Autor: Maciej Kozak © Opublikowano: 20.04.2022

---

Forma Wanshū (Wansu) jest jedną z najstarszych i występuje prawie we wszystkich stylach Karate. Wywodzi się ze stylu Białego Żurawia, jest rasowa, treściwa i wymagająca wprawy. Ale od początku.

---

Historia

ginie w mrokach przeszłości, oczywiście. Poznawanie historii kata, a przez to Karate w ogóle, to trudne zadanie. Pierwsze zapiski, fotografie pojawiają się dopiero na początku XX wieku. Wcześniej, przez 500 lat ewolucji Karate, mało co dokumentowano, a wszystko opierało się na przekazie ustnym. Jeżeli dany mistrz sztuki walki nie miał ucznia i nie przekazał swojej wiedzy, była ona stracona na zawsze. Dzisiaj historycy mozolnie wygrzebują skrawki historii, lecz jest to mrówcza praca. A im starsza forma, tym trudniejsze zadanie.

---

Forma Wanshū jest bardzo stara.

Ze strzępów dokumentów wiemy, że w 1683 roku na Okinawę (wtedy jeszcze będącą niezależnym Królestwem Riukiu) przybył pewien chiński dyplomata imieniem Wanshū (chin. Wang-ji lub Wan-ji) i zamieszkał on w mieście Tomari. Był on oczywiście praktykiem sztuk walki, konkretnie szaolińskiego stylu Białego Żurawia, a swoją wiedzą w tej dziedzinie dzielił się z lokalnymi entuzjastami tematu. Nauki mistrza Wanga na terenie Tomari i ich wpływ na lokalne sztuki walki były fundamentem do rozwinięcia się pra-stylu Karate - Tomari-te, który później dalej ewoluował w style Karate praktykowane dzisiaj (m.in. Shōrin-ryū, Wadō-ryū). Wspominamy o tym w drugim artykule z cyklu HISTORIA KARATE

---

Wracając do kata,

nie jest pewne, czy to sam mistrz Wanshū ułożył omawianą formę, czy zrobili to jego uczniowie, na podstawie jego nauk (tak jak to było m.in. w przypadku KŪSHANKŪ). Wiemy na pewno, że na przestrzeni ponad 200 lat po śmierci pana Wang-ji jego uczniowie (i ich uczniowie) interpretowali jego nauki na kilka sposobów, ale o tym później.

---

Nazwa formy

jest różnie tłumaczona, szczególnie na Wikipedii. Prawda jest taka, że oryginalnie „Wang-shū” oznacza po prostu „Forma Wang'a”, od imienia mistrza, które z kolei można dalej tłumaczyć (z mandaryńskiego) na poetycko brzmiące: „doskonałe nadgarstki”.

---

Zaiste, w formie tej mamy m.in. charakterystyczne techniki kake-te (angażujące nadgarstki w celu przechwytywania ciosów), a także uwalnianie się z chwytu za nadgarstek i inne, „około-nadgarstkowe” techniki. Jednakże trzeba być bardzo ostrożnym przy tłumaczeniu dalekowschodnich języków, słów i imion, które potrafią oznaczać przeróżne rzeczy, zależnie od dialektu, czy konkretnej metody zapisu.

---

W stylu Karate Shotokan, Gichin Funakoshi zmienił nazwę formy na Enpi (lub Empi), co oznacza „lecąca jaskółka” lub „lot jaskółki”. Jeśli wierzyć legendom, mistrz Wang-ji stosował egzotyczne techniki z wyskoku, co być może zainspirowało mistrza Funakoshi do wymyślenia takiej nazwy właśnie, 250 lat później. 

---

Bazowo, istnieją dwie wersje tej formy.

Tomari-no Wanshū to forma pochodząca z przekazu mistrza Kōsaku Matsumora, który z kolei poznał ją u swojego nauczyciela imieniem Kishin Teruya, który żył na Okinawie w pierwszej połowie XIX wieku i dziś jest uważany za pra-ojca stylu Tomari-te. 

---

Itosu-no Wanshū, jak się łato domyślić, to wersja mistrza ANKŌ ITOSU który pierwotną formę poznał u swojego nauczyciela imieniem Gusukuma, w mieście Tomari rzecz jasna.

---

Wersja mistrza Itosu wyraźnie różni się od wersji Tomari. Jest o wiele krótsza - może dlatego, że mistrz Itosu, na potrzeby swojego programu nauczania, chciał wyciągnąć esencję ze starej formy i przetłumaczyć ją na współczesny (ówcześnie) język nauczania form Karate w szkołach. Wiele technik zostało ukrytych - do późniejszego odkrycia przez zaawansowanych karateka, na drodze pogłębionego treningu. Więcej o tym piszemy w artykule poświęconym mistrzowi Itosu

---

Technika walki.

W obu wersjach widać wyraźne podobieństwa, te same techniki, nawet jeśli ich kolejność jest poprzestawiana. W formach Wanshū spotykamy szeroki zakres technik, od wspomnianych „doskonałych nadgarstków” (bloki, przechwycenia, dźwignie), poprzez walkę w zwarciu (w bliskim dystansie), aż po efektowne wysoki i rzuty - szczególnie w wersji Tomari - długa, złożona i efektowna forma jest popularna na zawodach Karate.

---

Zarówno krótsza wersja Itosu, jak i dłuższa Tomari są uznawane za kata zaawansowane, wymagające wprawy i znajomości bardziej skomplikowanych ruchów oraz koncepcji walki. Również bunkai i oyo (analiza i zastosowanie w walce) to ciężki trening, w którym osoba początkująca mogłaby pogubić. Niezależnie od stopnia jednak, trzeba trenować.

---

Autor: Andrzej Kozak © Opublikowano: 27.07.2021

---

Oto kolejna forma i kolejna tajemnica. Oto kata Unshū. Popularna na zawodach, lecz bardzo długa i wymagająca, złożona z wielu elementów. Zanim jednak ruszymy na trening - małe wprowadzenie.

---

Już na początku ogarnia nas konsternacja, albowiem pod nazwą Unshū mamy dwie zupełnie różne grupy kata. Pierwsza grupa, najbardziej znana, to formy Shitō-ryū oraz Shotokan (tam pod nazwą Unsū). Po te formy sięgają style pochodne (np. Shūkōkai, Gōsoku-ryū), a także Wadō-ryū.

Druga grupa to niektóre szkoły Shōrin-ryū (np. Shinshukan albo Kyudokan) oraz poszukiwacze wczesnych okinawskich sztuk walki (np. Koryu Uchinadi Kenpo Jutsu). Pomiędzy tymi dwiema grupami nie ma dużych podobieństw.

---

Powszechnie sądzi się,

że autorem kata Unshū jest peichin SEISHŌ ARAGAKI (1840-1920). Wielki mistrz i bardzo ważna postać w historii Karate. Riukuańską sztukę walki Te poznawał od dziecka, a w ciągu życia trenował też w Chinach, m.in. u Ryū Ryū Ko, słynnego mistrza stylu Białego Żurawia.

Z powrotem na Okinawie Aragaki udzielał lekcji wielu słynnym budoka, którzy później stworzyli własne style Karate (m.in. Kenwa Mabuni, Chōjun Miyagi , Kanbun Uechi, Gichin Funakoshi, Tsuyoshi Chitose). Aragaki nauczał kata Niseishi, Seisan, Sanchin, Sochin oraz Unshū właśnie.

Niektórzy twierdzą, że potem część uczniów Aragakiego rozwijała dalej styl Naha-te (później Gojū-ryū), a część wybrała bardziej ortodoksyjną linię, pod kierunkiem mistrza Chitose (w stylu Chitō-ryū). Super, to jak więc wygląda ortodoksyjne Unshū w Chitō-ryū? Tu kolejne zaskoczenie, ponieważ ta forma nie przypomina ani wersji Shitō-ryū, ani Shōrin-ryū i wygląda bardzo... „chińsko”, niczym trening Kung-fu.

---

A może, a może...

Aragaki wcale nie jest autorem najbardziej znanej wersji Unshū? Wszak, żeby poznać chińskie formy wcale nie trzeba było jechać do Chin. Wystarczyło odwiedzić słynne osiedle Kumemura, gdzie mieszkali chińscy kupcy, dyplomaci i inni notable, nierzadko znający chińskie sztuki walki.

Wśród nich, mistrz Wang-ji (okin. Wanshū), od 1683 r. nauczał w Tomari swej odmiany Kung-fu, a jego uczniowie przekazywali sztukę dalej, która po zaledwie 150 latach (!) dotarła do Sōkona Matsumury. I może to on właśnie ułożył kata Unshū? A może przywiózł tę formę z Chin? Wszak sporo technik z Unshū odnajdujemy w „Bubishi”. A może sam dokonał zmian? A może Aragaki ułożył zupełnie inną formę, ale czerpiąc z tego samego źródła? A może, a może... Nie wiemy. 

---

Co znaczy nazwa Unshū?

W kanji Unshū składa się z dwóch ideogramów 雲 手. Czytane po japońsku dają: kumo - chmura oraz te - ręka. Po chińsku znaczenie jest to samo, ale słowa inne: „yun” i „shou”. Na Okinawie szacunek dla kultury chińskiej był olbrzymi, więc czytano „un-siu” właśnie. Złożenie tych wyrazów jest tłumaczone jako „ręka w chmurze”, „ręka-chmura” ewentualnie „zachmurzona dłoń”.

Niektórzy doszukują się w kata Unshū obrazu nadchodzącej burzy. Wiatry wieją w różne kierunki, a z powoli przesuwających się chmur... czasem nagle strzeli piorun. Poezja, jak w wielu kata. Ale nie można zajmować się sztuką, nie mając wyobraźni.

---

Co dalej z Unshū?

Kenwa Mabuni, twórca Shitō-ryū, nauczał tej formy zarówno w dōjō na Okinawie (utworzonym w 1925 roku), jak i w samej Japonii, kiedy się do niej przeprowadził w 1929 r. W Osace właśnie nauczył kata Unshū Gigo (Yoshitaka) Funakoshi'ego - syna Gichina Funakoshi'ego. Funakoshi później włączył tę formę do stylu Shotokan jako Unsū. Przypuszcza się, że niewielkie zmiany techniczne w stosunku do pierwowzoru Mabuniego są dziełem właśnie Gigo Funakoshi'ego. Inni uczniowie Mabuniego, którzy otworzyli swoje szkoły (m.in. Ryusho Sakagami, Chōjirō Tani, Teruo Hayashi), także dokonali pewnych zmian.

Jako forma długa, trudna i efektowna, Unshū (lub Unsū) cieszy się oczywiście dużą popularnością na zawodach sportowych wśród młodych, wysoko skaczących karateka. Ale nie zapominajmy, że jest to jedna z najbardziej zaawansowanych form w Karate, łącząca wiele różnych elementów (m.in. z form Bassai/Passai, Kūshankū/Kanū, Chintō/Gankaku, Jitte/Jiin/Jion, Wanshū/Enpi).

---

Autor: Andrzej Kozak © Opublikowano: 21.07.2021 (aktualizacja: 30.07.2021)

---

Kururunfa - efektowna, wręcz poetycko piękna forma, z bardzo brutalnym bunkai. Wysoce zaawansowana, niespotykanie zróżnicowana technicznie i szczególnie wymagająca - nie tylko znajomości ruchów, ale też solidnego wytrenowania fizycznego. Nie bez powodu popularna na zawodach i wymagana na wyższe stopnie mistrzowskie. Powstanie wielu kata spowija mgła tajemnicy, lecz w przypadku Kururunfy mgła ta jest wyjątkowo gęsta.

---

Na ogół przyjmuje się, że Chōjun Miyagi (twórca stylu Gōjū-ryū) kontynuując dzieło swego nauczyciela Kanryō Higashionny (Higaonny), przejął od niego większość form. Według tej teorii Higashionna nauczyłby się Kururunfy w Chinach, w regionie Fuzhou od słynnego mistrza Ryū Ryū Ko (lub jego asystenta – Wai Xinxian'a). Niestety badania historyczne tego nie potwierdzają. Większość form Naha-te (riukiuańskiego pra-stylu Karate) była nauczana jeszcze zanim Kanryō Higashionna wyruszył do Chin. Nie było jednak wśród nich formy Kururunfa. Także starszy uczeń Higashionny – Juhatsu Kyoda (twórca Tōon-ryū) nie miał jej w swoim repertuarze. To by oznaczało, że Kururunfa pojawiła się w Karate dość późno, po śmierci Higaonny i po powrocie Chōjuna Miyagi'ego z Chin.

---

Tej tezy nie podważa istnienie formy Nunfa oraz Hanashiro no Kururunfa (niektórzy twierdzą, że to dwie nazwy tej samej formy) praktykowanej w Shubukan (jednej ze szkół stylu Shōrin-ryū). To wcale nie musi być jakaś starsza forma, lecz wersja stworzona na podstawie wspólnych treningów instruktorów Shuri-te z Chōjunem Miyagim.

---

Wyobraźmy sobie taki scenariusz.

W 1915 r. Chōjun Miyagi odbywa dwie podróże do Fuzhou w Chinach. Odwiedza kilka szkół sztuk walki, gdzie poznaje techniki później wykorzystane w kata Tensho, ale też ogólne zarysy innej tajemniczej formy - być może pochodzącej ze stylu Pięści Smoka. Po powrocie pokazuje je przyjaciołom z parku MATSUYAMA w Naha, nieopodal słynnego osiedla Kumemura, gdzie przez wiele lat spotykali się i wspólnie ćwiczyli liczni mistrzowie sztuki walki, m.in. właśnie Chōjun Miyagi i Kenwa Mabuni (bliscy przyjaciele, późniejsi twórcy stylów Gōjū-ryū i Shitō-ryū). Być może to właśnie dzięki tym spotkaniom i wspólnym treningom powstał pierwszy "prototyp" formy Kururunfa, do którego później dodano rozmaite techniki ćwiczone na Okinawie, a także charakterystyczny, symetryczny układ przemieszczania (embusen).

---

Na marginesie.

Park Matsuyama (Matsuyama Koen) przez wiele, wiele lat był miejscem spotkań entuzjastów sztuk walki, gdzie wymieniano się doświadczeniami i wiedzą, m.in. na temat kata właśnie. Tylko nieliczni Riukiuańczycy (Okinawańczycy) mieli możliwość podróżowania do Chin i czerpania nauk u źródła. Powszechną praktyką było zatem, że ci nieliczni "przywozili wiedzę" z Chin, a następnie dzielili się nią, często w parku Matsuyama właśnie. Istnieje teoria, że to właśnie tam, na podstawie wspólnych studiów, uformowało się wiele kata, m.in. Suparinpei, Sanseru, czy Kururunfa właśnie.

---

Podsumowując.

Jedna cieniutka nitka prowadzi do prawie zapomnianej dziś formy Nunfa/Hanashiro-no Kururunfa w stylu Shōrin-ryū i związanego z nim mistrza Chōmo Hanashiro. Druga nitka, grubsza, prowadzi do wersji stylu Gōjū-ryū oraz Shitō-ryū.

---

No właśnie. Analiza składu kata.

Dociekając kto jest autorem tej zróżnicowanej i oryginalnej formy, pewnym śladem może być to techniczne zróżnicowanie i oryginalność właśnie. W technikach widzimy bowiem syntezę wielu źródeł Karate:

• Kenpo nauczane w Kumemura na Okinawie,
• style Kung-fu: Biały Żuraw, Modliszka, Pięść Smoka,
• Naha-te od mistrzów Seishō Aragaki'ego i Kanryō Higashionny,
• Shuri-te i jego charakterystyczne szybkie, twarde ruchy.

---

Powolne, pełne napięcia ruchy w sanchin-dachi mieszają się tu z technikami szybkimi, dynamicznymi i bardzo brutalnymi. Mamy tai-sabaki, co można przetłumaczyć jako „przestawianie ciała” lub „ruch całego ciała”, termin znany doskonale chociażby w Judo. Mamy różne rodzaje kopnięć i uderzeń, mamy łamanie rąk i nóg przeciwników, uwalnianie się z chwytów (m.in. z podwójnego nelsona), jest nawet uderzenie głową!

---

W Kururunfie - jak wspomniałem powyżej - znajdujemy techniki oryginalne, których próżno szukać w innych kata, ale są też ciekawe podobieństwa i nawiązania do innych form. Przykładowo, charakterystyczne ułożenie dłoni przed splotem oraz dźwignia na łokieć występuje w kata Seipai. Sekwencja mae-geri i mae-hiji-ate jest też w kata Sanseru. 

---

Nazwa - w teorii.

Język japoński z jednej strony jest bardzo homonimiczny, z drugiej zaś jeden zapis można interpretować na wiele sposobów. Nic dziwnego, że zarówno zapisów nazwy „Kururunfa” oraz interpretacji znaczenia jest wiele.

W najpopularniejszym zapisie kanji 久留頓破 wygląda to następująco:

• ku - długo/zawsze
• ru - czekać/bezruch
• run - nagle
• fa - przełamać/przerwać

Czyli - "długo czekaj, nagle przełam" albo "zawsze w bezruchu, nagle przerwij"...

---

Inny zapis - 来留破 - kuru-ru-fa - również sugeruje, by w tej walce zachować spokój, powstrzymać (lub przeczekać) atak przeciwnika, a następnie wrócić z niszczącym kontratakiem.

---

Jeszcze inne spojrzenie na nazwę Kururunfa przedstawił Kenei Mabuni, syn Kenwy, w swojej książce "Pusta Ręka: Esencja Budō Karate" (Empty Hand: the Essence of Budō Karate). Według niego Kururunfa oznacza liczbę 17. Tłumaczy: 17 to święta liczba w Taoizmie, ponieważ wszystko składa się z ciemności oraz jasności (yin-yang). Najwyższa liczba ciemności to 8 (gūsū), a najwyższa liczba jasności to 9 (kisū). Suma 8 i 9 daje 17 właśnie. Mistrz Kenei zaznaczył, że czasem tłumaczenie nazw na liczby, może dać zupełnie nie-religijne wyniki i oznaczać jedynie ilość technik w danym kata. Zaznaczył też jednak, że takie proste wytłumaczenie może być zwodnicze, wszak formy zawierają też techniki ukryte, zatem obliczenie ich ilości może być podchwytliwe. 

---

Nazwa - w praktyce.

Najprawdopodobniej nazwa Kururunfa jest uproszczeniem nazwy starszej. Niektórzy badacze (np. Akio Kinjo) wskazują, że w stylu Smoka (Long Quan) uprawianym w chińskiej prowincji Fukien jest forma Gorunfa (w dialekcie mandaryńskim - Palongfa) co oznacza „Kłamliwe prawo smoka”. Nie ma jednak jednoznacznych dowodów na to, że Chōjun Miyagi uczył się tego stylu. Całkiem możliwe, że widział on pokaz walki w stylu Smoka, zapytał o nazwę formy lub stylu, lecz niedokładnie ją zapamiętał i/lub uprościł według własnego uznania.

---

Jednakże analiza (bunkai) Kururunfy wskazuje, że są tam techniki charakterystyczne dla stylu Smoka. Niektórzy instruktorzy tłumaczą wręcz: „smok rozkłada skrzydła”, „smok wzbija się do lotu”, „smok chwyta ofiarę zębami”, „smok rzuca ofiarą o ziemię”... Poznajesz, który to moment?

---

Piękno tajemnicy.

Omawiając pochodzenie i nazwę kata Kururunfa, wielokrotnie używałem słowa „może”. Tak - spekulujemy, domyślamy się. Nie mamy dokumentów, zapisów historycznych, ani nawet jednoznacznych rozstrzygnięć ze strony autorytetów, badaczy historycznych i mistrzów. Ale to kolejny urok praktyki kata i praktyki Karate w ogóle. Wszak wielu mistrzów mawiało: „Karate to kata, a kata to Karate”.

---

 

Autor: Andrzej Kozak & Maciej Kozak © Opublikowano: 15.05.2021 (aktualizacja: 20.04.2022)

---

Kūsankū – człowiek, mit, legenda. I kata. Cała grupa kata. W pisowni też zamiennie Kūshankū, Kankū lub Kōsōkun. Pisownia to jednak najmniejszy problemem w tej niezwykłej i tajemniczej opowieści.

---

Różne nazwy wynikają z różnego sposobu odczytywania imienia chińskiego mistrza sztuk walki, który zainspirował twórców tychże kata (którymi byli najprawdopodobniej „Tode” Sakugawa oraz Chatan Yara oraz ich uczniowie później).

---

Ale.

Kim był mistrz Kūsankū?

Wiemy, że przebywał na Okinawie kilka lub kilkanaście lat i wywarł ogromny wpływ na historię powstania Karate. Źródła są skąpe i niejednoznaczne. Ponadto wielość imion sugeruje, że może chodzić nie o jedną, ale o kilka osób! Na Okinawie nazywano go Kō-sō-kun, co można przetłumaczyć jako... „pan wysoki urzędnik publiczny”. A więc nie imię, lecz rodzaj tytułu. A może był to rodzaj pseudonimu? Czy może mówiono Kū-Shan-kū, co daje nowe tłumaczenia i pole do kolejnych domysłów?

---

Mamy jeden solidny trop: ŌSHIMA HIKKI.

Tłumaczony jako „incydent/wypadek w Ōshimie”, jest to rozległy zapis wydarzenia z 1762 roku, kiedy to statek płynący z Królestwa Riukiu do Japonii (konkretnie do Satsumy - japońskiej prowincji, której w tamtym czasie Riukiu podlegało) rozbił się na brzegu małej wyspy Ōshima. Autor tego dokumentu, konfucjański uczony imieniem Tobe, wykonał olbrzymią pracę. W swej relacji zawarł m.in. listę załogi, inwentarz wiezionych towarów, daty, rozmaite rysunki, zasłyszane opowieści i zapisy rozmów z rozbitkami. Jeden z nich, kapitan statku o imieniu Shiohira, w rozmowie wspomniał pewnego chińskiego mistrza sztuk walki, imieniem Kūsankūn, który w roku 1756 przybył do Riukiu wraz z kilkoma uczniami i demonstrował niezwykłe techniki walki. Czy to nasz Kūsankū?

---

W historii Karate faktycznie piszemy o chińskim konsulu KWANG SHANG FU (jap. KU-SAN-KU), który w roku 1756 przybył do Riukiu, a w 1761 dał słynny pokaz w Shuri. A może... był to QUÁN KUÍ - członek poselstwa chińskiego przebywający w Riukiu na misji dyplomatycznej w latach 1756-57?

---

A może...

Kūsankū nigdy nie istniał?

Niektórzy badacze stawiają hipotezę, że nazwa Kūshankū odnosi się nie do osoby, lecz do sztuki walki, jakiej uczył Takaharę, Chatan-Yarę i Sakugawę ktoś zupełnie inny, a mianowicie mistrz Bazi-Chuan (wczesnego Tai-Chi-Chuan) o imieniu WANG XONG YUE. Nieprawdopodobne? Nie bardziej niż inne teorie.

---

---

To może...

Wróćmy do kata, dobrze?

Nazwa tej formy oznacza „Kontemplację nieba”. Ewentualne dodatki do nazwy rozróżniają poszczególne wersje i interpretacje mistrzów. Mamy zatem Kushanku, Kushanku-dai, Kushanku-sho, Shiho-Kushanku, Chatan Yara Kushanku, Chibana-no Kushanku, Kuniyoshi-no- Kushanku, Kishimoto-no Kushanku, a w Karate Shotokan odpowiednio: Kanku-dai, Kanku-sho... Czy to wszystko? Nie. Ale idziemy dalej.

---

„Kata” to pojęcie japońskie oznaczające „forma”. Dla chińskich mistrzów natomiast pojęcia „forma” i „styl” były nieodróżnialne. Ćwiczenie formalne (hsing) było swoistą ekspresją danego stylu i wyrażało jego ideę „w pigułce”. Dlatego mistrz uczył tylko jednej formy (góra kilku), zazwyczaj bardzo długiej, zawierającej większość technik danego stylu. Tak więc jest bardzo prawdopodobne, że Chatan Yara i Sakugawa pobierali nauki u jednego chińskiego mistrza, a po jego śmierci (lub wyjeździe z Okinawy) ułożyli jedną formą (lub każdy swoją jej odmianę) i nazwali ją Kūshankū.

---

Sprawa wyjaśniona? Nie.

Kata Chatan Yara Kushanku jest uważana za najstarszą, surową, ortodoksyjną. Nie chodzi tu jednak o spektakularną formę pokazywaną dziś na zawodach, lecz o starą wersję ćwiczoną do dziś na Okinawie, bardzo podobną do oryginalnej formy Kūshankū, w stylu Shōrin-ryū (Matsubayashi-ryū).

---

Problemem jest sam mistrz Yara z wioski Chatan.

Standardowo już postać ta owiana jest mgłą tajemnicy. Wiemy jednak, że faktycznie pochodził z wioski Chatan, prawdopodobnie miał na imię Kitani i od 12 roku życia ćwiczył sztuki walki u pewnego chińskiego nauczyciela z osiedla Kumemura. Czy ten nauczyciel to Kūshankū? Kwang Shang Fu? Wang Xong Yue? Raczej nie.

---

Ponadto, mistrz Yara kilkakrotnie podróżował do Chin i tam również doskonalił swe umiejętności. Był człowiekiem wykształconym, o szerokich horyzontach. Rozumiał rożne aspekty technik. Znał język chiński, znał sposoby kumulowania energii Ki (Chi), znał czułe punkty ludzkiego ciała. Ale kiedy żył? Pierwsze wzmianki o nim pochodzą z XVII w., mógł więc być wręcz nauczycielem Takahary i Sakugawy. Z drugiej strony powiada się, że uczył Sōkona Matsumurę, a nawet Chotoku Kyana (1870–1945) – a to już jest absurd, bo musiałby żyć ponad 200 lat! No, ale przecież mogło być kilku mistrzów Yara - ojciec, syn, wnuk... Wszak rodzina Yara żyje na Okinawie nawet po dziś dzień. Spotkałem się też z teorią, że mistrz Yara nie ułożył żadnego kata, a Chatanyara-Kusanku czy Chatanyara-no sai są dziełem jego ucznia - „Tode” Sakugawy. Poza tym, pierwsze źródła pisane wspominają o Chatan-Yara-Kusanku dopiero w latach 50. XX wieku. Czemu nie wcześniej?

---

Mniej mglista jest historia mistrza Sakugawy.

Żył w latach 1733-1815. Nosił przydomek „Tode” - „Chińska Ręka” (tak jak wtedy nazywano wczesne Karate). Praktykował sztuki walki Te, Kenpō i Kobudō. Znał wielu ówczesnych ekspertów. To może wskazywać, że właśnie w jego osobie zbiegają się różne nitki przekazu, i że to jego sztuka walki była syntezą, od której zaczyna się historia Karate.

---

Wielu historyków pisze, że to Sakugawa ułożył kata Kushanku około roku 1790, na podstawie swych treningów z Yarą, Takaharą i tajemniczymi chińskimi nauczycielami. Następnie swoją sztukę przekazał trzem starszym uczniom: Makabe, Matsumoto, Okudi oraz jednemu, bardzo wtedy młodemu, Sōkonowi Matsumurze. Bardzo prawdopodobne jest, że to Matsumura właśnie wprowadził zmiany w wykonaniu formy Kushanku i swoich uczniów (m.in. Ankō Itosu) nauczył już „swojej” wersji. Co ciekawe, jeśli porównamy styl wnuka Matsumury imieniem Chitose ze stylem Ankō Itosu, to zobaczymy ogromne różnice. Może być tak dlatego, że „Bushi” Matsumura nie uczył per se, tylko raczej inspirował, wskazywał kierunek.

---

Wróćmy do formy Kushanku.

Oraz jej wielu wersji.

Tradycyjną wersję tej formy Matsumura przekazał Chōtoku Kyan'owi (1870-1945), który potem nauczył jej swoich uczniów: Tatsuo Shimabuku, Zenryō Shimabukuro i Shōshin'a Nagamine. Ta wersja praktykowana jest dziś w szkołach Shōrin-ryū i Isshin-ryū, oczywiście z pewnymi różnicami. Swoje wersje Kushanku stworzyli też Chōshin Chibana (Chibana-no Kushanku) oraz Shinkichi Kuniyoshi (Kuniyoshi-no Kushanku).

---

Shinkichi Kuniyoshi (1848-1926) był potomkiem klanu Sa. Nie stworzył własnej szkoły, lecz uczył kilku znanych wojowników i tak zapewne przetrwała jego wersja Kushanku, podobna do najstarszych wzorów. Kata w wersji Chōsin'a Chibana jest nowsza, ale też mocno nawiązuje do tradycyjnej formy. Chibana znany był z tego, że przywiązywał dużą wagę do ortodoksyjnych kata.

---

Inna wersja, Kishimoto-no Kushanku, stała się ostatnio bardziej znana dzięki Sandrze Sanchez (wielokrotnie utytułowanej hiszpańskiej mistrzyni i zawodniczki kata – nr 1 w rankingu WKF, w chwili pisania tego artykułu). Pochodzi ona (forma, nie zawodniczka!) z małego stylu, który jednak ma korzenie w dōjō Matsumury. Tam miał praktykować protoplasta tegoż stylu Soko Kishimoto.

---

I tak docieramy wersji stworzonych pod koniec XIX w. przez Ankō Itosu. Nieco uproszczona wersja formy bazowej otrzymała nazwę Kushanku-dai (duża), ale pojawiła się też forma Kushanku-sho (mała). Nazwy jednak są zwodnicze, ponieważ „mała” wcale nie jest krótsza od „dużej”. Uważa się, że obie formy powstały na bazie jednej wcześniejszej, ale w „sho” pojawiają się też zupełnie nowe techniki. Być może pochodzą one z legendarnej, zaginionej formy Channan, która też legła u podstaw cyklu kata Pinan.

---

Pojawia się też kolejna forma -Shiho-Kushanku („Cztery Kierunki Kushanku”), która jest przeróbką Kushanku-dai z przemieszczaniem w innych kierunkach. Podobno przy ułożeniu tej formy pomagał ulubiony uczeń Itosu - Kenwa Mabuni (1889-1952) - twórca stylu Shitō-ryū, który wszystkie znane sobie wersje Kushanku (czyli chyba wszystkie możliwe) włączył do swego stylu.

---

Czy to znaczy, że...

Ankō Itosu rozwodnił oryginalne Kushanku?

Nie. Historycy oraz mistrzowie Karate zwracają uwagę, że uproszczenie tradycyjnej formy oraz stworzenie nowych kata na potrzeby nauki w szkołach to tylko narzędzie do modernizacji i popularyzacji Karate. Ale Itosu nie zapomniał o starych formach i jak najbardziej zależało mu na ich zachowaniu. Ich trening jednak miał odbywać na o wiele wyższym poziomie zaawansowania i wtajemniczenia, niż w przypadku rekreacyjnego, „szkolnego” Karate. Więcej o tym wątku można przeczytać w osobnym artykule o mistrzu Ankō Itosu.

---

I tak docieramy do Kanku-dai i Kanku-sho, czyli wersji ułożonych przez Gichina Funakoshi - twórcę stylu Shotokan. Kanku-dai to ponoć ulubiona forma mistrza „Shoto”. Wykonał ją m.in. podczas pokazu w 1922 r. zapewne jeszcze jako Kushanku. Pierwsza wzmianka o nazwie Kanku-dai pochodzi natomiast z 1935 r.

Zmiany w wersji Shotokan nie są wielkie. Wprowadzono pozycję han-kokutsu-dachi, kopnięcie yoko-geri i kilka drobiazgów. Podobnie w przypadku Kanku-sho. Choć ta forma do programu Shotokan została włączona dopiero na początku lat 40. Najprawdopodobniej syn Funakoshi'ego, Gigō, poznał Kushanku-sho podczas treningów u Kenwy Mabuniego, a następnie wraz z ojcem dostosował ją do stylu Shotokan.

---

Dziś większość szkół przygotowujących swoich uczniów do zawodów sportowych włączyła do swego programu spektakularne formy Chatan-Yara Kushanku i Chibana-no Kushanku, o których pisałem wcześniej. Najbardziej znaną jest jednak Kushanku-dai – długa, urozmaicona, bazowa.

Ponieważ współtworzył ją Itosu, forma ma dosyć symboliczną interpretację i początkowo jest trudna do odczytania. XVIII-wieczni mistrzowie nie pozostawili żadnych opisów, po Matsumurze zostały głównie wskazówki filozoficzne, a nie techniczne. Z drugiej strony wiadomo, że wszyscy znani byli z ogromnej skuteczności w walce realnej.

---

Osoby nie związane z Karate i dalekowschodnimi sztukami walki na ogół nie dostrzegają realizmu w kata, a filozofię nazywają „zbędną otoczką”. O zgrozo, czasem też i niektórzy karateka stawiają tego rodzaju tezy. Powodem może być to, że do głębszego sensu sztuki walki dochodzi się latami, na drodze karkołomnego treningu. Jeden ruch w kata czasem symbolizuje 3-4 różne techniki, możliwe do zastosowania w zależności od sytuacji. Nawet jeśli nasza interpretacja różni się od oryginału Kūsankū i Sakugawy, to na pewno pogłębia naszą sztukę i podąża ku tej samej intencji Karate-dō. Odczytywanie różnych aspektów bunkai oraz oyo, jest łatwiejsze dla osoby długo praktykującej Karate i rozumiejącej ukryty sens.

---

Kończymy opowieść o Kūshankū.

Współczesną notą.

RIKA USAMI, przez wielu nazywaną „Królową Kata”, zdobyła mistrzostwo Japonii wykonując kata Kosokun-dai w sposób wcześniej nie widziany, idealnie wyważony między techniczną poprawnością i atletycyzmem, nie wspominając o sile, szybkości i gracji, doskonale oddających piękno sztuki Karate. Jednakże, to inny jej występ przeszedł do historii.

W 2012 roku, w Paryżu, Rika Usami zdobyła mistrzostwo świata wykonując formę Chatan Yara Kushanku. 12-tysięczna publiczność nagrodziła mistrzynię ponad 5 minutową owacją na stojąco. Rika Usami nie mogła powstrzymać łez wzruszenia (podobnie jak jej sensei, Soke Inoue Yoshimi). Jest to jeden z najpiękniejszych momentów we współczesnym Karate. Klip z tego wydarzenia na YouTube ma ponad 17 MILIONÓW wyświetleń i inspiruje karateka na całym świecie po dziś dzień. Obejrzyj go poniżej. Teraz.

---