Autor: Maciej Kozak © Opublikowano: 01.05.2021 (aktualizacja: 19.09.2026)
Matsumura Sōkon był prawdopodobnie największym ekspertem sztuk walki swoich czasów. Miał on ogromny wkład w ewolucję Karate, w czasach gdy jeszcze nie było tak nawet nazywane. Wielu uznaje go za praojca Karate. Uważany jest za twórcę stylu Shuri-te, który później ewoluował w styl Shōrin-ryū. Przypisuje mu się autorstwo wielu fundamentalnych kata. Nazywano go „Bushi”, czyli Wojownik. Nie bez przyczyny.
Matsumura żył w latach 1809–1899 – przynajmniej według dat na jego nagrobku. Jednakże różne źródła podają różne lata, np. 1798–1890, 1800–1896 czy 1809–1901. Nie ma pewności. Wiemy natomiast, że urodził się w wiosce Yamagawa, w Shuri. Pochodził z rodziny szlacheckiej i pierwotnie nosił nazwisko rodowe Kiyo, a imię Sōkon. Sztuki walki poznawał od najmłodszych lat – jego pierwszym nauczycielem był ojciec, Kiyo Sofuku. Przez to, że historia Karate nie była wtedy dokumentowana, nie znamy wszystkich jego nauczycieli – dominującą teorią jest, że na ucznia przyjął go legendarny mistrz Sakugawa Kanga „Tōde”, będący wtedy już u schyłku życia. Jednakże stary mistrz nie od razu zgodził się szkolić małego, krnąbrnego Sōkona – uczynił to dopiero na prośbę jego ojca. Zależnie od przyjętych dat, Sōkon mógł mieć wtedy zaledwie 6 lat. Do jego nauczycieli zalicza się też legendarnego Kōsōkuna.
Matsumura przeszedł do historii jako wszechstronny, niepokonany wojownik. Szybkość jego technik była legendarna. Trenował codziennie. Był wysoki, o srogim spojrzeniu i niebagatelnych umiejętnościach. Funakoshi Gichin (jeden z jego uczniów, późniejszy twórca Karate Shōtōkan) napisał w swej książce, że Matsumura miał przerażającą prezencję. Z tych powodów zapewne, mimo młodego wieku, w 1826 roku Matsumura Sōkon został osobistym ochroniarzem siedemnastego króla Riukiu – Shō Kō. Był też głównym nauczycielem walki na królewskim dworze i wojskowym dowódcą tytułowanym buchō.
Na marginesie...
Matsumura pewnego dnia dostał polecenie, by rozwiązać problem ze złodziejem – rozbitkiem, który po katastrofie swego statku zamieszkał w jaskini u wybrzeży Okinawy i okradał miejscową ludność, aby przetrwać. Rozbitek ten nosił imię Chintō, a według innych źródeł – Annan. Mistrz Matsumura miał renomę niepokonanego wojownika, lecz w konfrontacji z rzezimieszkiem okazało się jednak, że żaden nie mógł osiągnąć przewagi. Matsumura postanowił wykorzystać tę okazję i zaoferował Chintō pomoc w powrocie do domu, w zamian za wspólny trening technik walki. Taka oto legenda stoi za powstaniem kata Chintō (w stylu Shōtōkan nazywanej Gankaku).
Sztuki walki poznawał przez całe życie. W ramach królewskiej służby odbył dwie podróże do Chin oraz dwie do Japonii (w ramach wieloletnich misji dyplomatycznych). Podczas nich pobierał na miejscu nauki sztuk walki, zarówno w Fujian (chińska prowincja, gdzie podobno znajdował się tzw. Drugi Klasztor Shaolin), jak i w Satsumie (prowincja w Japonii należąca do samurajskiego klanu Shimazu, który w tamtym czasie sprawował dużą kontrolę nad Riukiu). Tam właśnie Matsumura poznał sztukę miecza Jigen-ryū. Biorąc pod uwagę różne źródła, możemy bezpiecznie założyć, że Matsumura spędził w Chinach łącznie 10–15 lat, a w Japonii 2–5 lat. Różne daty jego życia i śmierci wprowadzają dodatkowe zamieszanie.
Ten wątek jest bardzo ciekawy. Otóż samurajowie klanu Shimazu budzili powszechny respekt swoim agresywnym stylem walki, opartym na jednym, niezwykle szybkim i śmiertelnie skutecznym ataku. Podobno właśnie wtedy Matsumura ukształtował swoją koncepcję sztuki walki. Jego istotą była szybkość, siła, uderzenie w punkt witalny. Ale w Bushidō, Drodze Wojownika, nie chodziło tylko o skuteczność w walce. Nieodłącznym elementem był też prawy charakter, kręgosłup moralny, etos. Swą doktrynę mistrz Matsumura wyłożył w swym słynnym liście.
Potrójna Droga.
Zaadresowany do jego ucznia Kuwae Ryōseia, list Matsumury Sōkona z 13 maja 1882 roku stanowi jeden z niewielu istniejących dokumentów w historii Karate i jednocześnie jeden z najważniejszych. Matsumura sformułował w nim filozofię uprawiania sztuki walki, według której budō należało postrzegać jako sztukę. Koncepcja ta zwana jest „Potrójną Drogą Matsumury” i dowodzi, że Karate (wtedy jeszcze nazywane Tōde) od początku było nie tylko nauką walki, ale również drogą doskonalenia się, stawiającą bardzo wysokie wymagania moralne.
Według Matsumury, ten kto zatrzyma się na fizycznym etapie treningu (wyćwiczy ciało, pozna techniki walki) może być nadal agresywny, pozbawiony kontroli, niemoralny, groźny dla siebie i dla otoczenia. Dlatego konieczny jest element zwany Budō no Bugei: zakaz umyślnej przemocy, promocja szlachetności, spokoju społecznego, zgody wśród ludzi, stwarzanie warunków do rozwoju... Trudno jest w kilku akapitach streścić cały list mistrza i oddać jego głęboki sens. Dlatego warto zapoznać się z pełną treścią listu oraz „Potrójną Drogą” mistrza Matsumury w osobnym artykule (wkrótce na naszym blogu).
Dziedzictwo.
Nauki mistrza Matsumury przetrwały do dziś. Oprócz przekazu filozoficznego zawdzięczamy mu również przekazanie fundamentalnych form kata, m.in. Kōsōkun, Passai (Bassai), Seisan (Hangetsu), Naihanchi (Naifanchi/Tekki), Chintō (Gankaku), Gojūshiho. Wśród uczniów Matsumury Sōkona, oprócz wspomnianego już Kuwae Ryōseia, był też jego wnuk Matsumura Nabe, a także Funakoshi Gichin, Motobu Chōki wraz ze swoim starszym bratem Chōyū, Yabu Kentsū, Azato Ankō oraz... Itosu Ankō – człowiek, bez którego nie byłoby współczesnego Karate.
Bibliografia:
- Andrzej Kozak, „Karate – historia i filozofia” (2025)
- Andrzej Kozak, „Encyklopedia Kata Karate” (2026)
- https://en.wikipedia.org/wiki/Chinto
- https://en.wikipedia.org/wiki/Shō_Kō
- https://en.wikipedia.org/wiki/Sokon_Matsumura
- https://www.thekaratepage.com/the-lineage-of-gojushiho
- https://medium.com/@motobu715/date-of-birth-and-death-of-matsumura-sōkon-4f77943fe2ea
- https://katastepbystep.com/karate-annan/
- https://fightingarts.com/okinawas-bushi-karate-gentlemen
