieczeństwem” (np. gdy ktoś rusza w podróż). A więc nie ma tu ani pokoju/spokoju – tak chętnie łączonych z filozofią buddyzmu zen. Po prostu, mistrz Itosu życzy nam „bon voyage” na Drodze Karate.

---

Zwolennicy osiągania stanu spokoju wewnętrznego przy pomocy praktyki kata Pinan/Heian łatwo się jednak nie poddali. Znaleźli mianowicie inspirację w słynnej książce „Bubishi”. W rozdziale o historii i filozofii stylu Białego Żurawia jest powiedziane: „Niezmierzone samodoskonalenie jest możliwe dzięki pokojowemu umysłowi i wewnętrznej harmonii. Przeciwstawiaj się i pokonaj złudzenia i nędzę”. Można i tak - jedno nie przeczy drugiemu.

---

Który Pinan na początek?

Itosu chciał stworzyć krótkie kata zawierające podstawowe bloki, uderzenia i uszeregować je według rosnącej trudności. To ostatnie akurat nie wyszło - pierwsza forma Pinan Shodan (Pinan „pierwszego stopnia”) okazała się za trudna! Może to kwestia dwuręcznych technik, może kopnięcia, może shuto-uke... Tak czy owak, w praniu wyszło, że łatwiejsza jest kolejna forma, Pinan Nidan (Pinan „drugiego stopnia”). W stylu Shotokan później zamieniono nazwami te dwie formy i tak mamy jako pierwsze Heian Shodan (czyli Pinan Nidan), a potem Heian Nidan (czyli Pinan Shodan). Proste!

---

Pinan - Heian.

Japończyk w głównych wysp przeczyta pierwszy ideogram „pi” jako „hei” - uproszczenie ideogramu „heiwa”. Drugi ideogram - uproszczenie „antei” - to „spokój” , „stabilność”. Gichin Funakoshi, twórca Karate Shotokan, odszedł od starej nazwy Pinan, na rzecz Heian właśnie. Może zrobił to, aby Japończycy mogli łatwiej używać tych nazw? Albo, żeby zdystansować się od chińskiego pochodzenia Karate? A może powodem były zmiany techniczne, które wprowadził Funakoshi (m.in. zastąpił pozycję neko-ashi pozycją kokutsu, a kopnięcie mae-geri zmienił na yoko-geri). Kata Heian to już nie były te same formy, których nauczył się od Ankō Itosu i Kenwy Mabuniego.

---

Konstrukcja.

Wszystkie kata Pinan zbudowane są na enbusen (układzie przemieszczania się) przypominającym słynną formę Kūshankū (inaczej: Kūsankū lub Kōsōkun), stąd przypuszczenie, że Itosu stworzył Pinan 1-5 upraszając kata Kūshankū i dodając kilka elementów.

---

Jest też inna teoria. Łączy się ona z opowieścią o zaginionym kata Channan, jako pierwowzorze Pinan. Anko Itosu miał poznać długą formę od pewnego Chińczyka imieniem Chiang-Nan. Channan to fonetyczne uproszczenie tegoż chińskiego imienia. Niektórzy instruktorzy próbują nawet „sklejać” ze sobą pięć form Pinan, a efekt swej pracy nazywają Pinan-dai (Pinan „duży”).

---

Trening.

Poznając te formy na początku naszej Drogi Karate wyrabiamy odpowiednie nawyki do treningu kata w ogóle. Najważniejsze - każdy ruch w kata powinien być wykonywany starannie, ze 100% skupieniem oraz odpowiednią siłą i szybkością. Mimo iż kata Pinan trwa tylko około minuty, po jego wykonaniu powinniście być zmęczeni, albo robicie coś źle.

---

Formy Pinan/Heian powinno się trenować stale, niezależnie od posiadanego stopnia. Dzięki temu szlifujemy podstawowy wachlarz technik, pozycji i zwrotów, zawarty w tychże pięciu układach. Dodatkowo - techniki te wracają do nas cały czas w wielu innych kata – cały czas „wyskakuje” coś, co było w Pinan właśnie.

---

Niestety, nie raz można spotkać zaawansowanych karateka, a nawet sportowych czempionów w kata, którzy nie pamiętają kata Pinan lub (o zgrozo) w ogóle ich nigdy nie ćwiczyli. Również młodzi karateka chętnie zapominają o cyklu Pinan i wyrywają się do „fajniejszych” form. To duży błąd. Trening Karate to nie przechodzenie z klasy do klasy, jak w szkole. To raczej ciągłe gromadzenie wiedzy i umiejętności oraz ciągłe wracanie do podstaw, szlifowanie ich, aby móc na nich budować dalej i więcej.

---

Pinan/Heian to piękne formy, ale też sprytnie skonstruowane. Działają jak papier lakmusowy - pokazują, czy trenujesz poważnie, czy nie. Mistrzostwo w Karate to nie jednorazowy wyczyn, czy popis - mistrzostwo to wiedza i umiejętności zbudowane na trwałym fundamencie. Nie pytaj, jak kto wysoko fruwa na zawodach. Pytaj czy zna Pinan.

---

Autor: Maciej Kozak © Opublikowano: 06.01.2021 

---

Ankō Itosu był jednym z najwybitniejszych mistrzów Karate w historii. Uważany jest za pioniera nowoczesnego Karate, ponieważ to za jego zasługą sztuka Karate, dotychczas hermetycznie zamknięta na Okinawie, rozpoczęła swą reformację, wyruszyła do Japonii, a później w świat.

---

O prywatnym życiu mistrza Itosu nie wiele wiadomo. Urodził się w 1831 roku w Shuri, w Królestwie Riukiu (jeszcze nie Okinawie), w szlacheckiej rodzinie. Odebrał surowe wychowanie i staranne wykształcenie, dzięki któremu potem pracował jako sekretarz na dworze królewskim (za panowania Drugiej Dynastii Shō). Jako dziecko był mikry, nieśmiały, leniwy i chorowity. Aby to zmienić, od 16 roku życia zaczął trenować sztuki walki - wpierw u mistrza Nagahamy, później u mistrza Gusukumy oraz u Sōkona "Bushi" Matsumury.

---

Dzięki treningowi Itosu budził powszechny respekt. Niewysoki, lecz potężnie zbudowany, o niesłychanie silnych ramionach i groźnym, przenikliwym spojrzeniu. Wiele jest podań i opowieści o niespotykanej sile uderzeń Itosu. Podobno mistrz Matsumura, sam cieszący się renomą niepokonanego, uważał Itosu za najsilniejszego budo-ka na Okinawie.

---

---

Na marginesie. Kwestia zdjęcia.

Do dziś nie jesteśmy pewni, jak naprawdę wyglądał Ankō Itosu. Przez lata mieliśmy do dyspozycji jego rysunkową podobiznę - niewiadomego pochodzenia, którą to możecie podziwiać na początku tego artykułu. 28 lutego 2006 roku, na łamach gazety Okinawa Times zostało opublikowane zdjęcie - bardzo stare, przedstawiające grupę adeptów sztuki walki, a wśród nich - starszego pana z mocarnym wąsem. Autor artykułu twierdził, że to właśnie jest mistrz Ankō Itosu. I tak się przyjęło. W następnych latach odkryto kolejne dwa zdjęcia, na których rzekomo widać wąsatego Ankō Itosu - ich dalsza analiza jednak wykazała, że nie zgadzają się pewne fakty i daty. Ostatecznie, 1 marca 2019 roku „pan z wąsem” został zidentyfikowany jako MIYAKE SANGO, instruktor szermierki (Kendo) z Okinawy. Znajdujący się na zdjęciu adepci faktycznie mają na sobie charakterystyczne napierśniki, co by się zgadzało. Nie zostaliśmy jednak zupełnie bez niczego, ponieważ na jednym z tych zdjęć widać innego starszego człowieka, z siwą brodą, w odpowiednim wieku (wyglądającego na 74 lata). Powstała teza, że to właśnie jest mistrz Itosu - na zdjęciu z zakończenia roku szkolnego w liceum, gdzie właśnie zaczął nauczać To-de. Czy to prawda? Czas pokaże.

---

Wracając.

W 1879 roku Japonia zaanektowała Riukiu.

Królestwo zostało zmienione w Prefekturę Okinawa, a panowanie dynastii królewskiej dobiegło końca. Wielu urzędników pracujących na królewskim dworze zostało bez pracy i środków do życia, z Ankō Itosu włącznie. Nie wiemy co robił przez następne lata. Wiemy natomiast, że w roku 1892 (inne źródła podają rok 1901) na Okinawę przybył Shintaro Ogawa – kurator oświaty (konkretnie pełnomocnik ds. edukacji) z Japonii. Zorganizowano dla niego pokaz sztuki walki, który przeprowadził Ankō Itosu wraz ze swoimi uczniami. Mistrz miał wtedy 61-70 lat. Pokaz zrobił tak dobre wrażenie, że pan Shintaro, w sprawozdaniu dla Ministerstwa Edukacji, mocno zarekomendował włączenie treningów Toudi do programu szkół na Okinawie. Japońskie Ministerstwo się zgodziło.

---

W międzyczasie.

Zainteresowanie armii Japonii.

Około roku 1891 okinawską sztuką walki To-de zainteresowała się japońska armia. Podobno wojskowi rekruterzy zauważyli, że ludzie na Okinawie byli ponadprzeciętnie silni i sprawni, a zapytani o to - mówili, że to dzięki treningowi ich lokalnej sztuki walki. Jednakże, szybko okazało się, że wieloletniego treningu nie da się "skompresować" do dwumiesięcznego szkolenia rekrutów, dlatego wojsko wycofało się wtedy z całego pomysłu. Być może jednak już wtedy mistrz Itosu opracowywał ćwiczenia w kolumnie i rozważał stworzenie form (kata) możliwych do nauki w grupie dla początkujących.

---

Pamiętajmy.

Do tej pory Karate (wtedy jeszcze nazywane Toudi lub Tode, czyli Chińska Ręka) było trenowane w tajemnicy, w bardzo wąskim, zaufanym gronie. Nauczyciel miał najczęściej jednego, góra kilku uczniów. Treningi często odbywały się w nocy, w domu lub ogrodzie nauczyciela. Nie było szkół walki, grup treningowych, programów nauczania, podręczników etc. Wszystko opierało się na przekazie ustnym i wiele faktów przepadło - dlatego też tak trudno jest dziś badać historię Karate.

---

Mając zgodę władz, Itosu zaczął nauczać Toudi w szkole podstawowej Shuri Jinjo. Opracowywał program szkoleniowy. W latach 1904-1907 (niektóre źródła podają 1901-1904), na potrzeby nauki w szkołach, Itosu uprościł starą formę KOSOKUN i na jej podstawie stworzył cykl pięciu kata Pinan. Rozpoczęła się rewolucja.

---

---

Czy to znaczyło, że Toudi - trochę tajemnicza, właściwie nielegalna, nastawiona na śmiertelną skuteczność sztuka walki teraz była przekazywana dzieciom w podstawówce? Nie, spokojnie. Mistrz Itosu wiedział co robi.

---

W podejściu do treningu zaszła zasadnicza zmiana. Formy kata były nauczane w zmienionej, uproszczonej formie (wspomniana już piątka Pinan oraz 25 innych układów, m.in. Naifanchin Shodan/Nidan/Sandan). Niebezpieczne techniki zostały ukryte w taki sposób, że bez pomocy nauczyciela uczeń nie znał prawdziwego znaczenia i zastosowania kata. Stąd mamy tzw. BUNKAI i OYO – zaawansowaną analizę technik w kata i zastosowanie ich w realnej walce. Dzięki temu trening był bezpieczny dla „casualowych” adeptów, nie wyjawiał strasznych, śmiercionośnych sekretów osobom początkującym.

---

Jednocześnie mistrzowi Itosu bardzo zależało na zachowaniu oryginalnego przekazu i uratowaniu od zapomnienia starych form. Jego najwięksi uczniowie, m.in. Kenwa Mabuni, CHŌSHIN CHIBANA, GICHIN FUNAKOSHI, doskonale rozumieli intencje swojego mistrza i również zachowywali „sekretne nauki” tylko dla zaufanych uczniów.

---

Itosu zmienił też sposób prowadzenia samych treningów – upodobnił je do musztry wojskowej (z pomocą swych uczniów, m.in. CHŌMO HANASHIRO oraz KENTSŪ YABU, oficera armii japońskiej, którego uczniowie nazywali "sierżant"). Pojawiło się zatem ustawienie grupy w szeregach i kolumnach, odliczanie powtórzeń danego ćwiczenia, system komend (yoi, hajime, yame).

---

---

Ekspansja sztuki Toudi trwała. Itosu zaczął jej nauczanie w szkole podstawowej, lecz w następnych latach zaczął też działać w liceum, a także w kolegium nauczycielskim, żeby kolejne pokolenie szkolnych nauczycieli mogło przekazywać nauki dalej.

---

Rozpowszechniwszy Toudi na Okinawie, Ankō Itosu wziął na cel samą Japonię. Pragnął, by „chińska ręka” nie pozostała zamknięta na rodzimej wyspie, lecz by znalazła kolejne, jeszcze szersze grono odbiorców. Sprawa jednak była trudna o tyle, że japońskie władze były bardzo wyczulone na wszelkie wpływy Chin. W tamtym czasie relacje między Japonią, a Chinami były napięte, a dodatkowo w Japonii panowały silne tendencje patriotyczne, mówiąc delikatnie.

---

Ponownie, Ankō Itosu wykazał się mądrością.

---

Wiedział, że musi przekonać japońskie władze o pożyteczności trenowania Toudi (Tode). W październiku 1908 roku napisał list do japońskiego Ministerstwa Edukacji i Ministerstwa Wojny (według innych źródeł list ten był adresowany do Departamentu Szkolnictwa Prefektury Okinawa, lecz potem został on przekazany japońskim Ministerstwom).

---

---

Rozpoczął list słowami: „Tode nie wywodzi się ani z buddyzmu ani z konfucjanizmu”, od razu odpierając ew. zarzut o religijne konotacje. W dalszej części listu zawarł 10 ZASAD UPRAWIANIA TODE (jap. TODE JUKUN). Wyraźnie w nich zaznaczył, że Tode nie służy do ataku, ani agresji, tylko do ochrony siebie i bliskich. Potem wykazał liczne korzyści płynące z treningu, m.in. rozwój fizyczny, wzmocnienie zdrowia, kształtowanie charakteru. Na koniec zwrócił uwagę, że dobrze wytrenowani adepci (tzn. zdrowi, silni, cechujący się dobrym charakterem i postawą moralną) stanowiliby dużą korzyść dla społeczeństwa, a także wojska. List ten jest dziś uważany, za jeden z najważniejszych dokumentów w historii Karate.

---

Ankō Itosu umarł w 1915 roku, mając 84 lata. Jego najwybitniejsi uczniowie (Gichin Funakoshi, Chōshin Chibana, Kentsū Yabu, Chōmo Hanashiro, Chōki Motobu, Kanken Tōyama oraz Kenwa Mabuni) kontynuowali dzieło swojego nauczyciela - nauczali i popularyzowali Tode/Toudi (w międzyczasie coraz częściej już nazywane KARATE) na terenie Japonii, otwierali własne szkoły, pisali książki. W roku 1917, w Shuri, w domu Kenwy Mabuniego zostało założone pierwsze stowarzyszenie Karate o nazwie KARATE KENKYU KAI. W 1936, w Naha, odbyła się słynna konferencja mistrzów, na której oficjalnie ustanowiono nazwę KARATE i wyznaczono kierunek dalszego rozwoju.

---

Efekty dzieła mistrza Ankō Itosu oraz ogromnej pracy jego uczniów trwają do dziś. Karate jest praktykowane przez ponad 100 milionów ludzi na całym świecie (dane WKF) i jest znane wszędzie. Nic, tylko trenować! Dziękujemy Ci, mistrzu Itosu!

Autor: Maciej Kozak © Opublikowano: 05.01.2021 (aktualizacja: 28.07.2021)

---

Japonia od lat była targana problemami i niepokojami. Angażowała się w zbrojne konflikty, które powodowały kolejne kryzysy. Udział w II wojnie światowej był fatalny w skutkach, które dotknęły również Okinawę.

---

Dość wspomnieć straszliwą Bitwę o wyspę Okinawa, która pochłonęła ponad 200 000 istnień ludzkich, z czego połowa to byli cywile. Wśród nich byli również mistrzowie Karate i ich uczniowie, m.in. Chōmo Hanashiro, wielokrotnie już wspominany wybitny nauczyciel, twórca nazwy „Karate”. Tragiczną kulminacją tego okresu był atak nuklearny na Hiroszimę i Nagasaki.

---

Sytuacja zaczęła się powoli stabilizować dopiero po kapitulacji Japonii i zakończeniu okupacji amerykańskiej. To były trudne czasy dla wszystkich, również dla sztuk walki, które zaraz po wojnie zostały zakazane, w ramach demilitaryzacji. Dopiero w kolejnych latach, mistrzowie ponownie otwierali szkoły i zakładali organizacje.

---

---

Uczniowie Anko Itosu wrócili do pracy wyznaczonej 25 października 1936 roku, na konferencji w Naha. Rozwinęli swoje szkoły i style, dziś uznawane za cztery główne style Karate na świecie. Gichin Funakoshi kontynuował rozwój Shotokan. Jego uczeń, Hironori Ōtsuka, stworzył i rozwinął styl Wadō-ryū. Chōjun Miyagi stworzył styl Gojū- ryū. Natomiast Kenwa Mabuni stworzył Shitō-ryū.

---

Po śmierci mistrzów-założycieli, ich organizacje kontynuowały rozwój pod przewodnictwem potomków i sukcesorów, a później potomków potomków, sukcesorów sukcesorów, przez kolejne pokolenia.

---

Po wojnie Karate wyruszyło w świat. Nauczyciele podróżowali do USA, Europy i innych odległych krajów, gdzie otwierali dōjō i przedstawiali Karate zupełnie nowej „klienteli”. Powstawały kolejne organizacje, style i odmiany.

---

Dziś możemy uczyć się Karate wszędzie.

Na świecie trenuje około 100 milionów osób na 5 kontynentach (dane WKF). Karate to zarówno globalny sport, jak i doskonała rekreacja, możliwe do uprawiania w każdym miejscu. Niezależnie od praktykowanego stylu warto jednak znać jego korzenie. Kto jest Twoim nauczycielem? A kto był nauczycielem Twojego nauczyciela? A kto jego nauczył wcześniej?

---

Warto wiedzieć, co się robi. Kata to nie zbiór dziwnych ruchów. Każda forma ma swoją historię, znaczenie i zastosowanie w walce wręcz. Ich twórcy, genialni eksperci sztuk walki, już o to zadbali. Udanego treningu!

---

Autor: Maciej Kozak © Opublikowano: 04.01.2021 (aktualizacja: 28.07.2021)

---

Nazwa KARATE została użyta po raz pierwszy w 1905 roku przez mistrza CHŌMO HANASHIRO, w jednym z jego listów. Zanim jednak została ona oficjalnie przyjęta, musiało upłynąć ponad 30 lat i dojść do słynnej konferencji mistrzów 25 października 1936 roku.

---

Skąd w ogóle to słowo „karate”?

W pisowni kanji, na oznaczenie pojęcia „chiński" (Tou, To) używano ideogramu oznaczającego dynastię Tang, który może być także wymawiany jako kara – co po japońsku oznacza „pusty”. Natomiast „te” oznaczało „ręka”, tak. Co by się zgadzało - walka wręcz, bez broni, pustymi rękoma właśnie. Niby semantyka, ale tak oto „chińska ręka” stała się „pusta”.

---

Wiele dōjō powstających w Japonii do nazwy KARATE dodawało również końcówkę „DŌ” (jap. droga), aby zaakcentować rozwój wewnętrzny, jaki zapewniała nauka Karate.

---

W poprzedniej części doszliśmy do momentu, gdy sztuka Toudi (Tode) wyszła z podziemia i zaczęła być propagowana na Okinawie, nauczana w szkołach. Pierwsze kroki w kierunku popularyzacji na terenie samej Japonii już zostały podjęte przez mistrza Ankō Itosu. Był to jednak proces wymagający czasu.

---

Mistrz Itosu umarł w 1915 roku i nie doczekał rozkwitu nowej ery, którą sam zapoczątkował. Jego uczniowie (Gichin Funakoshi, Kenwa Mabuni, Chōshin Chibana , Chōki Motobu i wielu innych) kontynuowali dzieło swego nauczyciela i w pierwszych dekadach XX wieku propagowali w Japonii sztukę walki z Okinawy. Wykonali olbrzymią pracę. Opracowywali nowe kata, rozwijali nomenklaturę, pisali książki. Coraz częściej używali też nowej nazwy - KARATE.

---

Karate zyskiwało sympatyków również spoza dōjō. Wśród nich znalazł się GENWA NAKASONE - działacz polityczny, dziennikarz, autor książek, wydawca gazety „Ryukyu Shinposha”. Pod jego redakcją ukazały się dwa podręczniki Karate: „Kobo Kenpo Karate-do Nyumon” oraz „Karatedo Taikan”. To właśnie ten człowiek postanowił zorganizować konferencję mającą na celu analizę aktualnej sytuacji Karate, możliwości unifikacji oraz dyskusję nad kierunkiem dalszego rozwoju.

---

25 października 1936 roku.

Tego właśnie dnia na Okinawie, w mieście Naha, spotkali się zaproszeni goście. Wśród nich oczywiście mistrzowie Karate: Chōmo Hanashiro, Chōshin Chibana , Chōki Motobu, Shinpan Gusukuma (Shiroma), Chōtoku Kyan, Juhatsu Kyoda i Chōjun Miyagi. W spotkaniu udział wzięli również kierownicy wydziałów edukacji, przedstawiciele służb bezpieczeństwa, policji i wojska oraz dziennikarze.

---

Tak, zabrakło kilku ważnych osób. W spotkaniu tym nie wzięli udziału m.in. Gichin Funakoshi, Hironori Ōthsuka, Kanken Tōyama, Shinken Taira, Kenwa Mabuni - wybitni mistrzowie, twórcy największych szkół i stylów. Nie wiadomo dlaczego, ale spokojnie - przyczyną nie była żadna drama, ani polityczne gierki. Tak jak napisałem wcześniej, mistrzowie cały czas byli ze sobą w kontakcie, współpracowali, uczyli się od siebie nawzajem, a do spotkań w większym gronie dochodziło regularnie.

---

Wracając do konferencji 25 października 1936 roku, wpierw przedyskutowano kwestię nazwy. Z szacunkiem do dotychczasowego określenia (Toudi, Tode, lub po prostu Te), mistrzowie zgodzili się, że należy zacząć używać nowej nazwy, KARATE, która i tak już była w obiegu, szczególnie na terenie Japonii.

---

---

W następnej kolejności, zgodzono się, że potrzebne jest zjednoczenie wszystkich szkół Karate, niezależnie od różnic stylowych między Naha-te i Shuri-te. W celu unifikacji należało stworzyć wspólną nomenklaturę opisującą znane kata oraz same techniki, a także ułożyć zupełnie nowe kata, a wszystko to w języku japońskim. Oczywiście, nie oznaczało to, że stare kata miały być zapomniane – wręcz przeciwnie, ich kultywacja była kluczowa dla zachowania tradycji sztuki. Oprócz tego, trzeba było też ustandaryzować strój treningowy (keikogi, karategi), na wzór innych sztuk walki.

---

Zwrócono również uwagę na rywalizację sportową, jako ważny czynnik zachęcający do uprawiania Karate. W Japonii zawody sztuk walki były bardzo ważne, toteż i w Karate nie powinna być ta dziedzina pominięta. Oczywiście, przepisy musiały być wpierw uważnie przedyskutowane. Podobnie zresztą jak wymagania i zasady zdawania egzaminów na stopnie mistrzowskie dan.

---

Spotkanie zakończyło się pełną zgodą i silnym postanowieniem, że powinna zostać utworzona oficjalna organizacja (shinkokai), która zjednoczy poszczególne szkoły Karate, sformalizuje poruszone kwestie oraz będzie badało możliwości dalszego rozwoju, przy współpracy nie tylko mistrzów Karate, ale też osób z zewnątrz.

---

Jak już wspomniałem, to nie było jedyne takie spotkanie. Mistrzowie spotykali się i naradzali przy różnych okazjach. Jednak to właśnie ta konferencja została uznana za najważniejszą w historii. W 2005 roku, władze Okinawy ustanowiły 25 października Światowym Dniem Karate (jap. Karate no Hi), oddając hołd temu właśnie spotkaniu z 1936 roku.

---

To jeszcze jednak nie koniec historii Karate. Czeka ją jeszcze jeden, dramatyczny zakręt.

---

Czytaj ciąg dalszy »

---