SŌKON MATSUMURA

Autor: Maciej Kozak © Opublikowano: 01.05.2021 (aktualizacja: 19.09.2026)

---

Matsumura Sōkon był prawdopodobnie największym ekspertem sztuk walki swoich czasów. Miał on ogromny wkład w ewolucję Karate, w czasach gdy jeszcze nie było tak nawet nazywane. Wielu uznaje go za praojca Karate. Uważany jest za twórcę stylu Shuri-te, który później ewoluował w styl Shōrin-ryū. Przypisuje mu się autorstwo wielu fundamentalnych kata. Nazywano go „Bushi”, czyli Wojownik. Nie bez przyczyny.

---

Matsumura żył w latach 1809–1899 – przynajmniej według dat na jego nagrobku. Jednakże różne źródła podają różne lata, np. 1798–1890, 1800–1896 czy 1809–1901. Nie ma pewności. Wiemy natomiast, że urodził się w wiosce Yamagawa, w Shuri. Pochodził z rodziny szlacheckiej i pierwotnie nosił nazwisko rodowe Kiyo, a imię Sōkon. Sztuki walki poznawał od najmłodszych lat – jego pierwszym nauczycielem był ojciec, Kiyo Sofuku. Przez to, że historia Karate nie była wtedy dokumentowana, nie znamy wszystkich jego nauczycieli – dominującą teorią jest, że na ucznia przyjął go legendarny mistrz Sakugawa Kanga „Tōde”, będący wtedy już u schyłku życia. Jednakże stary mistrz nie od razu zgodził się szkolić małego, krnąbrnego Sōkona – uczynił to dopiero na prośbę jego ojca. Zależnie od przyjętych dat, Sōkon mógł mieć wtedy zaledwie 6 lat. Do jego nauczycieli zalicza się też legendarnego Kōsōkuna.

---

Matsumura przeszedł do historii jako wszechstronny, niepokonany wojownik. Szybkość jego technik była legendarna. Trenował codziennie. Był wysoki, o srogim spojrzeniu i niebagatelnych umiejętnościach. Funakoshi Gichin (jeden z jego uczniów, późniejszy twórca Karate Shōtōkan) napisał w swej książce, że Matsumura miał przerażającą prezencję. Z tych powodów zapewne, mimo młodego wieku, w 1826 roku Matsumura Sōkon został osobistym ochroniarzem siedemnastego króla Riukiu – Shō Kō. Był też głównym nauczycielem walki na królewskim dworze i wojskowym dowódcą tytułowanym buchō.

---

Na marginesie...

Matsumura pewnego dnia dostał polecenie, by rozwiązać problem ze złodziejem – rozbitkiem, który po katastrofie swego statku zamieszkał w jaskini u wybrzeży Okinawy i okradał miejscową ludność, aby przetrwać. Rozbitek ten nosił imię Chintō, a według innych źródeł – Annan. Mistrz Matsumura miał renomę niepokonanego wojownika, lecz w konfrontacji z rzezimieszkiem okazało się jednak, że żaden nie mógł osiągnąć przewagi. Matsumura postanowił wykorzystać tę okazję i zaoferował Chintō pomoc w powrocie do domu, w zamian za wspólny trening technik walki. Taka oto legenda stoi za powstaniem kata Chintō (w stylu Shōtōkan nazywanej Gankaku).

---

Sztuki walki poznawał przez całe życie. W ramach królewskiej służby odbył dwie podróże do Chin oraz dwie do Japonii (w ramach wieloletnich misji dyplomatycznych). Podczas nich pobierał na miejscu nauki sztuk walki, zarówno w Fujian (chińska prowincja, gdzie podobno znajdował się tzw. Drugi Klasztor Shaolin), jak i w Satsumie (prowincja w Japonii należąca do samurajskiego klanu Shimazu, który w tamtym czasie sprawował dużą kontrolę nad Riukiu). Tam właśnie Matsumura poznał sztukę miecza Jigen-ryū. Biorąc pod uwagę różne źródła, możemy bezpiecznie założyć, że Matsumura spędził w Chinach łącznie 10–15 lat, a w Japonii 2–5 lat. Różne daty jego życia i śmierci wprowadzają dodatkowe zamieszanie.

---

Ten wątek jest bardzo ciekawy. Otóż samurajowie klanu Shimazu budzili powszechny respekt swoim agresywnym stylem walki, opartym na jednym, niezwykle szybkim i śmiertelnie skutecznym ataku. Podobno właśnie wtedy Matsumura ukształtował swoją koncepcję sztuki walki. Jego istotą była szybkość, siła, uderzenie w punkt witalny. Ale w Bushidō, Drodze Wojownika, nie chodziło tylko o skuteczność w walce. Nieodłącznym elementem był też prawy charakter, kręgosłup moralny, etos. Swą doktrynę mistrz Matsumura wyłożył w swym słynnym liście.

---

---

Potrójna Droga.

Zaadresowany do jego ucznia Kuwae Ryōseia, list Matsumury Sōkona z 13 maja 1882 roku stanowi jeden z niewielu istniejących dokumentów w historii Karate i jednocześnie jeden z najważniejszych. Matsumura sformułował w nim filozofię uprawiania sztuki walki, według której budō należało postrzegać jako sztukę. Koncepcja ta zwana jest „Potrójną Drogą Matsumury” i dowodzi, że Karate (wtedy jeszcze nazywane Tōde) od początku było nie tylko nauką walki, ale również drogą doskonalenia się, stawiającą bardzo wysokie wymagania moralne.

---

Według Matsumury, ten kto zatrzyma się na fizycznym etapie treningu (wyćwiczy ciało, pozna techniki walki) może być nadal agresywny, pozbawiony kontroli, niemoralny, groźny dla siebie i dla otoczenia. Dlatego konieczny jest element zwany Budō no Bugei: zakaz umyślnej przemocy, promocja szlachetności, spokoju społecznego, zgody wśród ludzi, stwarzanie warunków do rozwoju... Trudno jest w kilku akapitach streścić cały list mistrza i oddać jego głęboki sens. Dlatego warto zapoznać się z pełną treścią listu oraz „Potrójną Drogą” mistrza Matsumury w osobnym artykule (wkrótce na naszym blogu).

---

Dziedzictwo.

Nauki mistrza Matsumury przetrwały do dziś. Oprócz przekazu filozoficznego zawdzięczamy mu również przekazanie fundamentalnych form kata, m.in. Kōsōkun, Passai (Bassai), Seisan (Hangetsu), Naihanchi (Naifanchi/Tekki), Chintō (Gankaku), Gojūshiho. Wśród uczniów Matsumury Sōkona, oprócz wspomnianego już Kuwae Ryōseia, był też jego wnuk Matsumura Nabe, a także Funakoshi Gichin, Motobu Chōki wraz ze swoim starszym bratem Chōyū, Yabu Kentsū, Azato Ankō oraz... Itosu Ankō – człowiek, bez którego nie byłoby współczesnego Karate.

---

Bibliografia:

• Andrzej Kozak, „Karate – historia i filozofia” (2025)
• Andrzej Kozak, „Encyklopedia Kata Karate” (2026)
• https://en.wikipedia.org/wiki/Chinto
• https://en.wikipedia.org/wiki/Shō_Kō
• https://en.wikipedia.org/wiki/Sokon_Matsumura
• https://www.thekaratepage.com/the-lineage-of-gojushiho
• https://medium.com/@motobu715/date-of-birth-and-death-of-matsumura-sōkon-4f77943fe2ea
• https://katastepbystep.com/karate-annan/
• https://fightingarts.com/okinawas-bushi-karate-gentlemen