Autor: Maciej Kozak © Opublikowano: 19.09.2026

---

Higaonna Kanryō był jednym z mistrzów Naha-te na Okinawie, w czasach kiedy Karate jeszcze nie nazywało się Karate. Przyczynił się on bezpośrednio do późniejszego powstania stylów Gōjū-ryū oraz Shitō-ryū, był bowiem nauczycielem Miyagiego Chōjuna oraz Mabuniego Kenwy, dwóch przyjaciół, którzy lata później stworzyli te właśnie style.

Higaonna urodził się 10 marca 1853 roku w Nishimura pod Naha, w rodzinie zajmującej się handlem – ojciec przewoził towary i opał między wyspami archipelagu. Chłopiec pomagał mu od najmłodszych lat, co podobno ukształtowało jego niezwykłą siłę fizyczną, uderzająco kontrastującą z drobną posturą – dorosły Higaonna miał mierzyć nieco ponad 150 centymetrów wzrostu.

---

Na marginesie...

Higaonna to oryginalne, okinawskie nazwisko mistrza. Japończycy odczytują je jednak jako „Higashionna”, dlatego w wielu źródłach można natknąć się na taki zapis.

Oprócz tego warto też zaznaczyć, że Kanryō miał krewnego imieniem Higaonna Kanryu, który żył w latach 1849–1922 i również studiował sztuki walki (prawdopodobnie u mistrza Aragakiego Seishō). Obu dla rozróżnienia nazywano Higaonną Zachodnim (Kanryō) i Higaonną Wschodnim (Kanryu), lecz mimo to w niektórych źródłach, książkach i artykułach autorzy nadal się mylą lub robią literówki.

---

Wracamy do Kanryō, tego właściwego.

Sztuk walki zaczął uczyć się jako nastolatek. W książce „Karate – historia i filozofia” autor przytacza legendę, według której Higaonna rozpoczął trening, aby pomścić śmierć ojca, zabitego w karczemnej bójce w roku 1867. Pierwszym nauczycielem młodego Kanryō był najprawdopodobniej Aragaki Seishō, znany specjalista w dziedzinie walki wręcz, ale też biegły tłumacz języka chińskiego, pracujący na dworze królewskim. To zapewne za jego pośrednictwem młody Higaonna trafił do Fuzhou w Chinach na przełomie lat 60. i 70. XIX wieku, jednakże poszczególne artykuły podają różne daty wyjazdu, w związku z czym najbezpieczniej jest przyjąć, że młody Kanryō wyruszył do Chin w wieku między 16. a 24. rokiem życia.

W Fuzhou szkolił się przez wiele lat, prawdopodobnie dziewięć, ale być może nawet kilkanaście. Najpierw u Wai Shinzana (chiń. Wai Xinxian), potem u słynnego, acz tajemniczego Ryū Ryū Ko. Tajemnica dotyczy jego tożsamości, ponieważ do dziś pozostaje ona przedmiotem sporu wśród badaczy karate: wymienia się między innymi nazwiska Xie Zhongxiang oraz Liu Long Gong, łączone bądź z tradycją Białego Żurawia, bądź z funkcją instruktora przybocznej straży chińskich wysłanników na Ryūkyū.

Podobno przez pierwszy rok Ryū Ryū Ko w ogóle nie zgadzał się przyjąć go na ucznia – dopiero wytrwałość Higaonny przekonała mistrza do rozpoczęcia nauki. Trening polegał w dużej mierze na wykonywaniu prac domowych za dnia i intensywnych ćwiczeniach po zmroku: powtarzaniu kata Sanchin, wzmacnianiu chwytu na glinianych dzbanach, pracy na makiwara i ćwiczeniach oddechowych łączących napięcie z rozluźnieniem.

Po powrocie na Okinawę – najczęściej datowanym na koniec lat 70. lub początek lat 80. XIX wieku – Higaonna zaczął przekazywać dalej to, czego się nauczył, łącząc chińskie metody z miejscową tradycją Te. Uczył początkowo w zamkniętym gronie, później otworzył własne dōjō w Nishimachi, gdzie – podobno – nie pobierał opłat za naukę. Przełomowym momentem było rozpoczęcie w 1905 roku publicznego nauczania w Szkole Handlowej i Szkole Rybołówstwa w Naha, co – podobnie jak działania Itosu Ankō w szkołach Shuri – przyczyniło się do wyjścia Karate (a właściwie jeszcze Tōde) poza krąg prywatnych i często tajnych lekcji.

Uczniowie Higaonny to absolutna lista „best of” zawierająca takie nazwiska jak: Miyagi Chōjun (twórca stylu Gōjū-ryū), Kyoda Juhatsu (założyciel Tōon-ryū), czy Mabuni Kenwa, który stworzył nasz styl – Shitō-ryū.

Za życia zyskał przydomek „Kensei” – „prawdziwa pięść” – a wśród uczniów krążyły opowieści o niezwykłej sile jego uderzeń, kontrastującej z jego niewielką budową ciała. Mistrz nauczał tylko kilku kata: Sanchin, Seisan, Sanseiru i prawdopodobnie Suparinpei (lub Pechurin, według niektórych źródeł), a swoją sztukę walki określał prosto: quan fa. Jednocześnie, przy całej swojej sile i biegłości w walce wręcz, dochował obietnicy złożonej mistrzowi Ryū Ryū Ko, by nie wykorzystywać umiejętności do pokazowych starć i udowadniania wyższości.

---

Tu wracamy do opowieści o zemście za śmierć ojca. Gdy Higaonna powrócił z Chin na Okinawę, człowiek odpowiedzialny za zabójstwo jego ojca był przekonany, że teraz dosięgnie go gniew Kenseia. Człowiek ten przyszedł więc do domu mistrza, klęknął na kolana i zaczął błagać o swoje życie. Tłumaczył, że śmierć w karczmie była tragicznym wypadkiem oraz że został on już osądzony i ukarany przez władze. Higaonna wysłuchał skruszonego człowieka, po czym zapewnił go, że nie zamierza się mścić. Ku głębokiemu rozczarowaniu gapiów.

Oto etos budō – granica między sztukami walki a „krwawymi sportami”. Umiejętność walki nigdy nie powinna być oddzielona od etyki i moralności. Taka filozofia była rozwijana zarówno przez mistrza Higaonnę, jak i przez wszystkich wielkich nauczycieli, m.in. Itosu Ankō i jego uczniów.

---

Mistrz Higaonna zmarł w Naha w grudniu 1915 roku. Jego dziedzictwo pozostaje żywe i aktualne do dziś – nie tylko na Okinawie. Gōjū-ryū i Shitō-ryū to wielkie style praktykowane na całym świecie przez wiele milionów osób. Dzięki takim postaciom jak Higaonna Kanryō trenowanie Karate dzisiaj jest ogromną radością, podobnie jak badanie historii i ciągłe odkrywanie kolejnych tajemnic naszej sztuki.

---

Bibliografia:

• Andrzej Kozak, „Karate – historia i filozofia” (2025)
• Andrzej Kozak, „Encyklopedia Kata Karate” (2026)
• https://shuriway.com/higaonna2.html
• https://fightingarts.com/okinawas-bushi-karate-gentlemen
• https://www.torakankarate.com.au/post/a-history-of-karate-do
• https://www.karatephilosophy.com/karate-its-ancient-origin-and-evolving-history

---

 

Autor: Maciej Kozak © Opublikowano: 23.05.2022 (aktualizacja: 19.09.2026)

---

Jeden z największych ekspertów sztuk walki swoich czasów i najważniejszych postaci w rozwoju współczesnego Karate. Powszechnie szanowany, podziwiany za swą wiedzę i umiejętności. Niedościgniony znawca kata. Prawdziwy būdoka, artysta sztuk walki, dżentelmen, wszechstronny człowiek i wizjoner. Oto twórca stylu Shitō-ryū. Oto Kenwa Mabuni.

---

Życie na Okinawie.

Kenwa Mabuni urodził się 14 listopada 1889 roku, w Shuri, na Okinawie. Wywodził się z arystokracji - był 17. potomkiem słynnego samuraja Oni (Demon) Ōgusuku, legendarnego mistrza szermierki i generała armii cesarza Shō Taikyū. Imię Kenwa oznacza “mądry i harmonijny”.

Od najmłodszych lat był pod wielkim wrażeniem heroicznych opowieści o swoim słynnym przodku. Z Karate (wtedy jeszcze nazywanym Toudi lub Tode) zetknął się mając 10 lat i rozpoczął trening, dzięki któremu później stał się jednym z najbardziej poważanych ekspertów sztuk walki na Okinawie, a potem w Japonii.

---

Gdy miał 13 lat poznał słynnego mistrza Ankō Itosu (1831-1915) i pod jego okiem trenował wytrwale przez 7 lat - codzienne, z pełnym poświęceniem. Mabuni nie opuścił ani jednej lekcji i ostatecznie poznał wszystkie 23 kata (formy) starego stylu Shuri-te, nauczane przez mistrza Itosu. W tamtym okresie Mabuni trenował m.in. z Chomō Hanashiro i Chōjunem Miyagi, uczniami Itosu i późniejszymi wielkimi autorytetami w dziedzinie Karate, z którymi Mabuni pozostał w wielkiej przyjaźni i współpracował na rzecz rozwoju Karate.

W roku 1909, zgodnie z zaleceniem mistrza Itosu i dzięki wstawiennictwu Chōjuna Miyagiego, Mabuni równolegle rozpoczął trening u innego nauczyciela - legendarnego Kanryō Higashionna (1853-1915), mistrza stylu Naha-te, od którego Mabuni uczył się z równie wielkim zaangażowaniem.

Ankō Itosu i Kanryō Higashionna umarli w tym samym, 1915 roku. Mimo, że Kenwa Mabuni czerpał wiedzę z wielu źródeł i w ciągu życia miał wielu nauczycieli, to jednak jego dwaj pierwsi mistrzowie: Itosu i Higashionna pozostali najdrożsi jego sercu i to im złożył później hołd, nazywając swoją szkołę Shitō-ryū, z połączenia nazwisk Itosu i Higashionna, ale o tym później.

---

Na marginesie,

po śmierci Ankō Itosu, Mabuni codziennie przez rok przychodził na grób swojego mistrza i trenował kata.

---

Zawodowo Mabuni pracował jako nauczyciel od 1907 roku, a w 1909 został powołany do służby wojskowej w Japonii (w prefekturze Kumamoto). W 1912 wstąpił do policji, a 3 lata później został inspektorem w mieście Naha. Jego praca wiązała się z częstymi podróżami po całej wyspie, co Mabuni wykorzystywał do nawiązywania znajomości w środowisku budō i nauki rozmaitych sztuk walki - poznawał Kendō, Jūdō, Kobudō oraz odmiany Kung-fu

Pobierał nauki m.in od mistrza Seishō Aragaki - słynnego eksperta stylu Naha-te, sztuki walki tradycyjną bronią Kobudō, a także starego szaolińskiego stylu Luohan quan. Mabuni, nie zaniedbując oczywiście treningu Karate rozwinął zainteresowanie sztuką Kung-fu i poznał styl Białego Żurawia (chin. Bai he quan, jap. Hakutsuru) u legendarnego mistrza Go Kenki (chin. Wu Xiangui; 1886-1940), który mieszkał na Okinawie po roku 1912.

---

Stowarzyszenie mistrzów.

Dzięki ekstensywnemu treningowi, już w roku 1918, mimo stosunkowo młodego wieku (29 lat) Mabuni był znaną i cenioną postacią w środowisku sztuk walki. Szczególnie podziwiana była jego znajomość kata, ale do tego tematu jeszcze wrócimy. W lutym 1918 roku urodził się jego pierwszy syn, Kenei (który wiele lat później przejął rolę przywódcy stylu). Wtedy też, w mieście Shuri (ośrodku stylu Shuri-te), Kenwa Mabuni wraz z przyjaciółmi (mistrzami Karate) założył Karate Kenkyū-kai (Stowarzyszenie Karate), którego celem były wspólne treningi, wymiana informacji i uczenie się od siebie nawzajem.

Spotkania odbywały się w domu Mabuniego, a treningi w jego ogrodzie. Kilka lat później, w roku 1924/1925 Mabuni otworzył swoje domowe dōjō również dla nowych, początkujących uczniów, nie tylko dla wtajemniczonych mistrzów. Dom Mabuniego stał się znany w całym środowisku sztuk walki. Kenei Mabuni w swojej książce wspomina: “wszyscy wiedzieli, że dom Mabuniego to mekka dla praktyków Karate-dō”.

---

---

W podobnym czasie, w mieście Naha powstało stowarzyszenie, które z kolei gromadziło mistrzów szkół Naha-te i Tomari-te, na podobnych zasadach co Karate Kenkyū-kai Mabuniego w Shuri. Jako, że wszyscy mistrzowie na Okinawie dobrze się znali, bardzo szybko doszło do fuzji i tak powstało stowarzyszenie Ryukyu Tode-jutsu Kenkyū-kai (nazywane też Okinawa Karate Kenkyū Kurabu – w obu wypadkach oznaczało to Stowarzyszenie Okinawskiego/Riukiańskiego Karate), do którego należeli praktycy różnych szkół Karate (Shuri-te, Naha-te, Tomari-te) oraz innych sztuk walki (np. odmian Kung-fu). Głównymi nauczycielami byli Chōjun Miyagi i Kenwa Mabuni, lecz treningi prowadzili na zmianę różni nauczyciele różnych stylów walki, aby dzielić się swą wiedzą.

---

Pokaz Karate dla Jigorō Kanō.

Ważnym wydarzeniem była wizyta Jigorō Kanō, twórcy Jūdō, znanego w całej Japonii ogromnego autorytetu w dziedzinie sztuk walki, który w 1927 roku odwiedził Okinawę z okazji otwarcia dōjō okinawskiego stowarzyszenia czarnych pasów Jūdō (Okinawa-ken Jūdō Yūdanshakai). Przy tej okazji Kenwa Mabuni i Chōjun Miyagi zaprezentowali przed Jigorō Kanō różne formy Karate.

Mistrz Kanō był zachwycony pokazem. Powiedział, że “takie umiejętności z miejsca zasługują na 4. dan (stopień mistrzowski) w Jūdō”. Stwierdził też, że Karate to “uniwersalna sztuka walki, zarówno do ataku, jak i obrony” i dodał, że to “tak idealna sztuka powinna być rozpowszechniona w całej Japonii”. Słowa mistrza były dla Mabuniego olbrzymią inspiracją i zachętą do dalszej popularyzacji Karate na terenie całej Japonii.

---

Przeprowadzka do Japonii.

W celu popularyzacji Karate Mabuni odwiedzał Japonię wielokrotnie, już od roku 1917. W tamtym czasie mistrzowie z Okinawy coraz częściej przybywali do Japonii. W 1928 Mabuni zamieszkał w Tokio. Przez 10 miesięcy pozostawał u mistrza Yasuhiro Konishi, który aktywnie wspierał przybywających z Okinawy nauczycieli „nowej sztuki walki” Tode/Karate i pomagał w jej popularyzacji. Kiedy przyjął pod swój dach Mabuniego, panowie szybko się zaprzyjaźnili, często razem trenowali.

Panowie ułożyli nawet razem kata o nazwie Aoyagi (Zielona Wierzba). Ciekawostka, forma ta powstała na potrzeby kursy samoobrony dla kobiet i zawiera wiele charakterystycznych technik. Przy opracowywaniu Aoyagi pomagał również Ueshiba Morihei – twórca Aikidō.

W roku 1929 natomiast Mabuni przeprowadził się do Osaki. Tam uczył Karate na uniwersytetach i akademiach policyjnych, m.in. w nowo utworzonym klubie Karate na Uniwersytecie Kansai (Kansai Daigaku Karatebu).

---

---

Ekspert ds. kata.

Kenwa Mabuni był podziwiany za swoją ogromną wiedzę na temat kata, którą określano jako “encyklopedyczną”. Poznawał rozmaite formy przez całe swoje życie. Już za młodu, na Okinawie, jako uczeń mistrza Itosu oraz Higashionny, jego poświęcenie poznawaniu form było wyjątkowe. Gichin Funakoshi (twórca Karate Shotokan) powiedział dosadnie: “jeśli chcesz się uczyć kata, zapytaj Kenwę Mabuniego”. Z resztą Funakoshi sam szlifował formy pod okiem Mabuniego (jeszcze za życia Ankō Itosu) oraz przysyłał do niego swych czołowych uczniów (w tym syna Gigō) na ich naukę i doskonalenie.

Mimo, iż sam ostatecznie znał ponad 90 form, Mabuni wyraźnie zaznaczał, że w treningu kata ważniejsza jest jakość, a nie ilość: “zakres, nieważne jak szeroki, bez głębi niewiele znaczy”. Ponadto, Mabuni uważał, że kata musi być praktykowane jednocześnie z kumite, szczególnie z bunkai i oyo (analizą oraz praktycznym zastosowaniem w realnej walce). Zalecał przeznaczanie 50% czasu treningowego na kata, a pozostały czas na trening kumite oraz inne, dodatkowe ćwiczenia (kihon, makiwara, hojo undō, etc.).

---

Uliczny wojownik.

No właśnie, druga strona pięknych, poetyckich form to ich realne, brutalnie skuteczne zastosowanie w walce wręcz. Mabuni poznawał wszystkie aspekty Karate i to nie tylko na treningach w dōjō, czy konferencjach, ale również... w ciemnych alejkach, na zapleczach sklepów i barów, gdzie entuzjaści walki wyzywali się na pojedynki, nazywane „kakedameshi” czyli „wymiana technik”.

Głównym celem takich spotkań była nauka i porównywanie technik, nie zaś wyładowywanie agresji. Z powodu swojej renomy jako „eksperta ds. kata”, Mabuni często był wyzywany na takie pojedynki – z reguły podejmował rękawice, a następnie wygrywał walkę. Jego technika w starciu była podziwiana przez wielu. Słynny mistrz Chōki Motobu wręcz nazywał Mabuniego "technikiem". Według Mabuniego nie można poznawać form, bez dodatkowego treningu kumite. Dlatego eksperymentował on z różnymi formami treningu walki, m.in. wdrażał sparringi w ochraniaczach bōgu.

---

---

Kobudō.

Oprócz Karate mistrz Mabuni rozpowszechniał również sztukę walki tradycyjną bronią Kobudō, którą uważał za nieodłączną część sztuki Karate-dō. Kobudō poznał jeszcze na Okinawie, u wspomnianego już mistrza Seishō Aragaki. Mabuniego uczył również słynny mistrz Chinen Sanda (ok. 1846-1928), wraz ze swoim najbardziej prominentnym uczniem imieniem Moden Yabiku (1882-1945). Inni nauczyciele Kobudō, którzy wywarli wpływ na Mabuniego to Tawada Shimbuku (1851-1920) oraz Sueyoshi Jino (1846-1920).

Po przeprowadzce do Japonii, równolegle do Karate Mabuni nauczał Kobudō, a jego najsłynniejszym uczniem w tejże sztuce był Shinken Taira (1897-1970), który później został największym autorytetem w dziedzinie tradycyjnej broni, a w 1955 roku, założył organizację Ryūkyū Kobudo Hozon Shinkokai, dziś będącą najstarszą organizacją Kobudō na świecie.

---

Dobre maniery.

Kenwa Mabuni cały czas nawiązywał znajomości. Jego dobre maniery i pozytywne nastawienie sprawiły, że był lubiany praktycznie przez wszystkich. Zawsze szukał wspólnego języka i pola do współpracy, nigdy do rywalizacji. Nie tylko ogromna wiedza i umiejętności w sztukach walki, ale też kultura osobista i otwarty umysł otworzyły Mabuniemu wiele drzwi i możliwości.

Hironori Ōtsuka (twórca stylu Karate Wadō-ryū) powiedział o Mabunim: "mógłby on zostać bogaczem kilka razy, gdyby tylko chciał spieniężyć własną popularność. Był lubiany przez wszystkich, być może niektórzy mu zazdrościli, lecz nikt go nie nienawidził".

Słynne motto Mabuniego brzmiało: "Kunshi no Ken”. „Kunshi” oznacza po japońsku „dżentelmen”, „człowiek z zasadami” lub „mędrzec”. Z kolei słowo „Ken” oznacza „pięść” lub „miecz”. Najczęściej tłumaczy się to razem jako „pięść dżentelmena” lub „pięść mędrca”. Według Mabuniego osoba trenująca Karate nigdy nie powinna używać swych umiejętności, by krzywdzić innych ludzi lub się głupio popisywać. Dyscyplina wynikająca z treningu sztuki walki powinna przekładać się na dobre maniery, szacunek wobec innych oraz przestrzeganie obowiązujących zasad.

---

Mimo, że Mabuni wiele czasu spędzał na nauczaniu innych, nigdy nie zaniedbał własnego treningu. Cały czas spotykał się z innymi mistrzami sztuk walki by sie uczyć i rozwijać - regularnie trenował ze wspomnianymi już wcześniej Yasuhiro Konishim i Hironori Ōtsuką, a także... twórcą Aikidō - słynnym Morihei Ueshibą oraz mistrzem Ninjutsu imieniem Seikō Fujita. Dzięki tym treningom, Mabuni poznawał rozmaite japońskie systemy walki, gromadził wiedzę, która z kolei miała wpływ na ukształtowanie jego własnego stylu, ale o tym później.

---

Książki o Karate.

Nigdy wcześniej nie pisano książek o Karate, ani tym bardziej podręczników. W historii Karate mało co było dokumentowane, a same nauki były z reguły tajne i przekazywane ustnie. Z tego powodu wiele informacji przepadło, wiele kata zostało zapomnianych.

Kenwa Mabuni wiedział, że opracowanie materiałów szkoleniowych jest kluczowe dla zachowania wiedzy od zapomnienia i dla ułatwienia nauczania Karate w powiększającym się gronie adeptów. Napisał cztery książki: “Karate-jutsu” (“Technika Karate”, 1933 r.), “Kobō Jizai Goshinjutsu Karate Kenpō” (“Metoda Pięści Karate jako sztuka samoobrony”, 1934 r.), “Seipai no Kenkyū” (“Studium formy Seipai”, 1934 r.). Oprócz tego, wspólnie z mistrzem Genwa Nakasone napisał książkę “Karate-Dō Nyūmon” (“Wprowadzenie do Karate-Dō”, 1935 r.).

Mabuni napisał też wiele artykułów do gazet oraz rozdziałów do zbiorowych prac, m.in. do „Karate-Dō Kenkyū” (1934 r.) oraz „Karate-Dō Taikan” (1938 r.). Najważniejsze teksty napisanego przez Mabuniego to “Kata wa Tadashiku Renshū Seyo” (“Jak poprawnie trenować kata”) oraz “Kumite no Kenkyū” (“Studium/badanie kumite”). Niektóre artykuły można znaleźć bez większego problemu w internecie, nawet po angielsku. Naprawdę warto.

---

Oficjalne powstanie Shitō-ryū.

W 1934 roku Kenwa Mabuni otworzył w Osace dōjō, które nazwał “Yōshūkan” co można przetłumaczyć jako “Szkoła Doskonalenia” albo “Szkoła Ciągłego Rozwoju”. Na przestrzeni lat wyszkolił wielu budōka, a wśród nich wiele przyszłych autorytetów, uznanych ekspertów, założycieli znanych organizacji sztuk walki.

W latach 30. na terenie Japonii zaczęło działać wiele dōjō, w których nauczano różnych odmian Karate. Rządowa organizacja do spraw sztuk walki (Dai Nippon Butoku Kai, w skrócie: DNBK) chciała formalnie uporządkować sytuację i żeby szkoły te odróżniały się od siebie, poproszono, żeby nauczyciele nazwali swoje style Karate. Do tej pory mistrzowie nie rozważali dzielenia Karate na poszczególne style i nie zależało im, by ich szkoły wyraźnie się różniły. Sztukę walki Tode (nazywaną już wówczas Karate) traktowano jako całość, a mistrzowie często podkreślali, że “Karate jest jedno”. Rządowe warunki były jednak twardo postawione.

Kenwa Mabuni pierwotnie chciał nazwać swój styl Hankō-ryū, czyli “styl pół-twardy”. Co ciekawe, dokładnie tak samo miał nazwać swój styl przyjaciel Mabuniego - Chōjun Miyagi, który ostatecznie zdecydował się na nazwę Gōjū-ryū (podobno, po rozmowach z Mabunim właśnie).

Mabuni z kolei postanowił uhonorować swoich pierwszych i najważniejszych nauczycieli, Ankō Itosu i Kanryō Higashionna, których połączone nauki ukształtowały go, jako karateka. Pierwszy znak kanji w nazwisku Itosu (ito) można również odczytać jako “shi”, a pierwszy znak nazwiska Higashionna (higa) można też odczytać jako “tō”. “Ryū” oznacza “styl” lub “szkoła”. Razem otrzymujemy zapis “shi-tō-ryū” i to pod nazwą Shitō-ryū właśnie styl Mabuniego został zarejestrowany w DNBK, w marcu 1939.

W programie swego stylu Mabuni zawarł techniki i kata wywodzące się zarówno ze stylu Shuri-te (przekazane przez mistrza Itosu), jak i formy Naha-te (od mistrza Higashionna). Shuri-te charakteryzuje się szybkimi, twardymi i potężnymi technikami o dalekim zasięgu, które znajdziejmy np. w formach Bassai-dai/sho, Naifanchin, Kosokun-dai/sho. Naha-te z kolei skupia się ruchach miękko-twardych, stosowanych w bliższym zwarciu, jak np. w kata Kururunfa, czy Suparinpei. Syllabus Shitō-ryū zawiera też oczywiście formy Tomari-te oraz Białego Żurawia, a także kata ułożone przez samego Mabuniego (Jūroku, Aoyagi, Shimpa).

---

Dziedzictwo mistrza Mabuni.

Dalszy rozwój organizacyjny sztuk walki w Japonii został brutalnie przerwany przez wybuch II wojny światowej, podczas której zginęło około 3 milionów Japończyków, w tym wielu praktyków i mistrzów Karate. Po jej zakończeniu natomiast w całym kraju panował głęboki kryzys i nędza, która dotknęła również Mabuniego i jego rodzinę. Szkoły sztuk walki zaczęły się ponownie otwierać dopiero kilka lat po wojnie i wtedy Kenwa Mabuni wraz z synem Keneiem zaczęli pracować nad odbudową organizacji Shitō-ryū.

Kenwa Mabuni umarł przedwcześnie, 23 maja 1952 roku, pozostawiając dwóch synów: wspomnianemu już Keneiowi (mającemu wówczas 34 lata) oraz młodszego Kenzo (mającemu 25 lat).

Kenei Mabuni, jako najstarszy syn, został uznany za oficjalnego spadkobiercę stylu i przez następne lata rozwijał organizację na zachodzie Japonii. W roku 1964 zjednoczył się z organizacją mistrza Manzo Iwata, który też był jednym z topowych uczniów Kenwy Mabuniego, a po jego śmierci operował na wschodzie kraju. Ich wspólna organizacja przekształcała się i ewoluowała przez kolejne lata i dekady, ostatecznie stając się światową federacją World Karate-do Federation Shito-kai. Dzisiaj jest to największa organizacja Shitō-ryū na świecie, a aktualnym sōke jest syn Keneia, wnuk Kenwy - Kenyu Mabuni.

---

---

Młodszy syn, Kenzo, dwa lata po śmierci ojca również ogłosił się spadkobiercą stylu i rozpoczął niezależną działalność pod szyldem Nihon Karate-Dō Kai (dzisiaj: Shito-Ryu International Karate Do Kai, na stosunkowo małą skalę, nigdy nie szukając rozgłosu. Jego organizacja stała się bardziej znana dopiero po 1993 roku, kiedy Kenzo zaczął odwiedzać inne kraje, w celu nauczania swojej wersji stylu, którą określał jako “Seito Shito-ryu”, czyli “czystą”, wierną tradycyjnemu przekazowi. Kenzo Mabuni umarł w 2005 roku, a jego następczynią została jego córka - Miwako (Tsukasa) Mabuni, która sama nie uczy, a nawet nie trenuje aktywnie Karate, jedynie pełni funkcję sōke w swojej organizacji.

---

Kenwa Mabuni miał wielu wybitnych uczniów, którzy później zakładali własne organizacje, m.in. Ryūshō Sakagami (Itosu-kai), Chōjirō Tani (Shūkōkai), Shōgō Kuniba (Motobu-ha Seishinkai), czy Eiji Ogasahara (Kenshukai). Z kolei ich najlepsi uczniowie też później zakładali organizacje. Podsumowując, od II wojny światowej Shitō-ryū dynamicznie się rozwijało i dzisiaj jest jednym z czterech największych stylów Karate na świecie. Na przestrzeni tych lat działało wielu wybitnych nauczycieli i powstało wiele organizacji.

Reprezentanci stylu Shitō-ryū od lat dominują na największych zawodach sportowych, szczególnie w kategorii kata... Największe nazwiska na tej długiej liście to m.in. Yukimitsu Hasegawa, legendarna Rika Usami, czy srebrna medalistka na olimpiadzie w Tokio Kiyou Shimizu - nota bene, podopieczna Kenyu Mabuniego.

---

Ostatni wiersz.

Kenwa Mabuni był również filozofem i poetą. Swój pogląd na praktykę Karate zawarł w wierszu, napisanym w tradycyjnej, japońskiej formie tanka. Ze względu na abstrakcyjną charakterystykę, wiersze te można tłumaczyć na wiele sposobów. Oto jeden z możliwych przekładów, na akuratne zakończenie artykułu:

---

Ze szczerym sercem

Oddając się tylko temu i niczemu więcej

Jest dla mnie szczęściem wiosłowanie

Ku wyspie Karate-dō.

---

---

 

Autor: Maciej Kozak © Opublikowano: 20.04.2022 (aktualizacja 01.10.2026)

---

Forma Wanshū (Wansu) jest jedną z najstarszych i występuje prawie we wszystkich stylach Karate. Wywodzi się prawdopodobnie z szaolińskiego quan fa, z elementami stylu Białego Żurawia. Jest to forma treściwa i wymagająca wprawy.

---

Historia

ginie w mrokach przeszłości, oczywiście. Poznawanie historii kata, a przez to Karate w ogóle, to trudne zadanie. Pierwsze zapiski, fotografie pojawiają się dopiero na początku XX wieku. Wcześniej, przez 500 lat ewolucji Karate, mało co dokumentowano, a wszystko opierało się na przekazie ustnym. Jeżeli dany mistrz sztuki walki nie miał ucznia i nie przekazał swojej wiedzy, była ona stracona na zawsze. Dzisiaj historycy mozolnie wygrzebują skrawki historii, lecz jest to mrówcza praca. A im starsza forma, tym trudniejsze zadanie.

Forma Wanshū jest bardzo stara. Ze strzępów dokumentów wiemy, że w 1683 roku na Okinawę (wtedy jeszcze będącą Królestwem Riukiu) przybył pewien chiński dyplomata imieniem Wanshū (chin. Wang-ji lub Wan-ji) i zamieszkał w Tomari. Był on oczywiście praktykiem sztuk walki, konkretnie szaolińskiego stylu Białego Żurawia, a swoją wiedzą w tej dziedzinie dzielił się z lokalnymi entuzjastami tematu. Nauki mistrza Wanga na terenie Tomari z pewnością miały wpływ na rozwinięcie się późniejszego pra-stylu Karate – Tomari-te. Wspominamy o tym w drugim artykule z cyklu Historia Karate.

---

Wracając do kata,

nie jest pewne, czy to sam mistrz Wanshū ułożył omawianą formę, czy zrobili to jego uczniowie, na podstawie jego nauk (tak jak to było m.in. w przypadku Kōsōkun). Wiemy na pewno, że na przestrzeni ponad 200 lat po śmierci pana Wang-ji jego uczniowie (i ich uczniowie) interpretowali jego nauki na kilka sposobów, ale o tym później.

---

Nazwa formy

jest różnie tłumaczona, szczególnie na Wikipedii. W stylu Karate Shōtōkan Funakoshi Gichin zmienił nazwę formy na Enpi (lub Empi), co oznacza „lecąca jaskółka” lub „lot jaskółki”. Oryginalnie „Wang-shū” oznacza po prostu „Forma Wanga”, od imienia mistrza, które z kolei można dalej tłumaczyć (z mandaryńskiego) na poetycko brzmiące: „doskonałe nadgarstki”.

Faktycznie, w formie tej mamy m.in. charakterystyczne techniki kake-te (angażujące nadgarstki w celu przechwytywania ciosów), a także uwalnianie się z chwytu za nadgarstek i inne, „około-nadgarstkowe” techniki. Jednakże trzeba być bardzo ostrożnym przy tłumaczeniu dalekowschodnich języków, słów i imion, które potrafią oznaczać przeróżne rzeczy, zależnie od dialektu czy konkretnej metody zapisu.

---

Bazowo, istnieją dwie wersje tej formy.

Tomari-no Wanshū to forma pochodząca z przekazu mistrza Matsumory Kōsaku, który z kolei poznał ją u swojego nauczyciela imieniem Teruya Kishin, który żył na Okinawie w pierwszej połowie XIX wieku.

Itosu-no Wanshū, jak się łatwo domyślić, to wersja mistrza Itosu Ankō, który pierwotną formę poznał u swojego nauczyciela imieniem Gusukuma w Tomari, rzecz jasna.

Wersja mistrza Itosu wyraźnie różni się od wersji Tomari. Jest o wiele krótsza – może dlatego, że mistrz Itosu, na potrzeby swojego programu nauczania, chciał wyciągnąć esencję ze starej formy i przetłumaczyć ją na współczesny (ówcześnie) język nauczania form Karate w szkołach. Wiele technik zostało ukrytych – do późniejszego odkrycia przez zaawansowanych karateka, na drodze pogłębionego treningu. Więcej o tym piszemy w artykule poświęconym mistrzowi Itosu.

---

Technika walki.

W obu wersjach widać wyraźne podobieństwa, te same techniki, nawet jeśli ich kolejność jest poprzestawiana. W formach Wanshū spotykamy szeroki zakres technik, od wspomnianych „doskonałych nadgarstków” (bloki, przechwycenia, dźwignie), poprzez walkę w zwarciu (w bliskim dystansie), aż po efektowne wyskoki i rzuty – szczególnie w wersji Tomari.

Zarówno krótsza wersja Itosu, jak i dłuższa Tomari są uznawane za kata zaawansowane, wymagające wprawy i znajomości bardziej skomplikowanych ruchów oraz koncepcji walki. Również bunkai i ōyō (analiza i zastosowanie w walce) to ciężki trening, w którym osoba początkująca mogłaby się pogubić. Niezależnie od stopnia jednak, trzeba trenować.

---

 

Autor: Andrzej Kozak & Maciej Kozak © Opublikowano: 10.04.2022 (aktualizacja: 30.09.2026)

---

Po japońsku: Naihanchi, po okinawsku/riukiuańsku: Naifanchin, a w stylu Shōtōkan: Tekki – to cykl kata wykonywanych w jednej pozycji „jazdy konnej”, czyli naihanchi/naifanchin-dachi lub kiba-dachi. Dawno temu, zanim powstał cykl kata Pinan, to od Naifanchin rozpoczynano trening Karate (nazywanego wówczas jeszcze Tōde). Nie oznacza to jednak, że jest ona łatwa.

---

Nazwa.

Nie jest to słowo japońskie ani okinawskie. Zapis znakami katakana nic nam nie wyjaśnia, a wiarygodnego zapisu w kanji – brak. Zapewne najstarszą nazwą jest Naifuanchin, natomiast późniejsze Naifanchin, Naifanchi, Naihanchi to fonetyczne uproszczenia. Nazwę najczęściej tłumaczy się jako „wewnętrzny konflikt” (ang. internal divided conflict) lub „pozycja wewnętrznego napięcia” (ang. inner tension stance), natomiast nazwę Tekki obowiązującą w stylu Shōtōkan tłumaczy się jako „żelazny jeździec” lub „jazda na żelaznym koniu”.

---

Można też próbować tłumaczyć uproszczone nazwy – mistrz Shiomitsu Masafumi (Wadō-ryū) ładnie wyjaśnia, że tłumaczenie: nai (wewnątrz), han (pół), chi (ki – energia) odsyła nas do myślenia zarówno o fizycznym, jak i mentalnym wymiarze treningu kata.

---

Historia.

Często twierdzi się, że oryginalna forma pochodzi od mistrza Matsumury Sōkona, który być może poznał ją (lub zainspirował się nią do jej stworzenia) podczas swojej podróży do Chin. Jednakże wielu badaczy wskazuje źródło u innego mistrza o podobnym nazwisku – Matsumory Kōsaku z Tomari, którego nauczyciel Uku Giko miał znać tę formę. Czyżby podobnie brzmiące nazwiska spowodowały nieporozumienie i dodatkowe zamieszanie w niejasnych kartach historii?

---

Kolejne pytanie: o jakim Naifuanchin właściwie mówimy? O starożytnej, oryginalnej, chińskiej formie, czy o trzyczęściowym cyklu: Naifanchin Shodan, Nidan, Sandan?

---

Motobu Chōki, jeden z największych budōka pierwszej połowy XX wieku oraz fan numer jeden kata Naifanchin, nauczył się jej od Matsumory Kōsaku, ale zgłębiał ją też z Matsumurą Sōkonem. Natomiast autorem cyklu trzech Naifanchin: Shodan, Nidan, Sandan jest nie kto inny jak Itosu Ankō. Czy podzielił on starą formę na trzy części, czy stworzył zupełnie nowe kata? Mamy pewien trop.

---

Młody Mabuni Kenwa (późniejszy twórca stylu Shitō-ryū) opowiadał, że pracujący u jego rodziców praktyk sztuk walki imieniem Matayoshi Morihiro nauczył go pewnej formy wykonywanej w pozycji naihanchi-dachi (kiba-dachi). Mabuni pokazał później tę formę mistrzowi Itosu i ku swojemu zaskoczeniu usłyszał, że to jest stara, oryginalna wersja, którą Itosu poznał u mistrza Matsumury Sōkona, a później zmienił ją, aby dostosować do swoich potrzeb – czyli zapewne do modernizacji Karate, o której piszemy w trzeciej części Historii Karate.

---

Technika.

W stylu Kung-fu Hsing I Chuan (Xing Yi Quan), który był popularny w epoce dynastii Qing (XVII–XX wiek), większość technik jest ćwiczona w pozycji identycznej z naifanchin-dachi (stopy ułożone równolegle, rozstawione na szerokość dwukrotnie większą niż rozstaw barków). Pozycję i niektóre techniki odnajdujemy także w Bagua (Baguazhang) i Wing Tsun. Bagua i Hsing-I to tzw. style wewnętrzne, w których ćwiczenie w pozycji przypominającej postawę jeźdźca jest kluczem do opanowania energii chi (ki)oraz osiągnięcia harmonii ciała i umysłu – nie wspominając o żelaznych mięśniach nóg...

---

 

---

Mistrz Motobu Chōki powiedział wprost: „jedynym kata, którego potrzebuje dobry budōka, jest Naifanchin” i dodał: „ułożenie stóp i bioder w Naifuanchin no Kata jest fundamentem Karate". Ōtsuka Hironori (twórca stylu Wadō-ryū) z kolei rozwinął myśl: „(forma) nie jest interesująca dla oka, ale jest niezwykle trudna w praktyce. Trudność Naihanchi rośnie wraz z większą ilością czasu spędzanego na ćwiczeniu, jednak jest w tym coś „głębokiego” (...) wolę to kata od każdego innego”.

---

Ciekawe spostrzeżenie mistrza Ōtsuki, że forma ta „nie jest interesująca dla oka”. Faktycznie, wielu nauczycieli zauważa, że uczniowie niechętnie uczą się tej formy. Jest krótka, pozornie łatwa, ale męcząca dla nóg, a bunkai jest trudne do zrozumienia, szczególnie dla początkujących karateka. No i nie jest w żaden sposób efektowna, więc nie warto z nią występować na zawodach. Hmm...

---

Wprawne oko dostrzeże, że formy te wymagają wprawy, siły, szybkości, stabilności oraz bezwzględnego wytrenowania nóg. Kiedyś trenowano te formy, m.in. po to właśnie, żeby wypracować siłę i szybkość w dolnych kończynach – a zatem śmiało można je traktować jak tradycyjny „leg workout”.

---

Charakterystyczna pozycja naifanchin/naihanchi/kiba-dachi nie występuje w żadnym innym kata, stąd przypuszczenie, że jej rola jest bardziej treningowa, ogólnorozwojowa, potrzebna do wyrobienia siły w nogach. Wyobraźmy sobie adeptów Karate na Okinawie 200 lat temu, którzy przez pierwsze trzy lata praktyki trenowali po kilka godzin dziennie, codziennie, wyłącznie w tej pozycji. Myślicie, że narzekali, że im się nóżki zmęczyły?

---

Zastosowanie w walce.

Formy te skrywają ogromne bogactwo technik walki. Motobu Chōki nazywał je „jissen”, czyli znajdujące zastosowanie w realnej walce. Mówił: „skręcenie (bioder) w lewo lub w prawo z pozycji naifanchin da ci postawę używaną w prawdziwej konfrontacji” i dalej: „ręka blokująca musi w jednej chwili stać się ręką atakującą (…) Prawdziwe bujutsu (sztuka walki) naciska do przodu, blokuje i kontruje w tym samym ruchu”.

---

Mistrz Motobu daje nam wyraźne wskazówki, jak „czytać” kata. Co więcej, w niektórych wypowiedziach Motobu nie mówi o Naifanchin jako o kata, ale wręcz jako o osobnej sztuce walki. Cały system w jednej formie? To możliwe? Oczywiście, że tak! W historii było wielu mistrzów, którzy uczyli tylko jednej formy, np. Kōsōkun czy Wanshū.

---

W kata mamy szereg dwuręcznych technik o bardzo szerokiej interpretacji: od uwolnień, bloków, przez uderzenia, aż po dźwignie i rzuty. I wiele, wiele innych ciekawostek, smaczków i miód na serce zaawansowanego karateka oraz... czarna dziura dla początkującego. Tak czy owak, kata Naifanchin powinni regularnie trenować wszyscy!

---

 

Autor: Andrzej Kozak © Opublikowano: 27.05.2021 (aktualizacja: 29.09.2026)

---

Przystępując do opisu kata Sanchin, jest się na straconej pozycji. Na pewno coś się pominie albo napisze coś kontrowersyjnego, z czym ktoś się nie zgodzi. Ale też Sanchin to forma wyjątkowa. O ile Suparinpei jest nazywane „królową kata” lub „koroną”, to Sanchin niektórzy nazywają „matką kata” lub „fundamentem”.

---

Zacznijmy od nazwy.

„Sanchin” tłumaczy się jako „Trzy starcia”. Ideogram san (trzy) jest oczywisty. Chin natomiast można zapisać na dwa sposoby: jako „wojna, walka” lub jako „stłumić, opanować”. Zazwyczaj używa się tego pierwszego zapisu. Czemu „trzy starcia”? Interpretacja jest taka, że chodzi o poszukiwanie harmonii w sferze shin-gi-tai (duch, technika, ciało) oraz sferze pozycja-mięśnie-oddech.

---

Triada, shin-gi-tai to istota Karate-dō. Ani sama psychika, ani same umiejętności, ani wytrenowane mięśnie nie prowadzą do mistrzostwa w sztuce walki. Konieczna jest ich harmonia, połączenie.

---

W drugiej triadzie (pozycja-mięśnie-oddech) ćwiczący stacza ze sobą trzy walki: opanowując stabilność pozycji, napięcie mięśni oraz technikę oddychania (związaną z gospodarowaniem energią). Wielu uważa, że właśnie to jest kluczem do praktyki kata, a zatem opanowania Karate. Forma Sanchin, mimo że krótka i pozornie łatwa do nauczenia, jest niezwykle trudna do udoskonalenia i trzeba jej poświęcić wiele lat.

---

Mistrz Shimabuku (Shimabukuro) Tatsuo, założyciel stylu Isshin-ryū, powiedział: „Sanchin jest fundamentem Karate. Bez Sanchin, Karate nie byłoby Karate. Sanchin przynosi zdrowie i siłę, a bez tego nie moglibyśmy ćwiczyć Karate”. Twórca Uechi-ryū, Uechi Kanbun, mawiał jeszcze dosadniej: „w Sanchin jest wszystko”. Do omówienia treningu Sanchin jeszcze wrócimy.

---

Teraz historia.

I kolejny problem. Niektórzy uważają Sanchin za jedną z najstarszych form sztuk walki, a jej genezy szukają w klasztorze Shaolin. Najpierw w VI wieku „ojciec zen” Bodhidharma miał opracować ćwiczenia oddechowe skorelowane z napinaniem mięśni. Później ponoć dodano ruchy będące technikami walki. Ale to są domysły oparte na mglistych przesłankach. Podobne ruchy zawierały także stare ćwiczenia Tai Chi Chuan (Taijiquan) i wielu innych stylów.

---

Kolejne wzmianki pochodzą z czasów dynastii Qing, a ściślej – z XVII wieku, kiedy to podobno istniał tzw. Drugi Shaolin, w prowincji Fujian. W okolicach Fuzhou (stolicy) ćwiczono formę San Chien (San Chan) w sztuce walki zwanej Pięść Pięciu Przodków (Wuzuquan). Kata o tej nazwie istnieje zresztą do dziś i jest praktykowane z wielką estymą, także w stylu tygrysa i żurawia. Oczywiście jedna nazwa nie oznacza takich samych ruchów. Niektórzy doliczają się kilkudziesięciu wersji tej formy... No właśnie. Czy to nadal jest ta sama forma?

---

Nas, karateka, najbardziej interesuje Sanchin na Okinawie. Wydaje się, że jako pierwszy przywiózł ją z Fuzhou w drugiej połowie XIX wieku Aragaki Seishō (1840–1918, a według P. McCarthy'ego 1840-1920). Być może znał ją też Matsumura Sōkon, który już w 1828 r. praktykował w Fuzhou i przywiózł kata Seisan, ale nie nauczał Sanchin jako osobnej formy. Zresztą ta pierwsza forma Sanchin na Okinawie zapewne niewiele ma wspólnego z obecnie ćwiczoną.

---

Drugi i najbardziej znany transfer Sanchin na Okinawę jest dziełem Higaonny Kanryō (1853–1915). Wprawdzie Higaonna, jako uczeń Aragakiego, znał już Sanchin, ale podczas swojego pobytu w Chinach (a był tam kilkakrotnie) poznał inną wersję i pogłębił wiedzę o tej formie. Jego nauczycielem był zapewne Xie Zhongxiang, znany jako Ryū Ryū Ko. Ale on nie uczył Sanchin (Saam Chien). Forma taka obecna jest jednak w kilku innych szkołach pokrewnych wobec stylu żurawia (np. Pięść Mnicha). Kiedy Higaonna wrócił na Okinawę i zaczął nauczać, kata Sanchin stała się podstawą jego stylu. Ponoć w Naha-te (Shōrei-ryū) przez pewien czas uczono tylko dwóch form – Sanchin i drugiej, dostosowanej do predyspozycji ucznia. Higaonna Kanryō ustalił przemieszczanie: trzy kroki do przodu, obrót, cztery kroki, obrót, krok w przód i krok w tył. Dłonie otwarte. Taką formę przejął najstarszy uczeń – Kyoda Juhatsu (późniejszy założyciel Tōon-ryū). Sukcesor Higaonny – Miyagi Chōjun – uczynił z niej bazową formę stylu Gōjū-ryū, ale zapewne dokonał istotnych zmian: przede wszystkim wprowadził pięści zamiast otwartych dłoni, zmienił liczbę kroków i położył nacisk na pracę mięśni.

---

Na tym nie koniec.

Do „źródła” w Fuzhou w 1897 r. powędrował kolejny Riukiuańczyk – Uechi Kanbun (1877–1948). 19-letni Kanbun chciał uniknąć poboru do japońskiej armii i zrealizować marzenie o uprawianiu sztuk walki. W Chinach przebywał kilkanaście lat. Początkowo trafił do słynnego kojo-dōjō, gdzie... wyśmiewano go za powolność ruchów i powolność w myśleniu. Dalszy trening odbywał zatem w szkole stylu tygrysa i żurawia, prawdopodobnie u mistrza Zheng Xianji.

---

Na marginesie.

Po powrocie na Okinawę Uechi Kanbun nie chciał nauczać sztuk walki – mimo licznych próśb. Przyczyną było to, że w czasie pobytu w Chinach w 1906 r. Uechi założył szkołę walki, a jeden z jego uczniów zabił sąsiada w bójce, ciosem poznanym w szkole. Dopiero wiele lat później, już mieszkając w Japonii, przyciśnięty przez biedę zgodził się otworzyć szkołę, którą nazwał Pangai-noon. Ideogramy tej nazwy można tłumaczyć jako „pół-twardo, pół-miękko”, lecz sam Uechi twierdził, że nazwa ma wyrażać szybkość wykonywanych form. Mabuni Kenwa (który przeprowadzał wywiad z Uechim do artykułu o historii Kenpō) zasugerował mu jednak zmianę nazwy i tak Uechi-ryū stał się jednym z okinawskich stylów Karate.

---

Sanchin jest absolutnie fundamentalną formą w Uechi-ryū. Uechi Kanbun nie uczył żadnej innej formy, zanim uczniowie nie opanowali tejże właśnie. Wydaje się, że wersja ta zachowała najwięcej ze swej pierwotnej surowości – przede wszystkim otwarte dłonie i cztery kierunki. Ale to drugie niekoniecznie świadczy o jakimś dawnym pierwowzorze. Niektórzy twierdzą, że najstarsze ćwiczenia, te wywodzące się z północnego Shaolin, wykonywane były w miejscu, bez jakiegokolwiek przemieszczania.

---

Dziś najbardziej znana jest wersja Sanchin opracowana przez twórcę stylu Gōjū-ryū – Miyagiego Chōjuna. Bardzo podobnie ćwiczy się też w Shitō-ryū, Tōon-ryū i w Kyokushin (oraz pochodnych). Trochę inna, ale w istocie podobna jest wersja Isshin-ryū. Z kolei najdłuższe Sanchin jest w Chitō-ryū – łączy w sobie elementy z wersji Gōjū-ryū i Uechi-ryū oraz dodaje techniki znane z kata Tenshō. Bardzo podobne ćwiczenie pojawia się w niektórych szkołach Shōrin-ryū, ale nie jest traktowane jako osobne kata.

---

Zaskakujący

wydaje się brak formy Sanchin w stylach Shōtōkan i Wadō-ryū, a także w Shōrin-ryū (spadkobiercy stylu Shuri-te). Wydaje się, że Funakoshi Gichin skupiał się na formach przekazanych mu przez mistrzów Azato i Itosu. Te kata przekazał Ōtsuce Hironoriemu. Wśród nich są formy pochodzące z Naha-te i spełniające funkcje, jakie ma Sanchin. Te formy to Hangetsu (Seisan) i Sōchin w Shōtōkan oraz Seishan (Seisan) w Wadō-ryū.

---

Czy Itosu Ankō znał Sanchin?

Raczej tak.

Sensowna wydaje się teoria, według której przyczyną „zniknięcia” Sanchin z Shuri-te jest wprowadzenie Karate do programu szkół na początku XX wieku. Władze szkolne miały wątpliwości, czy praktyka Sanchin jest bezpieczna dla zdrowia. Obawiano się, że osoby mające problemy z pracą serca i z ciśnieniem nie powinny wykonywać takiego ćwiczenia. Być może Itosu chciał uniknąć problemów i skreślił formę Sanchin z listy, co nie znaczy, że ją zapomniał.

---

Także współcześnie na ogół unika się Sanchin na wczesnym etapie praktyki. Ta forma podnosi tętno, uruchamia płuca i krążenie krwi. Taki trening jest dobry dla serca, tętnic, skóry, układu limfatycznego. Niektórzy też nazywają Sanchin „bodybuilding kata” (dosłownie „forma kulturystyczna”). Ale nieumiejętne ćwiczenie może być ryzykowne, szczególnie dla osób z wadą serca lub na zbyt niskim poziomie technicznym. Dobry instruktor powinien wiedzieć, czego uczyć jakich uczniów. Miyagi Chōjun uważał podobnie i dlatego nie uczył Sanchin osób początkujących.

---

Pozytywny efekt Sanchin odnosi się też do sfery psychicznej. Trening tej formy pobudza pamięć, reguluje oddech, uspokaja, uczy koncentracji, oczyszcza umysł. To są pierwotne funkcje kata.

---

A co z bunkai?

Niektórzy szukają bunkai (interpretacji) formy Sanchin w walce. To błąd. Tytułowe „trzy walki” odbywają się bowiem wewnątrz naszego ciała i umysłu. Celem Sanchin nie jest nauka technik obrony, lecz pobudzenie naszego tanden, środka ciała, miejsca gromadzenia się energii ki, oraz inne efekty opisane wcześniej. Jeśli się zastanowimy, dojdziemy do wniosku, że układają się one w uniwersalną receptę na osiągnięcie prawdziwego celu sztuki walki.

---

Trenujemy.

Po pierwsze – nogi. Siła ciosu (lub bloku) opiera się na wsparciu pozycji nóg. Po drugie – prawidłowa praca całego ciała zapewnia stabilność, równowagę. Po trzecie – mięśnie odpowiedzialne za szybkość i skuteczność techniki. Po czwarte – praca przepony i oddychanie pozwalające na uruchomienie naszej wewnętrznej energii oraz wykorzystanie pełnego potencjału naszej kondycji. Po piąte – opanowanie umysłu, kontrola emocji. Czegóż chcieć więcej?

---

Kata Sanchin ćwiczy się w charakterystycznej dla Naha-te pozycji sanchin-dachi. To wysoka pozycja zapewniająca wszechstronną stabilność. Najpierw uczymy się pozycji nóg, kontrolujemy opuszczone barki, potem napinamy mięśnie (brzuch, ręce, nogi, pośladki). Ćwiczymy zanshin – czujność, uważność. Oddychanie zwane ibuki pomaga w osiągnięciu harmonii ciała i umysłu, uczy gospodarowania tlenem i energią. Aby pokazać ruch przepony i mięśni brzucha, formę Sanchin często wykonuje się bez górnej części gi (stroju). Przemieszczanie następuje krokiem suri-ashi – stopa przesuwa się łukiem, niemal jedynie gładząc podłoże.

---

„Oklep”.

Często mylnie utożsamiany z wyrabianiem twardości, odporności na ciosy. Wyjaśniam. Niektóre style stosują ćwiczenie shime, co w wolnym tłumaczeniu znaczy „dokręcanie śruby”. Podczas gdy uczeń wykonuje ćwiczenie, instruktor w kontrolowany sposób uderza go w wybrane mięśnie, lekko popycha i pociąga w różne strony. Nie chodzi o żaden „test twardości” – to nieporozumienie. Chodzi o sprawdzenie napięcia mięśni, siły, oddychania i stabilności. Dobry nauczyciel nie zrobi uczniowi krzywdy, nawet podczas tak wymagającego ćwiczenia. A odporności na ciosy nie da się wyćwiczyć poprzez ich częste przyjmowanie. Mówi się, że nie ma przeciwników odpornych na ciosy, a są jedynie źle trafieni.

---

Podsumowując.

Sanchin to krótkie kata, a ruchy można zapamiętać na jednym treningu. W praktyce jednak mamy tu mnóstwo elementów, których nie dostrzega się na początku. Zrozumienie ich, opanowanie, a następnie zsynchronizowanie zajmuje lata i to jest najbardziej fascynujący aspekt treningu tej formy. Opanowanie ruchów to dopiero początek drogi, którą budōka musi przejść sam. Poznając Karate i siebie samego.

---

Autor: Andrzej Kozak & Maciej Kozak © Opublikowano: 21.01.2021 (aktualizacja: 27.09.2026)

---

Pięć form Pinan (w wymowie japońskiej: Heian) zwykle otwiera naukę Karate. Nazwa oznacza „stan pokoju” lub „bycie spokojnym i bezpiecznym” i sugeruje, iż po poznaniu tych pięciu form karateka osiąga spokój wewnętrzny i pozbywa się pierwszych niepewności. Coś w tym jest, lecz to zaledwie wierzchołek góry lodowej.

---

Kto, co i jak?

Kata Pinan ułożył Itosu Ankō, na samym początku XX wieku, w latach 1904–1907 (wg innych źródeł: 1901–1904 albo 1904–1905), na potrzeby nauczania Karate (jeszcze pod nazwą Tōde) w okinawskich szkołach jako lekcji wychowania fizycznego. Mistrz Itosu położył gigantyczne zasługi dla popularyzacji tej sztuki, zarówno na wyspie Okinawa, jak i w samej Japonii. Jego dążenia w tym zakresie stanowią istotne tło dla naszej historii o powstaniu pięciu kata Pinan – a o mistrzu Itosu i jego genialnej pracy napisaliśmyw osobnym artykule.

---

Wracając do nazwy.

Pinan to dwa ideogramy: „pi” oraz „nan”. Nazwa jest okinawska, ale spójrzmy okiem Chińczyka. Przecież w tamtych czasach Karate nazywano Tōde, czyli „Chińska Ręka”. Otóż zapisane dokładnie tymi znakami „Pingan” to popularne powiedzenie „bądź bezpieczny” – „chroń się przed niebezpieczeństwem” (np. gdy ktoś rusza w podróż). A więc nie ma tu pokoju ani spokoju – tak chętnie łączonych z filozofią buddyzmu zen. Po prostu, mistrz Itosu życzy nam „bon voyage” na Drodze Karate.

Natomiast Japończyk te same znaki kanji odczyta jako "Heian" – pierwszy ideogram „pi” jako „hei” – uproszczenie ideogramu „heiwa”. Drugi ideogram – uproszczenie „antei” – to „spokój”, „stabilność”. Funakoshi Gichin, twórca Karate Shōtōkan, odszedł od starej nazwy Pinan, na rzecz Heian właśnie. Może zrobił to, aby Japończycy mogli łatwiej używać tych nazw? Albo, żeby zdystansować się od chińskiego pochodzenia Karate? A może powodem były zmiany techniczne wprowadzane w Shōtōkanie w latach 30. (m.in. zastąpienie pozycji neko-ashi pozycją kokutsu oraz kopnięcia mae-geri kopnięciem yoko-geri), przypisywane przede wszystkim jego synowi, Funakoshiemu Gigo. W efekcie kata Heian w stylu Shōtōkan to już nie  te same formy, których Funakoshi nauczył się od Itosu Ankō i Mabuniego Kenwy.

---

Heian Shodan czy Pinan Nidan?

Itosu chciał stworzyć krótkie formy zawierające podstawowe bloki, uderzenia i uszeregować je według rosnącej trudności. To ostatnie akurat się nie udało – pierwsza forma Pinan Shodan („pierwszego stopnia”) okazała się za trudna. Może to kwestia dwuręcznych technik, może kopnięcia, może shuto-uke... Tak czy owak, okazało się, że łatwiejsza jest kolejna forma, Pinan Nidan („drugiego stopnia”). W stylu Shōtōkan później zamieniono nazwami te dwie formy i tam mamy jako pierwsze Heian Shodan (czyli Pinan Nidan), a potem Heian Nidan (czyli Pinan Shodan). W stylu Shitō-ryū z kolei, najwieksza światowa organizacja Shito-kai również używa nazwy "Heian", jednakże nie zamienia kolejności i Heian Shodan to faktycznie Pinan Shodan, a Heian Nidan to też Pinan Nidan. Proste!

---

Konstrukcja.

Wszystkie kata Pinan zbudowane są na enbusen (układzie przemieszczania się) przypominającym słynną formę Kōsōkun (inaczej: Kūsankū lub Kūshankū), stąd przypuszczenie, że Itosu stworzył Pinan 1–5, upraszczając kata Kōsōkun i dodając kilka elementów.

Jest też inna teoria. Łączy się ona z opowieścią o zaginionym kata Channan, jako pierwowzorze Pinan. Itosu Ankō miał poznać długą formę od pewnego Chińczyka imieniem Chiang-Nan. Channan to fonetyczne uproszczenie tegoż chińskiego imienia. Niektórzy instruktorzy próbują nawet „sklejać” ze sobą pięć form Pinan, a efekt swej pracy nazywają Pinan-dai (Pinan „duży”).

---

Trening.

Poznając te formy na początku naszej Drogi Karate wyrabiamy odpowiednie nawyki do treningu kata w ogóle. Najważniejsze – każdy ruch w kata powinien być wykonywany starannie, ze stuprocentowym skupieniem oraz odpowiednią siłą i szybkością. Mimo iż kata Pinan trwa tylko około minuty, po jego wykonaniu powinniście być zmęczeni, albo robicie coś źle.

Formy Pinan/Heian powinno się trenować stale, niezależnie od posiadanego stopnia. Dzięki temu szlifujemy podstawowy wachlarz technik, pozycji i zwrotów, zawarty w tychże pięciu układach. Dodatkowo – techniki te wracają do nas cały czas w wielu innych kata – cały czas „wyskakuje” coś, co było w Pinan właśnie.

Niestety, nieraz można spotkać zaawansowanych karateka, a nawet sportowych czempionów w kata, którzy nie pamiętają kata Pinan lub (o zgrozo) w ogóle ich nigdy nie ćwiczyli. Również młodzi karateka chętnie zapominają o cyklu Pinan i wyrywają się do „fajniejszych” form. To duży błąd. Trening Karate to nie przechodzenie z klasy do klasy, jak w szkole. To raczej ciągłe gromadzenie wiedzy i umiejętności oraz ciągłe wracanie do podstaw, szlifowanie ich, aby móc na nich budować dalej i więcej.

---

Pinan/Heian to piękne formy, ale też sprytnie skonstruowane. Działają jak papier lakmusowy – pokazują, czy trenujesz poważnie, czy nie. Mistrzostwo w Karate to nie jednorazowy wyczyn czy popis – mistrzostwo to wiedza i umiejętności zbudowane na trwałym fundamencie. Nie pytaj, jak kto wysoko fruwa na zawodach. Pytaj, czy zna podstawy.

---