Autor: Andrzej Kozak & Maciej Kozak © Opublikowano: 21.01.2021 (aktualizacja: 24.01.2022)

---

Pięć form Pinan (w stylu Shotokan nazywanych Heian) zwykle otwiera naukę Karate. Nazwa „Pinan” oznacza „stan pokoju” lub „bycie spokojnym i bezpiecznym” i sugeruje, iż po poznaniu tych pięciu form karateka osiąga spokój wewnętrzny i pozbywa się pierwszych niepewności. Coś w tym jest, lecz to zaledwie wierzchołek góry lodowej.

---

Kto, co i jak?

Kata Pinan ułożył Ankō Itosu, na samym początku XX wieku, w latach 1904-1907 (wg innych źródeł: 1901-1904), na potrzeby nauczania Karate (jeszcze pod nazwą Tode lub Toudi) w okinawskich szkołach jako lekcji wychowania fizycznego. Mistrz Itosu położył gigantyczne zasługi dla popularyzacji tej sztuki, zarówno na wyspie Okinawa, jak i w samej Japonii. Jego dążenia w tym zakresie stanowią istotne tło dla naszej historii o powstaniu pięciu kata Pinan – a o mistrzu Itosu i jego genialnej pracy napisaliśmy w osobnym artykule.

---

Wracając do nazwy.

Pinan (平安) to dwa ideogramy „pi” oraz „nan”. Nazwa jest okinawska, ale spójrzmy okiem Chińczyka. Przecież w tamtych czasach Karate nazywano Tode (lub Toudi), czyli „Chińska Ręka”. Otóż zapisane dokładnie tymi znakami „Pingan” to popularne powiedzenie „bądź bezpieczny” - „chroń się przed niebezpieczeństwem” (np. gdy ktoś rusza w podróż). A więc nie ma tu ani pokoju/spokoju – tak chętnie łączonych z filozofią buddyzmu zen. Po prostu, mistrz Itosu życzy nam „bon voyage” na Drodze Karate.

---

Zwolennicy osiągania stanu spokoju wewnętrznego przy pomocy praktyki kata Pinan/Heian łatwo się jednak nie poddali. Znaleźli mianowicie inspirację w słynnej książce „Bubishi”. W rozdziale o historii i filozofii stylu Białego Żurawia jest powiedziane: „Niezmierzone samodoskonalenie jest możliwe dzięki pokojowemu umysłowi i wewnętrznej harmonii. Przeciwstawiaj się i pokonaj złudzenia i nędzę”. Można i tak - jedno nie przeczy drugiemu.

---

Który Pinan na początek?

Itosu chciał stworzyć krótkie kata zawierające podstawowe bloki, uderzenia i uszeregować je według rosnącej trudności. To ostatnie akurat nie wyszło - pierwsza forma Pinan Shodan (Pinan „pierwszego stopnia”) okazała się za trudna! Może to kwestia dwuręcznych technik, może kopnięcia, może shuto-uke... Tak czy owak, w praniu wyszło, że łatwiejsza jest kolejna forma, Pinan Nidan (Pinan „drugiego stopnia”). W stylu Shotokan później zamieniono nazwami te dwie formy i tak mamy jako pierwsze Heian Shodan (czyli Pinan Nidan), a potem Heian Nidan (czyli Pinan Shodan). Proste!

---

Pinan - Heian.

Japończyk w głównych wysp przeczyta pierwszy ideogram „pi” jako „hei” - uproszczenie ideogramu „heiwa”. Drugi ideogram - uproszczenie „antei” - to „spokój” , „stabilność”. Gichin Funakoshi, twórca Karate Shotokan, odszedł od starej nazwy Pinan, na rzecz Heian właśnie. Może zrobił to, aby Japończycy mogli łatwiej używać tych nazw? Albo, żeby zdystansować się od chińskiego pochodzenia Karate? A może powodem były zmiany techniczne, które wprowadził Funakoshi (m.in. zastąpił pozycję neko-ashi pozycją kokutsu, a kopnięcie mae-geri zmienił na yoko-geri). Kata Heian to już nie były te same formy, których nauczył się od Ankō Itosu i Kenwy Mabuniego.

---

Konstrukcja.

Wszystkie kata Pinan zbudowane są na enbusen (układzie przemieszczania się) przypominającym słynną formę Kūshankū (inaczej: Kūsankū lub Kōsōkun), stąd przypuszczenie, że Itosu stworzył Pinan 1-5 upraszając kata Kūshankū i dodając kilka elementów.

---

Jest też inna teoria. Łączy się ona z opowieścią o zaginionym kata Channan, jako pierwowzorze Pinan. Anko Itosu miał poznać długą formę od pewnego Chińczyka imieniem Chiang-Nan. Channan to fonetyczne uproszczenie tegoż chińskiego imienia. Niektórzy instruktorzy próbują nawet „sklejać” ze sobą pięć form Pinan, a efekt swej pracy nazywają Pinan-dai (Pinan „duży”).

---

Trening.

Poznając te formy na początku naszej Drogi Karate wyrabiamy odpowiednie nawyki do treningu kata w ogóle. Najważniejsze - każdy ruch w kata powinien być wykonywany starannie, ze 100% skupieniem oraz odpowiednią siłą i szybkością. Mimo iż kata Pinan trwa tylko około minuty, po jego wykonaniu powinniście być zmęczeni, albo robicie coś źle.

---

Formy Pinan/Heian powinno się trenować stale, niezależnie od posiadanego stopnia. Dzięki temu szlifujemy podstawowy wachlarz technik, pozycji i zwrotów, zawarty w tychże pięciu układach. Dodatkowo - techniki te wracają do nas cały czas w wielu innych kata – cały czas „wyskakuje” coś, co było w Pinan właśnie.

---

Niestety, nie raz można spotkać zaawansowanych karateka, a nawet sportowych czempionów w kata, którzy nie pamiętają kata Pinan lub (o zgrozo) w ogóle ich nigdy nie ćwiczyli. Również młodzi karateka chętnie zapominają o cyklu Pinan i wyrywają się do „fajniejszych” form. To duży błąd. Trening Karate to nie przechodzenie z klasy do klasy, jak w szkole. To raczej ciągłe gromadzenie wiedzy i umiejętności oraz ciągłe wracanie do podstaw, szlifowanie ich, aby móc na nich budować dalej i więcej.

---

Pinan/Heian to piękne formy, ale też sprytnie skonstruowane. Działają jak papier lakmusowy - pokazują, czy trenujesz poważnie, czy nie. Mistrzostwo w Karate to nie jednorazowy wyczyn, czy popis - mistrzostwo to wiedza i umiejętności zbudowane na trwałym fundamencie. Nie pytaj, jak kto wysoko fruwa na zawodach. Pytaj czy zna Pinan.

---

Autor: Maciej Kozak © Opublikowano: 06.01.2021 

---

Ankō Itosu był jednym z najwybitniejszych mistrzów Karate w historii. Uważany jest za pioniera nowoczesnego Karate, ponieważ to za jego zasługą sztuka Karate, dotychczas hermetycznie zamknięta na Okinawie, rozpoczęła swą reformację, wyruszyła do Japonii, a później w świat.

---

O prywatnym życiu mistrza Itosu nie wiele wiadomo. Urodził się w 1831 roku w Shuri, w Królestwie Riukiu (jeszcze nie Okinawie), w szlacheckiej rodzinie. Odebrał surowe wychowanie i staranne wykształcenie, dzięki któremu potem pracował jako sekretarz na dworze królewskim (za panowania Drugiej Dynastii Shō). Jako dziecko był mikry, nieśmiały, leniwy i chorowity. Aby to zmienić, od 16 roku życia zaczął trenować sztuki walki - wpierw u mistrza Nagahamy, później u mistrza Gusukumy oraz u Sōkona "Bushi" Matsumury.

---

Dzięki treningowi Itosu budził powszechny respekt. Niewysoki, lecz potężnie zbudowany, o niesłychanie silnych ramionach i groźnym, przenikliwym spojrzeniu. Wiele jest podań i opowieści o niespotykanej sile uderzeń Itosu. Podobno mistrz Matsumura, sam cieszący się renomą niepokonanego, uważał Itosu za najsilniejszego budo-ka na Okinawie.

---

---

Na marginesie. Kwestia zdjęcia.

Do dziś nie jesteśmy pewni, jak naprawdę wyglądał Ankō Itosu. Przez lata mieliśmy do dyspozycji jego rysunkową podobiznę - niewiadomego pochodzenia, którą to możecie podziwiać na początku tego artykułu. 28 lutego 2006 roku, na łamach gazety Okinawa Times zostało opublikowane zdjęcie - bardzo stare, przedstawiające grupę adeptów sztuki walki, a wśród nich - starszego pana z mocarnym wąsem. Autor artykułu twierdził, że to właśnie jest mistrz Ankō Itosu. I tak się przyjęło. W następnych latach odkryto kolejne dwa zdjęcia, na których rzekomo widać wąsatego Ankō Itosu - ich dalsza analiza jednak wykazała, że nie zgadzają się pewne fakty i daty. Ostatecznie, 1 marca 2019 roku „pan z wąsem” został zidentyfikowany jako MIYAKE SANGO, instruktor szermierki (Kendo) z Okinawy. Znajdujący się na zdjęciu adepci faktycznie mają na sobie charakterystyczne napierśniki, co by się zgadzało. Nie zostaliśmy jednak zupełnie bez niczego, ponieważ na jednym z tych zdjęć widać innego starszego człowieka, z siwą brodą, w odpowiednim wieku (wyglądającego na 74 lata). Powstała teza, że to właśnie jest mistrz Itosu - na zdjęciu z zakończenia roku szkolnego w liceum, gdzie właśnie zaczął nauczać To-de. Czy to prawda? Czas pokaże.

---

Wracając.

W 1879 roku Japonia zaanektowała Riukiu.

Królestwo zostało zmienione w Prefekturę Okinawa, a panowanie dynastii królewskiej dobiegło końca. Wielu urzędników pracujących na królewskim dworze zostało bez pracy i środków do życia, z Ankō Itosu włącznie. Nie wiemy co robił przez następne lata. Wiemy natomiast, że w roku 1892 (inne źródła podają rok 1901) na Okinawę przybył Shintaro Ogawa – kurator oświaty (konkretnie pełnomocnik ds. edukacji) z Japonii. Zorganizowano dla niego pokaz sztuki walki, który przeprowadził Ankō Itosu wraz ze swoimi uczniami. Mistrz miał wtedy 61-70 lat. Pokaz zrobił tak dobre wrażenie, że pan Shintaro, w sprawozdaniu dla Ministerstwa Edukacji, mocno zarekomendował włączenie treningów Toudi do programu szkół na Okinawie. Japońskie Ministerstwo się zgodziło.

---

W międzyczasie.

Zainteresowanie armii Japonii.

Około roku 1891 okinawską sztuką walki To-de zainteresowała się japońska armia. Podobno wojskowi rekruterzy zauważyli, że ludzie na Okinawie byli ponadprzeciętnie silni i sprawni, a zapytani o to - mówili, że to dzięki treningowi ich lokalnej sztuki walki. Jednakże, szybko okazało się, że wieloletniego treningu nie da się "skompresować" do dwumiesięcznego szkolenia rekrutów, dlatego wojsko wycofało się wtedy z całego pomysłu. Być może jednak już wtedy mistrz Itosu opracowywał ćwiczenia w kolumnie i rozważał stworzenie form (kata) możliwych do nauki w grupie dla początkujących.

---

Pamiętajmy.

Do tej pory Karate (wtedy jeszcze nazywane Toudi lub Tode, czyli Chińska Ręka) było trenowane w tajemnicy, w bardzo wąskim, zaufanym gronie. Nauczyciel miał najczęściej jednego, góra kilku uczniów. Treningi często odbywały się w nocy, w domu lub ogrodzie nauczyciela. Nie było szkół walki, grup treningowych, programów nauczania, podręczników etc. Wszystko opierało się na przekazie ustnym i wiele faktów przepadło - dlatego też tak trudno jest dziś badać historię Karate.

---

Mając zgodę władz, Itosu zaczął nauczać Toudi w szkole podstawowej Shuri Jinjo. Opracowywał program szkoleniowy. W latach 1904-1907 (niektóre źródła podają 1901-1904), na potrzeby nauki w szkołach, Itosu uprościł starą formę KOSOKUN i na jej podstawie stworzył cykl pięciu kata Pinan. Rozpoczęła się rewolucja.

---

---

Czy to znaczyło, że Toudi - trochę tajemnicza, właściwie nielegalna, nastawiona na śmiertelną skuteczność sztuka walki teraz była przekazywana dzieciom w podstawówce? Nie, spokojnie. Mistrz Itosu wiedział co robi.

---

W podejściu do treningu zaszła zasadnicza zmiana. Formy kata były nauczane w zmienionej, uproszczonej formie (wspomniana już piątka Pinan oraz 25 innych układów, m.in. Naifanchin Shodan/Nidan/Sandan). Niebezpieczne techniki zostały ukryte w taki sposób, że bez pomocy nauczyciela uczeń nie znał prawdziwego znaczenia i zastosowania kata. Stąd mamy tzw. BUNKAI i OYO – zaawansowaną analizę technik w kata i zastosowanie ich w realnej walce. Dzięki temu trening był bezpieczny dla „casualowych” adeptów, nie wyjawiał strasznych, śmiercionośnych sekretów osobom początkującym.

---

Jednocześnie mistrzowi Itosu bardzo zależało na zachowaniu oryginalnego przekazu i uratowaniu od zapomnienia starych form. Jego najwięksi uczniowie, m.in. Kenwa Mabuni, CHŌSHIN CHIBANA, GICHIN FUNAKOSHI, doskonale rozumieli intencje swojego mistrza i również zachowywali „sekretne nauki” tylko dla zaufanych uczniów.

---

Itosu zmienił też sposób prowadzenia samych treningów – upodobnił je do musztry wojskowej (z pomocą swych uczniów, m.in. CHŌMO HANASHIRO oraz KENTSŪ YABU, oficera armii japońskiej, którego uczniowie nazywali "sierżant"). Pojawiło się zatem ustawienie grupy w szeregach i kolumnach, odliczanie powtórzeń danego ćwiczenia, system komend (yoi, hajime, yame).

---

---

Ekspansja sztuki Toudi trwała. Itosu zaczął jej nauczanie w szkole podstawowej, lecz w następnych latach zaczął też działać w liceum, a także w kolegium nauczycielskim, żeby kolejne pokolenie szkolnych nauczycieli mogło przekazywać nauki dalej.

---

Rozpowszechniwszy Toudi na Okinawie, Ankō Itosu wziął na cel samą Japonię. Pragnął, by „chińska ręka” nie pozostała zamknięta na rodzimej wyspie, lecz by znalazła kolejne, jeszcze szersze grono odbiorców. Sprawa jednak była trudna o tyle, że japońskie władze były bardzo wyczulone na wszelkie wpływy Chin. W tamtym czasie relacje między Japonią, a Chinami były napięte, a dodatkowo w Japonii panowały silne tendencje patriotyczne, mówiąc delikatnie.

---

Ponownie, Ankō Itosu wykazał się mądrością.

---

Wiedział, że musi przekonać japońskie władze o pożyteczności trenowania Toudi (Tode). W październiku 1908 roku napisał list do japońskiego Ministerstwa Edukacji i Ministerstwa Wojny (według innych źródeł list ten był adresowany do Departamentu Szkolnictwa Prefektury Okinawa, lecz potem został on przekazany japońskim Ministerstwom).

---

---

Rozpoczął list słowami: „Tode nie wywodzi się ani z buddyzmu ani z konfucjanizmu”, od razu odpierając ew. zarzut o religijne konotacje. W dalszej części listu zawarł 10 ZASAD UPRAWIANIA TODE (jap. TODE JUKUN). Wyraźnie w nich zaznaczył, że Tode nie służy do ataku, ani agresji, tylko do ochrony siebie i bliskich. Potem wykazał liczne korzyści płynące z treningu, m.in. rozwój fizyczny, wzmocnienie zdrowia, kształtowanie charakteru. Na koniec zwrócił uwagę, że dobrze wytrenowani adepci (tzn. zdrowi, silni, cechujący się dobrym charakterem i postawą moralną) stanowiliby dużą korzyść dla społeczeństwa, a także wojska. List ten jest dziś uważany, za jeden z najważniejszych dokumentów w historii Karate.

---

Ankō Itosu umarł w 1915 roku, mając 84 lata. Jego najwybitniejsi uczniowie (Gichin Funakoshi, Chōshin Chibana, Kentsū Yabu, Chōmo Hanashiro, Chōki Motobu, Kanken Tōyama oraz Kenwa Mabuni) kontynuowali dzieło swojego nauczyciela - nauczali i popularyzowali Tode/Toudi (w międzyczasie coraz częściej już nazywane KARATE) na terenie Japonii, otwierali własne szkoły, pisali książki. W roku 1917, w Shuri, w domu Kenwy Mabuniego zostało założone pierwsze stowarzyszenie Karate o nazwie KARATE KENKYU KAI. W 1936, w Naha, odbyła się słynna konferencja mistrzów, na której oficjalnie ustanowiono nazwę KARATE i wyznaczono kierunek dalszego rozwoju.

---

Efekty dzieła mistrza Ankō Itosu oraz ogromnej pracy jego uczniów trwają do dziś. Karate jest praktykowane przez ponad 100 milionów ludzi na całym świecie (dane WKF) i jest znane wszędzie. Nic, tylko trenować! Dziękujemy Ci, mistrzu Itosu!