Autor: Andrzej Kozak © Opublikowano: 01.02.2021 (aktualizacja: 25.01.2022)

Mokusō , wymawiane „mo-kso” (od chińskiego mò xiǎng) to komenda znana każdemu karateka jako sygnał do medytacji na początku i na końcu treningu. Poprawna wymowa jest dość istotna, szczególnie gdy na sali są Japończycy, albowiem dość podobnie brzmią słowa wulgarne...

Mokusō zapisane w kanji składa się z dwóch znaków. Pierwszy oznacza „być spokojnym lub cichym” lub po prostu - „cisza”, „bezruch”. Drugi to „kontemplacja”, „myśl”. Razem znaki wyrażają „uspokojenie umysłu”. Znaczenie bardziej poetyckie: „patrzeć w ciszy w kierunku serca”.

Mokusō nie oznacza medytacji w buddyjskim znaczeniu tego słowa.

Trwa dość krótko, jest przygotowaniem do działania. Jest to koncepcja filozofii sztuk walki mówiąca: zanim przystąpisz do treningu sztuki walki, powinieneś (dzięki mokusō) osiągnąć stan równowagi wewnętrznej - harmonii, niczym umysł dziecka pozbawiony strachu, stresu, wątpliwości, wręcz nawet wiedzy o bólu i zmęczeniu.

Trochę historii.

Sztuki walki ponoć narodziły się w klasztorze Shaolin, gdzie - zgodnie z zaleceniami Bodhidharmy (jap. Daruma) - mnisi dzielili swój czas między trening sztuki pięści, a medytację zwaną dhyana, wywodzącą się od Buddy. Ta forma medytacji została nazwana po chińsku zuo chan, a w Japonii zazen („zen siedząc”) i wraz z Kung fu przywędrowała na Okinawę.

Mokusō to trening mentalny. Chodzi o osiągnięcie stanu świadomości, w którym problemy w szkole, napięcia w pracy lub osobiste sprawy pozostają poza dōjō. Kiedy trenujesz - angażujesz swój umysł w 100%. Nie ma miejsca na rozkojarzenie, myślenie o innych sprawach, problemach codziennego życia. Doświadczony budōka potrafi oczyścić umysł z emocji i myśli, które go rozpraszają. Może wykonać technikę automatycznie i w pełni naturalnie, intuicyjnie.

Podczas mokusō ważne jest, aby zachować równowagę między relaksem, a czujnością - unikajmy stanów skrajnych: sanran oraz konchin.

Sanran, nazywany czasem „umysłem małpy”, to stan umysłu charakteryzujący się pobudzeniem, niepokojem i nadmierną aktywnością. Typowe objawy sanran podczas mokusō to: oczy i usta otwarte, kciuki ściśnięte, ręce z tendencją do wznoszenia, głowa uniesiona.

Konchin natomiast to stan umysłu charakteryzujący się sennością, rozleniwieniem, zmęczeniem i brakiem energii. Typowe objawy to: oczy zamknięte, plecy zgarbione, szyja rozluźniona, głowa pochylona do przodu, ręce niechlujnie złożone opadają w dół.

Tak jak praktyka sztuki walki pozwala nam aktywnie trenować ciało i umysł, tak mokusō pozwala nam trenować umysł, aby lepiej kontrolować nasze ciało. Idealny moment, aby to zrobić jest przed i po treningu. Najpierw zostawiamy problemy na zewnątrz i skupiamy się na treningu, opróżniając umysł z emocji. Chcemy korzystać z treningu w stu procentach. Po nim natomiast, mokusō pozwala nam się relaksować, odpocząć i przekierować myśli z powrotem do spraw codziennych, domowych. Ot, taki mentalny cooldown.

Jak wykonać mokusō?

Wpierw - pozycja.

Mokusō możemy wykonać stojąc, siedząc (zazen), spacerując (kinhin), a nawet leżąc (ouchaku zazen). Jednak optymalna pozycja ciała to seiza, czyli podstawowa pozycja siedząca.

W seiza, aby zachować prawidłowe proste ustawienie kręgosłupa, nie krzyżuj stóp, zachowaj odległość między kolanami na szerokość około dwóch pięści i wyprostuj plecy i szyję. Wyobraź sobie, że chcesz dotknąć sufitu głową. Przysuń brodę lekko w tył, aby wyprostować tył szyi. Umożliwi to pełne nawodnienie mózgu krwią i tlenem. Rozluźnij ramiona. Zamknij oczy, ale ich nie zaciskaj.

Pozycja rąk podczas mokusō wywodzi się bezpośrednio z buddyzmu Zen i po japońsku nazywa się hokkaijoin („kosmiczna mutra”). Połóż lewą dłoń na prawej tak, aby palce się pokrywały. Złącz delikatnie opuszki kciuków, tworząc owalny kształt. Oprzyj nadgarstki na udach, tak aby dłonie spoczywały przy brzuchu (hara), tuż poniżej pasa i punktu tenden (centralne miejsce gromadzenia energii). Lewa ręka symbolizuje świat duchowy, podczas gdy prawa - rzeczywistość.

Następnie - oddychanie.

Oddychanie jest kluczem do prawidłowego wykonywania mokusō. Usta mamy zamknięte. Robimy wdech nosem - powoli, głęboko, ale naturalnie, nie sztucznie. Tuż przed wypełnieniem płuc, wstrzymujemy powietrze na ułamek sekundy i wydychamy. Powinniśmy pracować przeponą, czuć ruch brzucha. Wydech należy wykonać z lekko otwartymi ustami, głęboko, naturalnie. Oddychamy powoli, a to pozwala obniżyć tętno - relaksujemy się fizycznie i psychicznie. Widzimy tu duże podobieństwo z kontrolą oddechu w Karate, ale o tym napiszemy innym razem.

Kluczowa - koncentracja.

Wreszcie skupiamy uwagę na umyśle. Trzeba spróbować pozostawić umysł pusty i osiągnąć jego pogodny stan. Zamykamy oczy, by ograniczyć zewnętrzne bodźce. Odrzucenie myślenia jest jednak dość trudne. Zaczynamy od spokojnego patrzenia w ciemność i skoncentrowania się tylko na tej jednej czynności. Dobiegające dźwięki czy nawet lekki ból stóp - nic nas nie obchodzą. Skupiamy się na utrzymaniu poprawnej postawy i oddychaniu, więc myśli jest coraz mniej. Te, które napływają, spokojnie oddalamy. Pamiętamy, by być w bezruchu. Zen wykorzystuje metaforę małpy przywiązanej do filaru. Małpa symbolizuje emocje, podniecenie umysłu, które zostaje opanowane przez przywiązanie do ciała (filaru).

Jeśli praktyka jest prawidłowa, pozytywna energia i poczucie wewnętrznego spokoju staną się częścią naszego codziennego życia. Praktykować może każdy, lecz bez odpowiedniego zaangażowania - nikt.

Autor: Maciej Kozak © Opublikowano: 05.07.2019 (aktualizacja: 13.04.2023)

"Karate jest proste. Trzeba pracować nad sobą (...) Nie ma ostatecznego dyplomu - trzeba wciąż iść dalej, ciągle się uczyć i rozwijać". To słowa wielkiego nauczyciela Shitō-ryū, od którego mieliśmy zaszczyt pobierać nauki.

Mistrz Hidetoshi Nakahashi był wyjątkowym człowiekiem i mistrzem Karate - cenionym zarówno za swoją biegłość w sztukach walki, jak i za ogromną charyzmę. Był człowiekiem o wielkim sercu, doskonałym nauczycielem i prawdziwym budōka. Jestem szczęśliwy, że mogłem się od niego uczyć.

Młodość w Japonii.

Hidetoshi Nakahashi urodził się 7 listopada 1944 r. w portowym mieście Kobe, niedaleko Osaki. W wieku 4 lat rozpoczął naukę Kendo, lecz to do Karate zapałał prawdziwą miłością kilka lat później, gdy rozpoczął trening stylu Shitō-ryū w buddyjskim klasztorze. Choć mnisi byli bardzo mili, to trening Karate był bezwzględny. Bez mat, zawsze na dworze, niezależnie od pogody - czy upał, czy wiatr, czy deszcz, czy mróz. Nakahashi nigdy nie opuścił żadnego treningu.

Kiedy miał 16 lat, zaczął walczyć na turniejach Karate - wówczas dosyć brutalnych, w porównaniu z dzisiejszymi. Nie było podziału na kategorie wagowe, więc Nakahashi ważący 65 kg często walczył z zawodnikami ważącymi ponad 100 kg. Jak sam wspomina, musiał polegać na szybkości, unikach i kopnięciach (którymi to zdarzało mu się nokautować przeciwników).

Mimo, że jego ojciec chciał go zatrudnić w butiku jako sprzedawcę tradycyjnych kimon, a rówieśnicy z kolei zachęcali do wstąpienia w szeregi yakuzy (!) Nakahashi myślał tylko o Karate. Trenował bez przerwy, w międzyczasie kończąc szkoły i studia ekonomiczne. Jego pierwszym nauczycielem był mistrz Eiji Ogasahara, a potem sam Kenei Mabuni – najstarszy syn i bezpośredni następca Kenwy Mabuniego, twórcy Shitō-ryū. Po prawie dekadzie intensywnej praktyki Nakahashi sam zaczął prowadzić treningi w Kobe, a w roku 1974 uzyskał stopień mistrzowski. Z uwagi na swoją biegłość w Karate oraz reputację, mistrz Nakahashi miał zaproszenia do USA, Afryki, Wielkiej Brytanii. Ostatecznie jednak obrał kierunek na Francję.

Korsyka, Francja, Europa, Świat.

Nakahashi został zaproszony na Korsykę, nazywaną Wyspą Piękna, gdzie miał zatrzymać się na kilka miesięcy. Jak się okazało, został tam do końca życia. Zakochał się bowiem i w samej wyspie, na której zamieszkał, oraz w jednej z jej mieszkanek, z którą potem założył rodzinę. W mieście Bastia otworzył szkołę Karate. W małym dōjō przy ul. Emile Sari, mistrz Nakahashi uczył Karate przez następne 44 lata. "Dōjō to moje serce", mawiał.

Choć na początku nie mówił nawet słowa po francusku, sensei Nakahashi zrewolucjonizował Karate na Korsyce. Dzięki jego osobowości, doświadczeniu, metodyce i filozofii treningu, uczniowie jego dōjō szybko zaczęli odnosić spektakularne sukcesy na turniejach Karate, zarówno w kumite, jak i kata. Nakahashi szybko stał się osobą powszechnie znaną - nie tylko na Korsyce, ale w całej Francji. Piastował ważne stanowiska w wielu organizacjach - był. m.in. członkiem Narodowej Komisji Technicznej. Szkolił narodową reprezentację Francji, pracował z najlepszymi zawodnikami kumite i kata. Dość powiedzieć, że jego podopieczna, Alexandra Ferraci, jako czołowa francuska zawodniczka wystartowała na olimpiadzie w Tokio, w 2021 roku.

W międzyczasie nie zaniedbał kontaktu z Japonią i ze swoim nauczycielem. Od lat 80. organizował na Korsyce coroczne seminaria szkoleniowe, na których pojawiał się sōke Kenei Mabuni, a także inni, wybitni przedstawiciele szkoły Shitō-ryū (m.in. Yoshiharu Hatano i Yasunari Ishimi). Często był też wracał do rodzimej Japonii, by szkolić zawodników.

Oprócz tego mistrz Nakahashi publikował książki i płyty DVD, z czego wszystkie stanowią unikalną kopalnię wiedzy. W 1985 r. ukazało się pierwsze wydanie „Shitō-ryū Karate-dō” zawierającej opracowania dziesięciu kata. W 2006 ukazała się "Karaté-do Shito-ryu: La Voie de la Tradition", a w roku 2010 "Shitō-ryū Karate-do Kata Traditionnel", przy której sensei Nakahashi asystował sōke Mabuniemu. Z kolei ostatnia publikacja to już właściwie encyklopedia - "Shitō-ryū Karate-dō Katas Supérieurs" (2018) zawiera opracowanie 29 form, ale jest to też przewodnik po technikach, ćwiczeniach i koncepcjach przekazywanych w naszym stylu. Oprócz tego pojawił się cykl czterech płyt DVD "Shito-ryu Karate-do KATA & BUNKAI", gdzie można znaleźć opracowania aż 31 form Shitō-ryū.

Na przełomie lat 80. i 90. powstała Europejska Unia Shitō-ryū (Union Shitō-ryū Europe) - organizacja zrzeszająca szkoły Shitō-ryū na terenie Europy. Jej przywódcą był sōke Kenei Mabuni, natomiast dyrektorem technicznym - Hidotoshi Nakahashi. W 2008 roku organizacja ta przekształciła się w Dento Shitō-ryū International i prężnie działa do dzisiaj. Japońskie słowo "dento" oznacza "tradycyjny", co podkreśla oryginalny, rdzenny przekaz stylu Shitō-ryū.

Sensei Nakahashi przez całe życie propagował taki właśnie tradycyjny przekaz Shitō-ryū. Na swoich treningach łączył tradycję i nowoczesność, szkoląc swoich uczniów zarówno w Karate sportowym, jak i tradycyjnym, stylowym. Podróżował po świecie, prowadził seminaria, organizował szkolenia, a także występował na pokazach (m.in. na słynnej gali sztuk walki w Bercy, w 2012 roku). Znalazł też czas na epizodyczny występ w filmie "Samouraïs" (2002 r.), gdzie pokazał biegłość w walce mieczem japońskim (i ponownie, dzięki magii internetu, odpowiedni klip z filmu można zobaczyć na YouTube).

Kilka lat później poznaliśmy Carlosa Molinę (bezpośredniego ucznia Keneia Mabuniego, wówczas pełniącego funkcję sekretarza Europejskiej Unii Shitō-ryū), który zaprosił nas do Berlina na szkolenie z Hidetoshim Nakahashim. I tak to się zaczęło. Od 2005 do 2017 r. seminaria z nim zawsze były w naszym kalendarzu. I od pierwszej chwili, od pierwszego ukłonu, byliśmy pod urokiem aury mistrza Nakahashi'ego.

W 1995 r. mistrz Nakahashi uzyskał stopień 8. dan i tytuł „KYOSHI”, co w wolnym tłumaczniu oznacza „ekspert nauczyciel”. Z kolei w roku 2008 otrzymał on stopień 9. dan. W tamtym czasie asystował swemu nauczycielowi, sōke Keneiowi Mabuniemu podczas jego ostatnich seminariów w Europie. W Egerze, na Węgrzech, mieliśmy zaszczyt poznać soke Mabuniego osobiście...

Nigdy nie zapomnę spotkania z sōke Mabunim. Korytarzem zbliżają się Kenei Mabuni i Hidetoshi Nakahashi. Mistrz Nakahashi zobaczył naszą polską grupę, pokazał nas sōke Mabuniemu i po japońsku przedstawił. Soke Mabuni zatrzymał się, podał nam rękę, co spowodowało oniemienie i miękkie kolana u każdego z nas. Widząc to, mistrz Nakahashi powiedział: „Polonaise, hard workers!”. Większego komplementu nie moglibyśmy sobie wymarzyć... Był to rok 2008.

„Kyoshi” nigdy nikogo nie lekceważył, nie pomijał. Każdemu pomagał, każdego uczył. „Przez całe życie mój mąż przekazywał swą wiedzę wszystkim, którzy wstępowali do jego klubu, angażował się dla każdego z osobna. Niczego nie ukrywał” - mówi jego żona.

A jego biegłość techniczna w Karate... Mistrz Nakahashi wykonywał kata z niezwykłą łatwością, jakby bez wysiłku, a jednak z ogromną siłą, szybkością i precyzją. Sam prezentował różne formy, również w wieku ponad 70 lat. Często zdejmował kimono, by pokazać prawidłową pracę przepony. Jego kondycji fizycznej i sprawności mogło mu pozazdrościć wielu karateka, również tych dwukrotnie, trzykrotnie młodszych...

„Kyoshi” Hidetoshi Nakahashi odszedł 4 lipca 2019 roku. Jego wieloletni przyjaciel Carlos Molina napisał: „Mistrz Nakahashi zakończył swą ostatnią walkę. Teraz znów kontynuuje trening ze swym nauczycielem, Keneiem Mabunim".

- problemy zostawiasz w szatni. W Karate liczy się "tu i teraz”

Zawsze uśmiechnięty, emanujący dobrą energią, prawdziwie charyzmatyczny.

Bibliografia:

• Hidetoshi Nakahashi, "Shito-Ryu Karaté-Do", Sedirep, Boulogne-Billancourt 1985.
• Hidetoshi Nakahashi, "Shitō-ryū Karate-dō Katas Supérieurs", BUDO, Noisy-sur-École 2017.
• https://www.ffkarate.fr/hidetoshi-nakahashi-un-homme-tranquille/
• https://www.ffkarate.fr/hidetoshi-nakahashi-de-kobe-a-bastia/
• https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/backstories/1737/
• https://www.dento-shitoryu.org/en