Autor: Andrzej Kozak © Opublikowano: 27.05.2021 (aktualizacja: 29.09.2026)

---

Przystępując do opisu kata Sanchin, jest się na straconej pozycji. Na pewno coś się pominie albo napisze coś kontrowersyjnego, z czym ktoś się nie zgodzi. Ale też Sanchin to forma wyjątkowa. O ile Suparinpei jest nazywane „królową kata” lub „koroną”, to Sanchin niektórzy nazywają „matką kata” lub „fundamentem”.

---

Zacznijmy od nazwy.

„Sanchin” tłumaczy się jako „Trzy starcia”. Ideogram san (trzy) jest oczywisty. Chin natomiast można zapisać na dwa sposoby: jako „wojna, walka” lub jako „stłumić, opanować”. Zazwyczaj używa się tego pierwszego zapisu. Czemu „trzy starcia”? Interpretacja jest taka, że chodzi o poszukiwanie harmonii w sferze shin-gi-tai (duch, technika, ciało) oraz sferze pozycja-mięśnie-oddech.

---

Triada, shin-gi-tai to istota Karate-dō. Ani sama psychika, ani same umiejętności, ani wytrenowane mięśnie nie prowadzą do mistrzostwa w sztuce walki. Konieczna jest ich harmonia, połączenie.

---

W drugiej triadzie (pozycja-mięśnie-oddech) ćwiczący stacza ze sobą trzy walki: opanowując stabilność pozycji, napięcie mięśni oraz technikę oddychania (związaną z gospodarowaniem energią). Wielu uważa, że właśnie to jest kluczem do praktyki kata, a zatem opanowania Karate. Forma Sanchin, mimo że krótka i pozornie łatwa do nauczenia, jest niezwykle trudna do udoskonalenia i trzeba jej poświęcić wiele lat.

---

Mistrz Shimabuku (Shimabukuro) Tatsuo, założyciel stylu Isshin-ryū, powiedział: „Sanchin jest fundamentem Karate. Bez Sanchin, Karate nie byłoby Karate. Sanchin przynosi zdrowie i siłę, a bez tego nie moglibyśmy ćwiczyć Karate”. Twórca Uechi-ryū, Uechi Kanbun, mawiał jeszcze dosadniej: „w Sanchin jest wszystko”. Do omówienia treningu Sanchin jeszcze wrócimy.

---

Teraz historia.

I kolejny problem. Niektórzy uważają Sanchin za jedną z najstarszych form sztuk walki, a jej genezy szukają w klasztorze Shaolin. Najpierw w VI wieku „ojciec zen” Bodhidharma miał opracować ćwiczenia oddechowe skorelowane z napinaniem mięśni. Później ponoć dodano ruchy będące technikami walki. Ale to są domysły oparte na mglistych przesłankach. Podobne ruchy zawierały także stare ćwiczenia Tai Chi Chuan (Taijiquan) i wielu innych stylów.

---

Kolejne wzmianki pochodzą z czasów dynastii Qing, a ściślej – z XVII wieku, kiedy to podobno istniał tzw. Drugi Shaolin, w prowincji Fujian. W okolicach Fuzhou (stolicy) ćwiczono formę San Chien (San Chan) w sztuce walki zwanej Pięść Pięciu Przodków (Wuzuquan). Kata o tej nazwie istnieje zresztą do dziś i jest praktykowane z wielką estymą, także w stylu tygrysa i żurawia. Oczywiście jedna nazwa nie oznacza takich samych ruchów. Niektórzy doliczają się kilkudziesięciu wersji tej formy... No właśnie. Czy to nadal jest ta sama forma?

---

Nas, karateka, najbardziej interesuje Sanchin na Okinawie. Wydaje się, że jako pierwszy przywiózł ją z Fuzhou w drugiej połowie XIX wieku Aragaki Seishō (1840–1918, a według P. McCarthy'ego 1840-1920). Być może znał ją też Matsumura Sōkon, który już w 1828 r. praktykował w Fuzhou i przywiózł kata Seisan, ale nie nauczał Sanchin jako osobnej formy. Zresztą ta pierwsza forma Sanchin na Okinawie zapewne niewiele ma wspólnego z obecnie ćwiczoną.

---

Drugi i najbardziej znany transfer Sanchin na Okinawę jest dziełem Higaonny Kanryō (1853–1915). Wprawdzie Higaonna, jako uczeń Aragakiego, znał już Sanchin, ale podczas swojego pobytu w Chinach (a był tam kilkakrotnie) poznał inną wersję i pogłębił wiedzę o tej formie. Jego nauczycielem był zapewne Xie Zhongxiang, znany jako Ryū Ryū Ko. Ale on nie uczył Sanchin (Saam Chien). Forma taka obecna jest jednak w kilku innych szkołach pokrewnych wobec stylu żurawia (np. Pięść Mnicha). Kiedy Higaonna wrócił na Okinawę i zaczął nauczać, kata Sanchin stała się podstawą jego stylu. Ponoć w Naha-te (Shōrei-ryū) przez pewien czas uczono tylko dwóch form – Sanchin i drugiej, dostosowanej do predyspozycji ucznia. Higaonna Kanryō ustalił przemieszczanie: trzy kroki do przodu, obrót, cztery kroki, obrót, krok w przód i krok w tył. Dłonie otwarte. Taką formę przejął najstarszy uczeń – Kyoda Juhatsu (późniejszy założyciel Tōon-ryū). Sukcesor Higaonny – Miyagi Chōjun – uczynił z niej bazową formę stylu Gōjū-ryū, ale zapewne dokonał istotnych zmian: przede wszystkim wprowadził pięści zamiast otwartych dłoni, zmienił liczbę kroków i położył nacisk na pracę mięśni.

---

Na tym nie koniec.

Do „źródła” w Fuzhou w 1897 r. powędrował kolejny Riukiuańczyk – Uechi Kanbun (1877–1948). 19-letni Kanbun chciał uniknąć poboru do japońskiej armii i zrealizować marzenie o uprawianiu sztuk walki. W Chinach przebywał kilkanaście lat. Początkowo trafił do słynnego kojo-dōjō, gdzie... wyśmiewano go za powolność ruchów i powolność w myśleniu. Dalszy trening odbywał zatem w szkole stylu tygrysa i żurawia, prawdopodobnie u mistrza Zheng Xianji.

---

Na marginesie.

Po powrocie na Okinawę Uechi Kanbun nie chciał nauczać sztuk walki – mimo licznych próśb. Przyczyną było to, że w czasie pobytu w Chinach w 1906 r. Uechi założył szkołę walki, a jeden z jego uczniów zabił sąsiada w bójce, ciosem poznanym w szkole. Dopiero wiele lat później, już mieszkając w Japonii, przyciśnięty przez biedę zgodził się otworzyć szkołę, którą nazwał Pangai-noon. Ideogramy tej nazwy można tłumaczyć jako „pół-twardo, pół-miękko”, lecz sam Uechi twierdził, że nazwa ma wyrażać szybkość wykonywanych form. Mabuni Kenwa (który przeprowadzał wywiad z Uechim do artykułu o historii Kenpō) zasugerował mu jednak zmianę nazwy i tak Uechi-ryū stał się jednym z okinawskich stylów Karate.

---

Sanchin jest absolutnie fundamentalną formą w Uechi-ryū. Uechi Kanbun nie uczył żadnej innej formy, zanim uczniowie nie opanowali tejże właśnie. Wydaje się, że wersja ta zachowała najwięcej ze swej pierwotnej surowości – przede wszystkim otwarte dłonie i cztery kierunki. Ale to drugie niekoniecznie świadczy o jakimś dawnym pierwowzorze. Niektórzy twierdzą, że najstarsze ćwiczenia, te wywodzące się z północnego Shaolin, wykonywane były w miejscu, bez jakiegokolwiek przemieszczania.

---

Dziś najbardziej znana jest wersja Sanchin opracowana przez twórcę stylu Gōjū-ryū – Miyagiego Chōjuna. Bardzo podobnie ćwiczy się też w Shitō-ryū, Tōon-ryū i w Kyokushin (oraz pochodnych). Trochę inna, ale w istocie podobna jest wersja Isshin-ryū. Z kolei najdłuższe Sanchin jest w Chitō-ryū – łączy w sobie elementy z wersji Gōjū-ryū i Uechi-ryū oraz dodaje techniki znane z kata Tenshō. Bardzo podobne ćwiczenie pojawia się w niektórych szkołach Shōrin-ryū, ale nie jest traktowane jako osobne kata.

---

Zaskakujący

wydaje się brak formy Sanchin w stylach Shōtōkan i Wadō-ryū, a także w Shōrin-ryū (spadkobiercy stylu Shuri-te). Wydaje się, że Funakoshi Gichin skupiał się na formach przekazanych mu przez mistrzów Azato i Itosu. Te kata przekazał Ōtsuce Hironoriemu. Wśród nich są formy pochodzące z Naha-te i spełniające funkcje, jakie ma Sanchin. Te formy to Hangetsu (Seisan) i Sōchin w Shōtōkan oraz Seishan (Seisan) w Wadō-ryū.

---

Czy Itosu Ankō znał Sanchin?

Raczej tak.

Sensowna wydaje się teoria, według której przyczyną „zniknięcia” Sanchin z Shuri-te jest wprowadzenie Karate do programu szkół na początku XX wieku. Władze szkolne miały wątpliwości, czy praktyka Sanchin jest bezpieczna dla zdrowia. Obawiano się, że osoby mające problemy z pracą serca i z ciśnieniem nie powinny wykonywać takiego ćwiczenia. Być może Itosu chciał uniknąć problemów i skreślił formę Sanchin z listy, co nie znaczy, że ją zapomniał.

---

Także współcześnie na ogół unika się Sanchin na wczesnym etapie praktyki. Ta forma podnosi tętno, uruchamia płuca i krążenie krwi. Taki trening jest dobry dla serca, tętnic, skóry, układu limfatycznego. Niektórzy też nazywają Sanchin „bodybuilding kata” (dosłownie „forma kulturystyczna”). Ale nieumiejętne ćwiczenie może być ryzykowne, szczególnie dla osób z wadą serca lub na zbyt niskim poziomie technicznym. Dobry instruktor powinien wiedzieć, czego uczyć jakich uczniów. Miyagi Chōjun uważał podobnie i dlatego nie uczył Sanchin osób początkujących.

---

Pozytywny efekt Sanchin odnosi się też do sfery psychicznej. Trening tej formy pobudza pamięć, reguluje oddech, uspokaja, uczy koncentracji, oczyszcza umysł. To są pierwotne funkcje kata.

---

A co z bunkai?

Niektórzy szukają bunkai (interpretacji) formy Sanchin w walce. To błąd. Tytułowe „trzy walki” odbywają się bowiem wewnątrz naszego ciała i umysłu. Celem Sanchin nie jest nauka technik obrony, lecz pobudzenie naszego tanden, środka ciała, miejsca gromadzenia się energii ki, oraz inne efekty opisane wcześniej. Jeśli się zastanowimy, dojdziemy do wniosku, że układają się one w uniwersalną receptę na osiągnięcie prawdziwego celu sztuki walki.

---

Trenujemy.

Po pierwsze – nogi. Siła ciosu (lub bloku) opiera się na wsparciu pozycji nóg. Po drugie – prawidłowa praca całego ciała zapewnia stabilność, równowagę. Po trzecie – mięśnie odpowiedzialne za szybkość i skuteczność techniki. Po czwarte – praca przepony i oddychanie pozwalające na uruchomienie naszej wewnętrznej energii oraz wykorzystanie pełnego potencjału naszej kondycji. Po piąte – opanowanie umysłu, kontrola emocji. Czegóż chcieć więcej?

---

Kata Sanchin ćwiczy się w charakterystycznej dla Naha-te pozycji sanchin-dachi. To wysoka pozycja zapewniająca wszechstronną stabilność. Najpierw uczymy się pozycji nóg, kontrolujemy opuszczone barki, potem napinamy mięśnie (brzuch, ręce, nogi, pośladki). Ćwiczymy zanshin – czujność, uważność. Oddychanie zwane ibuki pomaga w osiągnięciu harmonii ciała i umysłu, uczy gospodarowania tlenem i energią. Aby pokazać ruch przepony i mięśni brzucha, formę Sanchin często wykonuje się bez górnej części gi (stroju). Przemieszczanie następuje krokiem suri-ashi – stopa przesuwa się łukiem, niemal jedynie gładząc podłoże.

---

„Oklep”.

Często mylnie utożsamiany z wyrabianiem twardości, odporności na ciosy. Wyjaśniam. Niektóre style stosują ćwiczenie shime, co w wolnym tłumaczeniu znaczy „dokręcanie śruby”. Podczas gdy uczeń wykonuje ćwiczenie, instruktor w kontrolowany sposób uderza go w wybrane mięśnie, lekko popycha i pociąga w różne strony. Nie chodzi o żaden „test twardości” – to nieporozumienie. Chodzi o sprawdzenie napięcia mięśni, siły, oddychania i stabilności. Dobry nauczyciel nie zrobi uczniowi krzywdy, nawet podczas tak wymagającego ćwiczenia. A odporności na ciosy nie da się wyćwiczyć poprzez ich częste przyjmowanie. Mówi się, że nie ma przeciwników odpornych na ciosy, a są jedynie źle trafieni.

---

Podsumowując.

Sanchin to krótkie kata, a ruchy można zapamiętać na jednym treningu. W praktyce jednak mamy tu mnóstwo elementów, których nie dostrzega się na początku. Zrozumienie ich, opanowanie, a następnie zsynchronizowanie zajmuje lata i to jest najbardziej fascynujący aspekt treningu tej formy. Opanowanie ruchów to dopiero początek drogi, którą budōka musi przejść sam. Poznając Karate i siebie samego.

---

Autor: Andrzej Kozak © Opublikowano: 01.02.2021 (aktualizacja: 27.09.2026)

---

Mokusō, wymawiane „mo-kso” (od chińskiego mò xiǎng) to komenda znana każdemu karateka jako sygnał do medytacji na początku i na końcu treningu. Poprawna wymowa jest istotna - źle zaakcentowane słowo zabrzmi jak „kuso” co w języku japońskim jest wulgaryzmem.

---

Znaczenie.

Mokusō zapisane w kanji składa się z dwóch znaków. Pierwszy oznacza „być spokojnym lub cichym” lub po prostu „cisza”, „bezruch”. Drugi to „kontemplacja”, „myśl”. Razem znaki wyrażają „uspokojenie umysłu”. Znaczenie bardziej poetyckie: „patrzeć w ciszy w kierunku serca”.

Mokusō nie oznacza medytacji w buddyjskim znaczeniu tego słowa i choć korzysta z kilku elementów zen to nie jest praktyką religijną.

Jest przygotowaniem do działania. Jest to koncepcja mówiąca: zanim przystąpisz do treningu sztuki walki, powinieneś (dzięki mokusō) osiągnąć stan równowagi wewnętrznej – harmonii.

---

Trochę historii.

Jak wiemy, Karate ma swoje korzenie w klasztorze Shaolin, gdzie na początku VI. wieku – zgodnie z zaleceniami Bodhidharmy – mnisi dzielili swój czas między trening sztuki pięści a medytację zwaną dhyana, wywodzącą się od Buddy. Ta forma medytacji została nazwana po chińsku zuo chan, a w Japonii zazen („zen siedząc”) i około 1000 lat później, wraz z Kung fu przywędrowała na Okinawę.

---

Mokusō to trening mentalny. Chodzi o osiągnięcie stanu świadomości, w którym problemy w szkole, napięcia w pracy lub osobiste sprawy pozostają poza dōjō. Kiedy trenujesz – angażujesz swój umysł w stu procentach. Nie ma miejsca na rozkojarzenie, myślenie o innych sprawach, problemach codziennego życia. Doświadczony budōka potrafi oczyścić umysł z emocji i myśli, które go rozpraszają. Może wykonać technikę automatycznie i w pełni naturalnie, intuicyjnie.

---

Równowaga.

Wspomnieliśmy, że przed treningiem (i po treningu też) mamy osiągnąć stan równowagi. Chodzi oczywiście o równowage mentalną – między relaksem a czujnością. Należy unikać stanów skrajnych: sanran oraz konchin.

Sanran, nazywany czasem „umysłem małpy”, to stan umysłu charakteryzujący się pobudzeniem, niepokojem i nadmierną aktywnością. Typowe objawy sanran podczas mokusō to: oczy i usta otwarte, kciuki ściśnięte, ręce z tendencją do wznoszenia, głowa uniesiona.

Konchin natomiast to stan umysłu charakteryzujący się sennością, rozleniwieniem, zmęczeniem i brakiem energii. Typowe objawy to: oczy zamknięte, plecy zgarbione, szyja rozluźniona, głowa pochylona do przodu, ręce niechlujnie złożone opadają w dół.

Tak jak praktyka sztuki walki pozwala nam aktywnie trenować ciało i umysł, tak mokusō pozwala nam trenować umysł, aby lepiej kontrolować nasze ciało. Idealny moment, aby to zrobić, jest przed treningiem i po nim. Najpierw zostawiamy problemy na zewnątrz i skupiamy się na treningu, opróżniając umysł z emocji. Chcemy korzystać z treningu w stu procentach. Po nim natomiast mokusō pozwala nam się relaksować, odpocząć i przekierować myśli z powrotem do spraw codziennych, domowych. Ot, taki mentalny cooldown.

---

Jak wykonać mokusō?

Najpierw – pozycja.

Mokusō możemy wykonać stojąc, siedząc (zazen), spacerując (kinhin), a nawet leżąc (ōchaku zazen). Jednak optymalna pozycja ciała to seiza, czyli podstawowa pozycja siedząca.

W seiza, aby zachować prawidłowe proste ustawienie kręgosłupa, nie krzyżuj stóp, zachowaj odległość między kolanami na szerokość około dwóch pięści i wyprostuj plecy i szyję. Wyobraź sobie, że chcesz dotknąć sufitu głową. Przysuń brodę lekko w tył, aby wyprostować tył szyi. Poprawi to ukrwienie i utlenowanie mózgu. Rozluźnij ramiona. Zamknij oczy, ale ich nie zaciskaj.

Pozycja rąk podczas mokusō wywodzi się bezpośrednio z buddyzmu zen i po japońsku nazywa się hokkai-jōin („kosmiczna mudra”). Połóż lewą dłoń na prawej tak, aby palce się pokrywały. Złącz delikatnie opuszki kciuków, tworząc owalny kształt. Oprzyj nadgarstki na udach, tak aby dłonie spoczywały przy brzuchu (hara), tuż poniżej pasa i punktu tanden (centralne miejsce gromadzenia energii). Lewa ręka symbolizuje świat duchowy, podczas gdy prawa – rzeczywistość.

---

Następnie – oddychanie.

Oddychanie jest kluczem do prawidłowego wykonywania mokusō. Usta mamy zamknięte. Robimy wdech nosem – powoli, głęboko, ale naturalnie, nie sztucznie. Tuż przed wypełnieniem płuc wstrzymujemy powietrze na ułamek sekundy i wydychamy. Powinniśmy pracować przeponą, czuć ruch brzucha. Wydech należy wykonać z lekko otwartymi ustami, głęboko, naturalnie. Oddychamy powoli, a to pozwala obniżyć tętno – relaksujemy się fizycznie i psychicznie. Widzimy tu duże podobieństwo z kontrolą oddechu w Karate, ale o tym napiszemy innym razem.

---

Kluczowa – koncentracja.

Wreszcie skupiamy uwagę na umyśle. Trzeba spróbować pozostawić umysł pusty i osiągnąć jego pogodny stan. Zamykamy oczy, by ograniczyć zewnętrzne bodźce. Odrzucenie myślenia jest jednak dość trudne. Zaczynamy od spokojnego patrzenia w ciemność i skoncentrowania się tylko na tej jednej czynności. Dobiegające dźwięki czy nawet lekki ból stóp – nic nas nie obchodzi. Skupiamy się na utrzymaniu poprawnej postawy i oddychaniu, więc myśli jest coraz mniej. Te, które napływają, spokojnie oddalamy. Pamiętamy, by być w bezruchu. Zen wykorzystuje metaforę małpy przywiązanej do filaru. Małpa symbolizuje emocje, podniecenie umysłu, które zostaje opanowane przez przywiązanie do ciała (filaru).

---

Jeśli praktyka jest prawidłowa, pozytywna energia i poczucie wewnętrznego spokoju staną się częścią naszego codziennego życia.

Praktykować może każdy, lecz bez zaangażowania – nikt.

Autor: Maciej Kozak © Opublikowano: 01.01.2021 (aktualizacja: 21.09.2026)

---

Historię Karate można streścić w kilku akapitach, a nawet zdaniach. Pytanie: „czemu?”, skoro jest ona ciekawa, pełna tajemnic i przede wszystkim kluczowa, aby rozumieć, co się robi na treningach. Karate to nie tylko sport, rekreacja czy samoobrona. To także bogata filozofia, kultura i właśnie historia. To fascynujący temat do nauki przez lata. Nie interesując się historią Karate, pozbawiamy się szansy na prawdziwe zgłębienie tej sztuki.

---

To nie będzie jeden artykuł. Nie wyczerpiemy całego tematu, nie poruszymy wszystkich wątków, nie wymienimy wszystkich nazwisk. Aż do XX wieku historia Karate nie była dokumentowana – opierała się na przekazie ustnym. Dlatego dziś jest ona pełna domysłów i teorii, czasem sprzecznych... Od czegoś trzeba jednak zacząć, więc zacznijmy od początku.

---

Sztuki walki istnieją od zarania dziejów. Zapiski o nich można znaleźć w najstarszych księgach, datowanych czasem nawet na tysiące lat p.n.e. Niemal każdy region świata wykształcił w którymś momencie swój system walki wręcz – czy to na potrzeby wojny, samoobrony, sportu, rozrywki czy rozwoju osobowości. Do najstarszych można zaliczyć m.in. indyjskie Malla-yuddha i Kalaripayattu, chińskie Jiaoli, japońskie Sumō czy grecki Pankration. Nawet Platon był za młodu zapaśnikiem, a swój przydomek zawdzięczał treningowi (platys po grecku oznacza „szeroki”, co odnosiło się do jego szerokich barków).

---

Na przestrzeni tysiącleci specyficzna dalekowschodnia mentalność spowodowała, że trening sztuk walki nie był traktowany jako kurs samoobrony czy szkolenie wojskowe, lecz jako droga doskonalenia ciała i umysłu, gdzie trening fizyczny przeplatał się z rozwojem umysłowym i medytacją. Tę filozofię odnajdujemy w słynnych antycznych źródłach: Tao Te Ching (przypisywanym Lao Tsu, inaczej Laozi), Sztuce wojny (Sun Tsu, inaczej Sunzi), kronice Kojiki oraz w wielu późniejszych traktatach.

---

Trudno pominąć rolę klasztoru Shaolin, gdzie legendy dominują nad faktami.

---

W świątyni tej w roku 512 n.e. (różne źródła podają różne daty: 512, 516, 520, 527 n.e.) zamieszkał przybysz z Indii, buddyjski mnich imieniem Bodhidharma (chiń. Puti Damo, jap. Bodai Daruma). To postać, o której wiadomo bardzo mało, za to wymyślono na jej temat bardzo wiele bajecznych mitów, m.in. taki, że Bodhidharma odciął sobie powieki, żeby nie przysypiać podczas medytacji... Inne mity (niestety przez wiele osób powtarzane na poważnie) mówią, że to w Shaolin powstały pierwsze sztuki walki, a tamtejsi mnisi byli legendarnymi wojownikami.

---

Jednakże wbrew filmom z Hongkongu z lat 70. historycy wątpią w magiczne umiejętności mnichów z klasztoru Shaolin. Więcej wiary dają podaniom, że Bodhidharma znał indyjską sztukę walki Vajra-mushti (Diamentowa Pięść) i zalecał mnichom jej trening. Istnieją też przekazy o niejakim Huike – biegłym w walce, swoistym ochroniarzu placówki, który uczył mnichów samoobrony. Pewne jest natomiast, że na przestrzeni lat klasztor odwiedzali różni mistrzowie sztuk walki i zostawiali po sobie nauki. Tak kształtowała się słynna Sztuka Pięści z Klasztoru Shaolin (Shaolin quanfa), która przez następne wieki ewoluowała i docierała w różne zakątki Chin, a stamtąd, jako szeroko pojęte Kung-fu, trafiała do innych krajów. Tak też było, gdy na przełomie XIV i XV wieku Chińczycy z regionu Fujian (Fukien) zaczęli osiedlać się na wyspie Okinawa. No właśnie. Okinawa – miejsce, gdzie narodziło się Karate...

---

---

Okinawa ma zaledwie ok. 1200 km² powierzchni. Do roku 1879 istniało tu odrębne Królestwo Riukiu. Choć jest małą wyspą, to jej wyjątkowe położenie (pomiędzy Chinami i Japonią, a także Filipinami i Tajwanem, a nawet bardziej odległymi Hawajami) sprawiło, że była ona ważną przystanią na morskich szlakach handlowych. Dzięki temu przybywało na nią wiele statków z dalekich krajów, a wraz z nimi nie tylko towary handlowe, ale też edukacja, kultura i sztuka. Niektórzy podróżnicy (kupcy, dyplomaci, żołnierze i najemnicy) znali też rozmaite sztuki walki, a swą wiedzą dzielili się z mieszkańcami wyspy.

---

Choć Okinawczycy (a właściwie jeszcze Riukiuańczycy) raczej nie brali udziału w wojnach, to od niepamiętnych czasów uprawiali własną sztukę walki o nazwie Te („Ręka”), której źródła nie są dokładnie znane. Podejrzewa się, że u podstaw sztuki walki Te leży Tegumi – rodzaj zapasów ćwiczonych na potrzeby samoobrony. Do tego dochodzą mniejsze lub większe wpływy różnych innych sztuk walki, m.in. chińskich, japońskich i filipińskich, wynikające ze wspomnianego położenia geograficznego wyspy i związanych z tym kontaktów handlowych oraz misji dyplomatycznych.

---

Od 1372 roku trwał okres intensywnych kontaktów politycznych i handlowych między Królestwem Riukiu a Chinami. Na zaproszenie króla Satto i za zgodą chińskiego cesarza sprowadzono wielu Chińczyków, którzy zamieszkali na osiedlu Kumemura, koło portu Naha. Rdzenni mieszkańcy postrzegali ich jako wysłanników wielkiego, wspaniałego świata, niosących rozwój kulturalny i postęp cywilizacyjny. Rzeczywiście, Chińczycy ci pełnili wysokie funkcje urzędowe i nauczali w szkołach. Niektórzy z nich uczyli również sztuk walki.

---

Przez następne 500 lat trwała wymiana kulturowa i asymilacja. Na wyspie wiele się zmieniało. Pod wpływem chińskich mistrzów sztuk walki rdzenna sztuka walki Te zaczęła ewoluować. Trzy największe miasta – Naha, Shuri oraz Tomari – stały się ważnymi miejscami dla praktyków sztuk walki. W tychże miastach wykształciły się swoiste prastyle Karate, pod koniec XIX wieku nazywane kolejno: Naha-te, Shuri-te i Tomari-te, różniące się sposobem wykonywania technik oraz proporcją między szybkością a siłą, miękkością a twardością. Te trzy style składały się na całą sztukę walki rozwijaną na wyspie, przez Riukiuańczyków nazywaną Tō-de (lub Toudi), czyli „Chińska Ręka”.

---

To jednak nie było Karate, które znamy dziś. Historia dopiero się zaczyna.

---

Czytaj ciąg dalszy »

---