Autor: Andrzej Kozak & Maciej Kozak © Opublikowano: 06.06.2021 (aktualizacja: 29.09.2026)

Kobudō to sztuka walki bronią, którą stanowiły przedmioty codziennego użytku. Innymi słowy – sztuka walki bronią, która de facto nie była bronią. Ukształtowana na Okinawie, podobnie jak Karate, dzięki wpływom chińskich sztuk walki.

Czasami mylone jest z Kobujutsu (tradycyjnymi sztukami walki bronią japońskich samurajów) lub z bronią shinobi (potocznie nazywanych ninja), Kobudō jest ściśle związane z historią Karate, a więc z rdzenną riukiuańską sztuką walki Te, a później z Tōde (pierwotną formą dzisiejszego Karate). Dziś w wielu szkołach Karate równolegle praktykuje się Kobudō, a w stylu Shitō-ryū Kobudō stanowi wręcz nieodłączny element treningu zaawansowanego.

Zaczynamy od historii.
I obalamy mit.

Mistrz Nagamine Shōshin w książce „Istota okinawskiego Karate-dō” pisze o odwiecznej niechęci Okinawańczyków do posiadania jakiejkolwiek broni, ale ta „niechęć” po części wymuszona była też zakazami. Władcy Królestwa Riukiu (czyli Okinawy, zanim została zaanektowana przez Japonię w 1879 roku) kilkakrotnie wprowadzali zakaz posiadania broni, a od 1609 roku restrykcje wprowadzili również japońscy najeźdźcy – samurajowie z klanu Shimazu, z prowincji Satsuma.

Zdefiniujmy jednak „broń”.

Miecz, kusza, włócznia, rusznica. To jest broń, czyli coś, co zostało stworzone do walki. A co jeśli ktoś miał zwykły kij, wiosło, podkowę lub sierp? A co jeśli można by wziąć taki zwykły przedmiot i zastosować go w samoobronie? A zatem Kobudō to broń, która pierwotnie bronią nie była. To przedmioty, które można było spotkać w domu rolnika lub rybaka. Tak też powstało przeświadczenie, że Kobudō to sztuka walki wieśniaków i obrona przed samurajami, bandytami i innymi zagrożeniami. Badania historyczne nie potwierdzają jednak tej teorii.

Pamiętajmy.

Feudalizm w Azji był bezwzględny dla niskich warstw. Jakikolwiek opór spotkałby się z okrutnymi represjami. Za przewinę jednego chłopa mogło dojść do masakry całej rodziny. Co innego uprzywilejowane warstwy. Przed okupacją japońską szlachtę stanowiła rodzina królewska (Shō) oraz urzędnicy i posiadacze lenna (samurajowie). Ci ostatni od czasów Meiji (od 1869 r.) byli przez Japończyków zwani shizoku (rodziny samurajów, tak jakby samurajowie drugiej kategorii), ale powszechnym określeniem było „keimochi” (dosłownie „posiadacze genealogii”). To właśnie oni, w ramach wykształcenia mieli dostęp do nauki sztuk walki, jak Te oraz Kobudō.

Trzeba też wspomnieć o wpływach chińskich. Okinawska sztuka Te splotła się ze stylami Kung-fu – ogólnie nazywanymi Kenpō (lub Quanfa). Chińscy eksperci Kenpō znali sztukę walki długim kijem. Ta równoległość jest widoczna w podobnych pozycjach, technikach i w sposobie treningu, poprzez kata.

Trochę ważnych nazwisk.

Pierwszymi mistrzami Kobudō (o których wiemy coś więcej) są Higa Matsu peichin (1640–1720) oraz jego syn Hama Higa Matsu (1663–1738). Ten drugi był członkiem poselstwa królewskiego do szoguna Tokugawy, a także znanym graczem w go. Jego imieniem nazwano kata z kijem – Hama Higa no Kon, a także tonfą – Hama Higa no Tonfa (zupełnie na marginesie: Hamahiga to także nazwa jednej z wysp archipelagu Ryūkyū, a członkowie warstwy uprzywilejowanej na Okinawie mogli dodawać do swych nazwisk nazwę wioski, z której czerpali dochody). Być może Hama Higa Matsu był ich autorem, a może to jego uczniowie nazwali tak kata na jego cześć.

Kolejna wielka postać to mistrz Chatan Yara (1668–1756) – znany ze swego udziału w historii Karate. Mamy w Karate piękną formę Chatan Yara Kūsankū, ale także formę z bronią – Chatan Yara no Sai (przypisywaną raczej późniejszemu Chatan Yarze, 1740–1812). Jest możliwe, że mistrzowie Higa oraz Chatan Yara uczyli słynnego mistrza Takaharę, który to z kolei był nauczycielem Sakugawy Kangi (Shungō), żyjącego w latach 1733–1815. Forma Sakugawa no Kon jest uważana za „klasyczne” kata z kijem.

W XIX wieku Kobudō zaczęło być praktykowane w rodzinie Matayoshi, ale pozostawało stylem „zamkniętym” aż do XX wieku, kiedy to Matayoshi Shinpō opracował jego nauczanie i założył organizację.

W kolejnych latach właściwie wszyscy wielcy mistrzowie Okinawa-te (inaczej Te lub Tōde) byli jednocześnie ekspertami Kobudō. Matsumura Sōkon, Aragaki Seishō, członkowie rodziny Tawada, Funakoshi Gichin, Mabuni Kenwa, Kuniyoshi Shinkichi, Chibana Chōshin. Byli jednak i tacy, którzy specjalizowali się tylko w Kobudō. Obok rodzin Matayoshi i Tawada należy wymienić Kanagusuku Sandę „Ufuchiku" (1841–1921) oraz Chinena Sandę (1842–1925) – obaj uczyli Yabiku Mōdena (1878 lub 1882–1941), a ten z kolei około roku 1911 założył stowarzyszenie Ryūkyū Kobujutsu Kenkyū-kai.

Jego dzieło kontynuował Taira Shinken (1897–1970) – bardzo ważna postać. Od 1922 r. ćwiczył Karate u Funakoshiego Gichina w Tokio. Od 1929 r. uczył się Kobudō pod okiem Yabiku Mōdena właśnie. W 1932 r. otworzył dōjō w kurorcie Ikaho (prefektura Gunma na Honsiu), ale był też równolegle uczniem Mabuniego Kenwy. W 1940 roku powrócił na Okinawę i otworzył dōjō w Naha, lecz nadal nadzorował szkoły w centralnej Japonii. W 1955 r. założył Ryūkyū Kobudō Hozon Shinkō-kai, kontynuujące dzieło Yabiku i "skatalogował" około 40 tradycyjnych kata z bronią. Jego uczniami byli Sakagami Ryūshō oraz... Demura Fumio, nasz bezpośredni sensei, ekspert Karate i Kobudō właśnie.

Co jest bronią Kobudō?

Trudno jest wymienić wszystkie przedmioty będące bronią Kobudō. Podstawowe siedem to: bō (długi kij, na okinawie nazywany kon), tonfa (pałka z bocznym uchwytem), sai (kolec, trójząb), nunchaku (mały cep), kama (sierpy), eku-bō (wiosło), tekkō (kastet wykonany z podków). Pozostałe to m.in. kama na łańcuchu, kuwa (motyka), tinbe-rochin (mała tarcza i krótka włócznia), hanbō (krótki kij), tanbō (krótka pałka), sansetsukon (cep trzyczęściowy), nunti-bō (rodzaj bosaka), surujin (sznur z ciężarkami na końcach), a nawet... płat skóry, który mógł służyć do walki z przeciwnikiem uzbrojonym w nóż.

Nic dziwnego zatem, że niektórzy tłumaczą Kobudō jako „sztukę walki tym, co mamy pod ręką”.

Autor: Andrzej Kozak © Opublikowano: 01.02.2021 (aktualizacja: 27.09.2026)

Mokusō, wymawiane „mo-kso” (od chińskiego mò xiǎng) to komenda znana każdemu karateka jako sygnał do medytacji na początku i na końcu treningu. Poprawna wymowa jest istotna - źle zaakcentowane słowo zabrzmi jak „kuso” co w języku japońskim jest wulgaryzmem.

Znaczenie.

Mokusō zapisane w kanji składa się z dwóch znaków. Pierwszy oznacza „być spokojnym lub cichym” lub po prostu „cisza”, „bezruch”. Drugi to „kontemplacja”, „myśl”. Razem znaki wyrażają „uspokojenie umysłu”. Znaczenie bardziej poetyckie: „patrzeć w ciszy w kierunku serca”.

Mokusō nie oznacza medytacji w buddyjskim znaczeniu tego słowa i choć korzysta z kilku elementów zen to nie jest praktyką religijną.

Jest przygotowaniem do działania. Jest to koncepcja mówiąca: zanim przystąpisz do treningu sztuki walki, powinieneś (dzięki mokusō) osiągnąć stan równowagi wewnętrznej – harmonii.

Trochę historii.

Jak wiemy, Karate ma swoje korzenie w klasztorze Shaolin, gdzie na początku VI. wieku – zgodnie z zaleceniami Bodhidharmy – mnisi dzielili swój czas między trening sztuki pięści a medytację zwaną dhyana, wywodzącą się od Buddy. Ta forma medytacji została nazwana po chińsku zuo chan, a w Japonii zazen („zen siedząc”) i około 1000 lat później, wraz z Kung fu przywędrowała na Okinawę.

Mokusō to trening mentalny. Chodzi o osiągnięcie stanu świadomości, w którym problemy w szkole, napięcia w pracy lub osobiste sprawy pozostają poza dōjō. Kiedy trenujesz – angażujesz swój umysł w stu procentach. Nie ma miejsca na rozkojarzenie, myślenie o innych sprawach, problemach codziennego życia. Doświadczony budōka potrafi oczyścić umysł z emocji i myśli, które go rozpraszają. Może wykonać technikę automatycznie i w pełni naturalnie, intuicyjnie.

Równowaga.

Wspomnieliśmy, że przed treningiem (i po treningu też) mamy osiągnąć stan równowagi. Chodzi oczywiście o równowage mentalną – między relaksem a czujnością. Należy unikać stanów skrajnych: sanran oraz konchin.

Sanran, nazywany czasem „umysłem małpy”, to stan umysłu charakteryzujący się pobudzeniem, niepokojem i nadmierną aktywnością. Typowe objawy sanran podczas mokusō to: oczy i usta otwarte, kciuki ściśnięte, ręce z tendencją do wznoszenia, głowa uniesiona.

Konchin natomiast to stan umysłu charakteryzujący się sennością, rozleniwieniem, zmęczeniem i brakiem energii. Typowe objawy to: oczy zamknięte, plecy zgarbione, szyja rozluźniona, głowa pochylona do przodu, ręce niechlujnie złożone opadają w dół.

Tak jak praktyka sztuki walki pozwala nam aktywnie trenować ciało i umysł, tak mokusō pozwala nam trenować umysł, aby lepiej kontrolować nasze ciało. Idealny moment, aby to zrobić, jest przed treningiem i po nim. Najpierw zostawiamy problemy na zewnątrz i skupiamy się na treningu, opróżniając umysł z emocji. Chcemy korzystać z treningu w stu procentach. Po nim natomiast mokusō pozwala nam się relaksować, odpocząć i przekierować myśli z powrotem do spraw codziennych, domowych. Ot, taki mentalny cooldown.

Jak wykonać mokusō?

Najpierw – pozycja.

Mokusō możemy wykonać stojąc, siedząc (zazen), spacerując (kinhin), a nawet leżąc (ōchaku zazen). Jednak optymalna pozycja ciała to seiza, czyli podstawowa pozycja siedząca.

W seiza, aby zachować prawidłowe proste ustawienie kręgosłupa, nie krzyżuj stóp, zachowaj odległość między kolanami na szerokość około dwóch pięści i wyprostuj plecy i szyję. Wyobraź sobie, że chcesz dotknąć sufitu głową. Przysuń brodę lekko w tył, aby wyprostować tył szyi. Poprawi to ukrwienie i utlenowanie mózgu. Rozluźnij ramiona. Zamknij oczy, ale ich nie zaciskaj.

Pozycja rąk podczas mokusō wywodzi się bezpośrednio z buddyzmu zen i po japońsku nazywa się hokkai-jōin („kosmiczna mudra”). Połóż lewą dłoń na prawej tak, aby palce się pokrywały. Złącz delikatnie opuszki kciuków, tworząc owalny kształt. Oprzyj nadgarstki na udach, tak aby dłonie spoczywały przy brzuchu (hara), tuż poniżej pasa i punktu tanden (centralne miejsce gromadzenia energii). Lewa ręka symbolizuje świat duchowy, podczas gdy prawa – rzeczywistość.

Następnie – oddychanie.

Oddychanie jest kluczem do prawidłowego wykonywania mokusō. Usta mamy zamknięte. Robimy wdech nosem – powoli, głęboko, ale naturalnie, nie sztucznie. Tuż przed wypełnieniem płuc wstrzymujemy powietrze na ułamek sekundy i wydychamy. Powinniśmy pracować przeponą, czuć ruch brzucha. Wydech należy wykonać z lekko otwartymi ustami, głęboko, naturalnie. Oddychamy powoli, a to pozwala obniżyć tętno – relaksujemy się fizycznie i psychicznie. Widzimy tu duże podobieństwo z kontrolą oddechu w Karate, ale o tym napiszemy innym razem.

Kluczowa – koncentracja.

Wreszcie skupiamy uwagę na umyśle. Trzeba spróbować pozostawić umysł pusty i osiągnąć jego pogodny stan. Zamykamy oczy, by ograniczyć zewnętrzne bodźce. Odrzucenie myślenia jest jednak dość trudne. Zaczynamy od spokojnego patrzenia w ciemność i skoncentrowania się tylko na tej jednej czynności. Dobiegające dźwięki czy nawet lekki ból stóp – nic nas nie obchodzi. Skupiamy się na utrzymaniu poprawnej postawy i oddychaniu, więc myśli jest coraz mniej. Te, które napływają, spokojnie oddalamy. Pamiętamy, by być w bezruchu. Zen wykorzystuje metaforę małpy przywiązanej do filaru. Małpa symbolizuje emocje, podniecenie umysłu, które zostaje opanowane przez przywiązanie do ciała (filaru).

Jeśli praktyka jest prawidłowa, pozytywna energia i poczucie wewnętrznego spokoju staną się częścią naszego codziennego życia.

Praktykować może każdy, lecz bez zaangażowania – nikt.