Autor: Andrzej Kozak © Opublikowano: 01.02.2021 (aktualizacja: 25.01.2022)

---

Mokusō , wymawiane „mo-kso” (od chińskiego mò xiǎng) to komenda znana każdemu karateka jako sygnał do medytacji na początku i na końcu treningu. Poprawna wymowa jest dość istotna, szczególnie gdy na sali są Japończycy, albowiem dość podobnie brzmią słowa wulgarne...

---

Mokusō zapisane w kanji składa się z dwóch znaków. Pierwszy oznacza „być spokojnym lub cichym” lub po prostu - „cisza”, „bezruch”. Drugi to „kontemplacja”, „myśl”. Razem znaki wyrażają „uspokojenie umysłu”. Znaczenie bardziej poetyckie: „patrzeć w ciszy w kierunku serca”.

---

Mokusō nie oznacza medytacji w buddyjskim znaczeniu tego słowa.

---

Trwa dość krótko, jest przygotowaniem do działania. Jest to koncepcja filozofii sztuk walki mówiąca: zanim przystąpisz do treningu sztuki walki, powinieneś (dzięki mokusō) osiągnąć stan równowagi wewnętrznej - harmonii, niczym umysł dziecka pozbawiony strachu, stresu, wątpliwości, wręcz nawet wiedzy o bólu i zmęczeniu.

---

Trochę historii.

---

Sztuki walki ponoć narodziły się w klasztorze Shaolin, gdzie - zgodnie z zaleceniami Bodhidharmy (jap. Daruma) - mnisi dzielili swój czas między trening sztuki pięści, a medytację zwaną dhyana, wywodzącą się od Buddy. Ta forma medytacji została nazwana po chińsku zuo chan, a w Japonii zazen („zen siedząc”) i wraz z Kung fu przywędrowała na Okinawę.

---

Mokusō to trening mentalny. Chodzi o osiągnięcie stanu świadomości, w którym problemy w szkole, napięcia w pracy lub osobiste sprawy pozostają poza dōjō. Kiedy trenujesz - angażujesz swój umysł w 100%. Nie ma miejsca na rozkojarzenie, myślenie o innych sprawach, problemach codziennego życia. Doświadczony budōka potrafi oczyścić umysł z emocji i myśli, które go rozpraszają. Może wykonać technikę automatycznie i w pełni naturalnie, intuicyjnie.

---

Podczas mokusō ważne jest, aby zachować równowagę między relaksem, a czujnością - unikajmy stanów skrajnych: sanran oraz konchin.

---

Sanran, nazywany czasem „umysłem małpy”, to stan umysłu charakteryzujący się pobudzeniem, niepokojem i nadmierną aktywnością. Typowe objawy sanran podczas mokusō to: oczy i usta otwarte, kciuki ściśnięte, ręce z tendencją do wznoszenia, głowa uniesiona.

---

Konchin natomiast to stan umysłu charakteryzujący się sennością, rozleniwieniem, zmęczeniem i brakiem energii. Typowe objawy to: oczy zamknięte, plecy zgarbione, szyja rozluźniona, głowa pochylona do przodu, ręce niechlujnie złożone opadają w dół.

---

Tak jak praktyka sztuki walki pozwala nam aktywnie trenować ciało i umysł, tak mokusō pozwala nam trenować umysł, aby lepiej kontrolować nasze ciało. Idealny moment, aby to zrobić jest przed i po treningu. Najpierw zostawiamy problemy na zewnątrz i skupiamy się na treningu, opróżniając umysł z emocji. Chcemy korzystać z treningu w stu procentach. Po nim natomiast, mokusō pozwala nam się relaksować, odpocząć i przekierować myśli z powrotem do spraw codziennych, domowych. Ot, taki mentalny cooldown.

---

Jak wykonać mokusō?

---

Wpierw - pozycja.

Mokusō możemy wykonać stojąc, siedząc (zazen), spacerując (kinhin), a nawet leżąc (ouchaku zazen). Jednak optymalna pozycja ciała to seiza, czyli podstawowa pozycja siedząca.

---

W seiza, aby zachować prawidłowe proste ustawienie kręgosłupa, nie krzyżuj stóp, zachowaj odległość między kolanami na szerokość około dwóch pięści i wyprostuj plecy i szyję. Wyobraź sobie, że chcesz dotknąć sufitu głową. Przysuń brodę lekko w tył, aby wyprostować tył szyi. Umożliwi to pełne nawodnienie mózgu krwią i tlenem. Rozluźnij ramiona. Zamknij oczy, ale ich nie zaciskaj.

---

Pozycja rąk podczas mokusō wywodzi się bezpośrednio z buddyzmu Zen i po japońsku nazywa się hokkaijoin („kosmiczna mutra”). Połóż lewą dłoń na prawej tak, aby palce się pokrywały. Złącz delikatnie opuszki kciuków, tworząc owalny kształt. Oprzyj nadgarstki na udach, tak aby dłonie spoczywały przy brzuchu (hara), tuż poniżej pasa i punktu tenden (centralne miejsce gromadzenia energii). Lewa ręka symbolizuje świat duchowy, podczas gdy prawa - rzeczywistość.

---

Następnie - oddychanie.

Oddychanie jest kluczem do prawidłowego wykonywania mokusō. Usta mamy zamknięte. Robimy wdech nosem - powoli, głęboko, ale naturalnie, nie sztucznie. Tuż przed wypełnieniem płuc, wstrzymujemy powietrze na ułamek sekundy i wydychamy. Powinniśmy pracować przeponą, czuć ruch brzucha. Wydech należy wykonać z lekko otwartymi ustami, głęboko, naturalnie. Oddychamy powoli, a to pozwala obniżyć tętno - relaksujemy się fizycznie i psychicznie. Widzimy tu duże podobieństwo z kontrolą oddechu w Karate, ale o tym napiszemy innym razem.

---

Kluczowa - koncentracja.

---

Wreszcie skupiamy uwagę na umyśle. Trzeba spróbować pozostawić umysł pusty i osiągnąć jego pogodny stan. Zamykamy oczy, by ograniczyć zewnętrzne bodźce. Odrzucenie myślenia jest jednak dość trudne. Zaczynamy od spokojnego patrzenia w ciemność i skoncentrowania się tylko na tej jednej czynności. Dobiegające dźwięki czy nawet lekki ból stóp - nic nas nie obchodzą. Skupiamy się na utrzymaniu poprawnej postawy i oddychaniu, więc myśli jest coraz mniej. Te, które napływają, spokojnie oddalamy. Pamiętamy, by być w bezruchu. Zen wykorzystuje metaforę małpy przywiązanej do filaru. Małpa symbolizuje emocje, podniecenie umysłu, które zostaje opanowane przez przywiązanie do ciała (filaru).

---

Jeśli praktyka jest prawidłowa, pozytywna energia i poczucie wewnętrznego spokoju staną się częścią naszego codziennego życia. Praktykować może każdy, lecz bez odpowiedniego zaangażowania - nikt.

 

Autor: Andrzej Kozak & Maciej Kozak © Opublikowano: 21.01.2021 (aktualizacja: 24.01.2022)

---

Pięć form Pinan (w stylu Shotokan nazywanych Heian) zwykle otwiera naukę Karate. Nazwa „Pinan” oznacza „stan pokoju” lub „bycie spokojnym i bezpiecznym” i sugeruje, iż po poznaniu tych pięciu form karateka osiąga spokój wewnętrzny i pozbywa się pierwszych niepewności. Coś w tym jest, lecz to zaledwie wierzchołek góry lodowej.

---

Kto, co i jak?

Kata Pinan ułożył Ankō Itosu, na samym początku XX wieku, w latach 1904-1907 (wg innych źródeł: 1901-1904), na potrzeby nauczania Karate (jeszcze pod nazwą Tode lub Toudi) w okinawskich szkołach jako lekcji wychowania fizycznego. Mistrz Itosu położył gigantyczne zasługi dla popularyzacji tej sztuki, zarówno na wyspie Okinawa, jak i w samej Japonii. Jego dążenia w tym zakresie stanowią istotne tło dla naszej historii o powstaniu pięciu kata Pinan – a o mistrzu Itosu i jego genialnej pracy napisaliśmy w osobnym artykule.

---

Wracając do nazwy.

Pinan (平安) to dwa ideogramy „pi” oraz „nan”. Nazwa jest okinawska, ale spójrzmy okiem Chińczyka. Przecież w tamtych czasach Karate nazywano Tode (lub Toudi), czyli „Chińska Ręka”. Otóż zapisane dokładnie tymi znakami „Pingan” to popularne powiedzenie „bądź bezpieczny” - „chroń się przed niebezpieczeństwem” (np. gdy ktoś rusza w podróż). A więc nie ma tu ani pokoju/spokoju – tak chętnie łączonych z filozofią buddyzmu zen. Po prostu, mistrz Itosu życzy nam „bon voyage” na Drodze Karate.

---

Zwolennicy osiągania stanu spokoju wewnętrznego przy pomocy praktyki kata Pinan/Heian łatwo się jednak nie poddali. Znaleźli mianowicie inspirację w słynnej książce „Bubishi”. W rozdziale o historii i filozofii stylu Białego Żurawia jest powiedziane: „Niezmierzone samodoskonalenie jest możliwe dzięki pokojowemu umysłowi i wewnętrznej harmonii. Przeciwstawiaj się i pokonaj złudzenia i nędzę”. Można i tak - jedno nie przeczy drugiemu.

---

Który Pinan na początek?

Itosu chciał stworzyć krótkie kata zawierające podstawowe bloki, uderzenia i uszeregować je według rosnącej trudności. To ostatnie akurat nie wyszło - pierwsza forma Pinan Shodan (Pinan „pierwszego stopnia”) okazała się za trudna! Może to kwestia dwuręcznych technik, może kopnięcia, może shuto-uke... Tak czy owak, w praniu wyszło, że łatwiejsza jest kolejna forma, Pinan Nidan (Pinan „drugiego stopnia”). W stylu Shotokan później zamieniono nazwami te dwie formy i tak mamy jako pierwsze Heian Shodan (czyli Pinan Nidan), a potem Heian Nidan (czyli Pinan Shodan). Proste!

---

Pinan - Heian.

Japończyk w głównych wysp przeczyta pierwszy ideogram „pi” jako „hei” - uproszczenie ideogramu „heiwa”. Drugi ideogram - uproszczenie „antei” - to „spokój” , „stabilność”. Gichin Funakoshi, twórca Karate Shotokan, odszedł od starej nazwy Pinan, na rzecz Heian właśnie. Może zrobił to, aby Japończycy mogli łatwiej używać tych nazw? Albo, żeby zdystansować się od chińskiego pochodzenia Karate? A może powodem były zmiany techniczne, które wprowadził Funakoshi (m.in. zastąpił pozycję neko-ashi pozycją kokutsu, a kopnięcie mae-geri zmienił na yoko-geri). Kata Heian to już nie były te same formy, których nauczył się od Ankō Itosu i Kenwy Mabuniego.

---

Konstrukcja.

Wszystkie kata Pinan zbudowane są na enbusen (układzie przemieszczania się) przypominającym słynną formę Kūshankū (inaczej: Kūsankū lub Kōsōkun), stąd przypuszczenie, że Itosu stworzył Pinan 1-5 upraszając kata Kūshankū i dodając kilka elementów.

---

Jest też inna teoria. Łączy się ona z opowieścią o zaginionym kata Channan, jako pierwowzorze Pinan. Anko Itosu miał poznać długą formę od pewnego Chińczyka imieniem Chiang-Nan. Channan to fonetyczne uproszczenie tegoż chińskiego imienia. Niektórzy instruktorzy próbują nawet „sklejać” ze sobą pięć form Pinan, a efekt swej pracy nazywają Pinan-dai (Pinan „duży”).

---

Trening.

Poznając te formy na początku naszej Drogi Karate wyrabiamy odpowiednie nawyki do treningu kata w ogóle. Najważniejsze - każdy ruch w kata powinien być wykonywany starannie, ze 100% skupieniem oraz odpowiednią siłą i szybkością. Mimo iż kata Pinan trwa tylko około minuty, po jego wykonaniu powinniście być zmęczeni, albo robicie coś źle.

---

Formy Pinan/Heian powinno się trenować stale, niezależnie od posiadanego stopnia. Dzięki temu szlifujemy podstawowy wachlarz technik, pozycji i zwrotów, zawarty w tychże pięciu układach. Dodatkowo - techniki te wracają do nas cały czas w wielu innych kata – cały czas „wyskakuje” coś, co było w Pinan właśnie.

---

Niestety, nie raz można spotkać zaawansowanych karateka, a nawet sportowych czempionów w kata, którzy nie pamiętają kata Pinan lub (o zgrozo) w ogóle ich nigdy nie ćwiczyli. Również młodzi karateka chętnie zapominają o cyklu Pinan i wyrywają się do „fajniejszych” form. To duży błąd. Trening Karate to nie przechodzenie z klasy do klasy, jak w szkole. To raczej ciągłe gromadzenie wiedzy i umiejętności oraz ciągłe wracanie do podstaw, szlifowanie ich, aby móc na nich budować dalej i więcej.

---

Pinan/Heian to piękne formy, ale też sprytnie skonstruowane. Działają jak papier lakmusowy - pokazują, czy trenujesz poważnie, czy nie. Mistrzostwo w Karate to nie jednorazowy wyczyn, czy popis - mistrzostwo to wiedza i umiejętności zbudowane na trwałym fundamencie. Nie pytaj, jak kto wysoko fruwa na zawodach. Pytaj czy zna Pinan.

---